зацямні́ць сов.
1. (закрыть, загородить от света) заслони́ть, затемни́ть, затми́ть;
хма́ры ~ні́лі со́нца — ту́чи заслони́ли (затемни́ли) со́лнце;
2. (замаскировать свет) затемни́ть;
з. го́рад — затемни́ть го́род;
3. перен. (рассудок и т.п.) затемни́ть, помрачи́ть
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
зачыні́ць, ‑чыню, ‑чыніш, ‑чыніць; зак., каго-што.
1. Злучыць створкі, апусціць века чаго‑н. Зачыніць дзверы. Зачыніць акно. Зачыніць века чамадана. □ Анціпка хуценька зачыніў фортку і пайшоў паўз дашчаную агароджу. Сіняўскі. // Злучыўшы створкі чаго‑н., апусціўшы века і пад., перашкодзіць поступу, пранікненню ў сярэдзіну чаго‑н. Зачыніць хату. Зачыніць скрыню. □ Я хуценька прыбраў усю сваю маёмасць і зачыніў шафу. Кавалёў.
2. Пакінуць каго‑н. у памяшканні, замкнуўшы дзверы; заперці. Адама зачынілі ў зямлянцы разведчыкаў, цішком забраўшы адтуль усё, што магло быць зброяй. Брыль. Пайшоў Арцём у залу, і зачынілі яго там аднаго з палячкаю. Гарэцкі.
•••
Свет зачыніць каму — перашкодзіць нармальнаму, спакойнаму жыццю. Горш за ўсё гэты Саўка, дзед Талаш і Мартын Рыль. Яны зачынілі [войту] свет, і покі не дойдзе ён тут ладу, не будзе яму спакою. Колас.
Як зачыніць — поўна, вельмі многа. [Дзяцей] найшло цэлы пакой, як зачыніць. Якімовіч.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
ідэа́льны
(п.-лац. idealis, ад гр. idea = паняцце)
1) які існуе толькі ў свядомасці, у ідэях і ўяўленнях (напр. і. свет);
2) які адпавядае паняццю аб ідэале, узвышаны (напр. і-ая любоў);
2) вельмі добры, дасканалы (напр. іыя ўмовы).
Слоўнік іншамоўных слоў. Актуальная лексіка (А. Булыка, 2005, правапіс да 2008 г.)
life [laɪf] n. (pl. lives)
1. жыццё;
for life на ўсё жыццё;
city/country life гарадско́е/вяско́вае жыццё;
private/social life прыва́тнае/све́цкае жыццё;
everyday/daily life штодзённае жыццё;
a way of life лад жыцця́;
take smb.’s life забі́ць каго́-н.;
take one’s own life ско́нчыць жыццё самагу́бствам;
risk life and limb сур’ёзна рызыкава́ць;
in real life у рэа́льным жыцці́, у рэчаі́снасці;
be true to life быць рэа́льным, праўдзі́вым;
the next life тагасве́тнае жыццё;
life imprisonment пажыццёвае зняво́ленне
2. тэ́рмін рабо́ты, дзе́яння (механізма і да т.п.)
3. жыццё, біягра́фія, жыццеапіса́нне, жыццяпі́с;
a life of Johnson біягра́фія Джо́нсана
4. свет (жывёльны, раслінны);
animal life жывёльны свет
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)
next1 [nekst] adj.
1. насту́пны, які́ ідзе сле́дам;
the next turning to the left пе́ршы паваро́т нале́ва;
Next, please! (Хто) наступны! (да наведвальнікаў)
2. насту́пны, бу́дучы;
(the) next day на другі́ дзень, (на)за́ўтра;
next year у насту́пным, бу́дучым го́дзе, нале́та;
(the) next time другі́м ра́зам;
Your papers will be ready on Tuesday next. Вашы дакументы будуць гатовыя на наступным тыдні ў аўторак.
3. сусе́дні;
in the next room у сусе́днім пако́і;
next but one праз адзі́н
♦
the next world той свет, замагі́льны свет;
the next man любы́, ко́жны;
He understands this as well as the next man. Ён разумее гэта не горш за каго іншага.
