фами́лия ж.
1. про́звішча, -шча ср.;
назва́ть своё и́мя и фами́лию назва́ць сваё імя́ і про́звішча;
де́вичья фами́лия дзяво́чае про́звішча;
2. (род) фамі́лія, -ліі ж.;
3. (семья) уст. сям’я́, -м’і́ ж.;
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
шов м., в разн. знач. шво, род. шва ср.;
разгла́дить шов разгла́дзіць шво;
шить ме́лким швом шыць дро́бным швом;
накла́дывать швы мед. наклада́ць (накла́дваць) швы;
сварно́й шов стр., техн. зварно́е шво.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
щека́ в разн. знач. шчака́, -кі́ ж., мн. шчо́кі, род. шчок;
румя́ные щёки румя́ныя шчо́кі;
щёки бло́ка техн. шчо́кі бло́ка;
◊
упи́сывать за о́бе щеки́ на два бакі́ е́сці; па по́ўніцы е́сці;
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
ло́каць (род. ло́кця) м.
1. в разн. знач. ло́коть;
уда́рыць л. — уда́рить ло́коть;
падра́ны л. — рва́ный ло́коть;
2. (старинная мера длины) ло́коть;
◊ пачуццё ло́кця — чу́вство ло́ктя;
блі́зка л., ды не ўку́сіш — посл. бли́зок ло́коть, да не уку́сишь;
куса́ць (сабе́) ло́кці — куса́ть (себе́) ло́кти
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
рай (род. ра́ю) м., прям., перен. рай;
◊ р. зямны́ — рай земно́й;
ра́да б душа́ ў р., ды грахі́ не пуска́юць — посл. рад бы в рай, да грехи́ не пуска́ют;
з мі́лым рай і ў будане́ — посл. с ми́лым рай и в шалаше́
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
нічы́й (род. нічыйго́, дат. нічыйму́, вин. нічы́й, нічыйго́, твор., предл. нічыі́м; ж. нічыя́, ср. нічыё, мн. нічые́) мест. отриц., м., в разн. знач. ниче́й;
н. уча́стак — ниче́й уча́сток;
нічые́ рэ́чы — ничьи́ ве́щи;
нічыя́ пара́да яму́ не патрэ́бна — ниче́й сове́т ему́ не ну́жен
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
се́мя (род. се́мя и се́мені, дат. се́мю и се́мені, вин. се́мя, тв. се́мем и се́менем, предл. (аб) се́мі и (аб) се́мені) ср., в разн. знач. се́мя;
с. развіва́ецца з семяза́вязі — се́мя развива́ется из семяпо́чки;
ільняно́е с. — льняно́е се́мя;
○ цытво́рнае с. — цитва́рное се́мя
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
кало́дка, ‑і, ДМ ‑дцы; Р мн. ‑дак; ж.
1. Невялікая калода; тое, што і калода (у 1 знач.). Мой бацька і дзядзька Язэп наняліся.. зваліць у гаі пару дзесяткаў дубоў і парэзаць на кароткія калодкі для клёпак. Бядуля. Зелянюк сеў пры стале на калодку і ўзіраўся ў старога. Зарэцкі.
2. Кусок дрэва, выструганы ў форме ступні, які выкарыстоўваецца пры пашыве абутку; капыл. Пацягнуць загатоўку на калодку. Выплятаць лапці па калодцы.
3. звычайна мн. (кало́дкі, ‑дак). Масіўныя драўляныя кайданы, якія надзявалі раней на ногі, рукі і шыю арыштанта для папярэджання ўцёкаў. Надзець калодкі на ногі.
4. Сярэдняя частка кола, у якой умацоўваюцца спіцы. Колы па калодкі западвалі ў чорную гразь. Лобан.
5. Драўляная або металічная аправа, у якую ўстаўляецца або на якую насаджваецца асноўная частка інструмента. Калодка рубанка.
6. Металічны або драўляны брусок у тормазным прыстасаванне які прыціскаецца да вобада кола або тормазнага шківа для тармажэння.
7. Планка, пры дапамозе якой прымацоўваюцца да адзення ордэны, медалі. // Вузкая палоска ордэнскай стужкі, якую носяць замест ордэна, медаля. На грудзях Яўмена Іванавіча былі пярэстым радком калодкі ўсіх яго ордэнаў і медалёў. Ермаловіч.
8. мн. (кало́дкі, ‑дак). Абл. Род скуранога абутку на драўлянай падэшве; дзеравяшкі. Калодкі часта слізгалі, ад пастаяннага напружання хутка пачалі ныць калені. Быкаў.
•••
Класці галаву на калодку гл. класці.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
двор I (род. двара́) м.
1. в разн. знач. двор; (место вне жилых помещений — ещё) у́лица ж.;
увахо́д з двара́ — вход со двора́;
на дварэ́ гарачыня́ — на у́лице жара́;
у вёсцы дзе́сяць дваро́ў — в дере́вне де́сять дворо́в;
жывёлапрыго́нны д. — скотоприго́нный двор;
птушы́ны д. — пти́чий двор;
2. ист. (помещичья усадьба) уса́дьба ж.; поме́стье ср., име́ние ср.;
па́нскі д. — поме́щичья уса́дьба, поме́стье;
○ мане́тны д. — моне́тный двор;
зае́зны д. (дом) — постоя́лый двор;
◊ прахадны́ д. — проходно́й двор;
ні кала́ ні двара́ — погов. ни кола́ ни двора́
двор II (род. двара́) м. (в монархических странах) двор;
ца́рскі д. — ца́рский двор
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
верх м.
1. (род. ве́рху) в разн. знач. верх;
в. гары́ — верх горы́;
фу́тра з суко́нным ве́рхам — шу́ба с суко́нным ве́рхом;
2. только мн., муз. верхи́;
у яе́ до́бра гуча́ць вярхі́ — у неё хорошо́ звуча́т верхи́;
3. (род. ве́рха) (верхняя часть предмета) верх; (у шляпы — ещё) ту́лья ж.;
наня́ць в. да́чы — снять верх да́чи;
◊ узя́ць в. — взять верх;
в. даскана́ласці — верх соверше́нства;
з ~хам — с ве́рхом;
це́раз в. — че́рез край;
чый в. — чей верх;
мой (твой, яго́, яе́ і г.д.) в. — мой (твой, его́, её и т.д.) верх
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)