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)
Немаўля ’малое дзіця’ (ТСБМ), іншыя формы, адзначаныя ў мастацкай літаратуры: немаўляшка (Багдановіч), немаўлёнак ’дзіця, якое знаходзіцца яшчэ ў лоне мацеры, не радзілася на свет’ (Лужанін), немаўлятка і пад., гл. Рапановіч, Лекс. і грам., 26–27. Адсутнасць слова ў народных гаворках сведчыць пра запазычанне, параўн. польск. niemowlę, укр. немовля́ ’дзіця, што яшчэ не гаворыць’ (Грынч.), якія маглі быць непасрэднымі крыніцамі запазычання (асабліва апошняе). Ст.-бел. немовя ’грудное дзіця’ (пачатак XVII ст.), паводле Булыкі (Лекс. запазыч.), са ст.-польск. niemowlę, хутчэй niemowię, што ў сваю чаргу запазычана з чэшскай, параўн. заўвагу Урбанчыка адносна польск. niemowiątko, якое упершыню з’явілася ў перакладзе Бібліі (ZPSS, 8, 460). Гл. таксама Фасмер, ZfSlPh, 12, 120; Вінцэнц, Slavica Herosolimitana, 7, 245–252; Брукнер, 360.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
з’яві́цца сов.
1. в разн. знач. яви́ться; (начать существовать, возникнуть — ещё) появи́ться, роди́ться;
з. ў суд — яви́ться в суд;
прасту́да з’яві́лася прычы́най хваро́бы — просту́да яви́лась причи́ной боле́зни;
з’яві́лася но́вая ду́мка — появи́лась (яви́лась, родила́сь) но́вая мысль;
2. (показаться) появи́ться;
удалечыні́ з’яві́ліся аге́ньчыкі вёскі — вдали́ появи́лись огоньки́ дере́вни;
на яго́ тва́ры з’яві́лася ўсме́шка — на его́ лице́ появи́лась улы́бка;
◊ з. на свет — появи́ться на свет;
з. на гарызо́нце — появи́ться на горизо́нте
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
інтры́жка, ‑і, ДМ ‑жцы; Р мн. ‑жак; ж.
1. Памянш. да інтрыга (у 1 знач.). Пошлая інтрыжка. □ Згіньце, Пігмеі і душагубы, Аматары склок І майстры інтрыжак. Кірэенка.
2. Мімалётная любоўная сувязь. Любоўная інтрыжка. □ Адчувалася, нібы і пад гэтай меднай грыўкай, гулліва навісаўшай на лоб, калышуцца цьмяныя думкі, якія ніяк не ўкладваюцца ў сталы, прызвычаены свет яе [Любіных] інтарэсаў: інстытуцкія хлопцы, дзяўчаты, нявінныя інтрыжкі. Лынькоў.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
арсена́л, ‑а, м.
1. Склад зброі і ваеннай амуніцыі. Арсенал Пётрапаўлаўскай крэпасці. // перан.; чаго. Запас, вялікая колькасць чаго‑н. Арсенал выхаваўчых сродкаў. □ Мы павінны дамагацца, каб кожная новая кніга, што выходзіць у свет, ішла ў арсенал бальшавіцкай зброі. Чорны. На яе [прыказкі] ўзбраенні — увесь арсенал сатырычных сродкаў — ад іранічнай усмешкі да знішчальнага сарказму. Шкраба.
2. Уст. Прадпрыемства, якое вырабляе і рамантуе зброю і ваенную амуніцыю.
[Фр. arsenal.]
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
ве́ды, ‑аў; адз. няма.
1. Сукупнасць звестак, якія раскрываюць аб’ектыўныя заканамернасці жыцця. Грунтоўныя веды. Сталыя веды. □ [Маці:] — Бацька твой, як ты і сам чуў, і лектар неблагі. Людзям ён перадае веды, лекцыі чытае. Даніленка. // Дасведчанасць у якой‑н. галіне. Настаўніца суцішыла дзяцей і асцярожна пачала правяраць іх веды. Васілевіч.
2. Навука. Шляхі да ведаў і культуры. Цяга да ведаў. □ [Краеўскі:] — Свет асвятляецца сонцам, а чалавек — ведамі. Гурскі.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)