Verbum

КАТА́ЕЎ (Валянцін Пятровіч) (28.1.1897, г. Адэса, Украіна — 12.4.1986),

расійскі пісьменнік. Герой Сац. Працы (1974). Брат Я.​П.​Пятрова (гл. Ільф І. і Пятроў Я.). У 1955—61 гал. рэдактар час. «Юность». Друкаваўся з 1910. Аўтар раманаў «Востраў Эрэндорф», «Уладар жалеза» (абодва 1924), сатыр. аповесці «Растратчыкі» (1926, аднайм. п’еса 1928), камедыі «Квадратура круга» (1928), рамана-хронікі «Час, наперад!» (1932). У тэтралогіі «Хвалі Чорнага мора» (аповесці «Бялее ветразь адзінокі», 1936, «Хутарок у стэпе», 1956, «Зімовы вецер», 1960—61, «Катакомбы», 1949, 2-я рэд. 1951) героіка-рэв. тэма, імкненне паказаць гісторыю праз лёс чалавека. За аповесць «Сын палка» (1945, аднайм. кінафільм 1946) Дзярж. прэмія СССР 1946. Аўтар лірыка-філас. мемуарных твораў «Святы калодзеж» (1966), «Трава забыцця» (1967), «Кубік» (1969), «Алмазны мой вянец» (1979), «Ужо напісаны Вертэр» (1980). У «Юнацкім рамане майго старэйшага сябра Сашы Пчолкіна, расказаным ім самім» (1982), апавяданнях і нарысах «Пад Смаргонню», «Нашы будні», «Пісьмы адтуль» і інш. паказаны падзеі 1-й сусв. вайны на Беларусі. Аўтар нарысаў «Па Заходняй Беларусі» (1939). Творы К. вызначаюцца спалучэннем гераічнай патэтыкі і сатыры, лірыкі і гумару. Яго п’есы ставіліся на бел. сцэне (першая — «Авангард», 1930, БДТ-2). Асобныя творы К. на бел. мову пераклалі Н.​Тарас, У.​Краўчанка, Л.​Салавей.

Тв.:

Собр. соч. Т. 1—10. М., 1983—86;

Бел. пер. — Сон: Апавяданне. Мн., 1938;

Я, сын працоўнага народа. Мн., 1938;

Сын палка. Мн., 1947;

Бялее ветразь адзінокі. Мн., 1949.

Літ.:

Скорино Л. Писатель и его время: Жизнь и творчество В.П. Катаева. М., 1965;

Галанов Б.Е. Валентин Катаев: Очерк творчества. М., 1982.

Л.​В.​Календа.

т. 8, с. 168

ПАЛІНАЛО́ГІЯ (ад грэч. palynē тонкі пыл + ...логія),

раздзел батанікі, што вывучае форму і будову абалонак пылковых зерняў і спор сучасных (рэцэнтная П.) і стараж. вышэйшых раслін і інш. выкапнёвых мікрааб’ектаў расл. паходжання (палеапаліналогія); даследуе таксама іх развіццё, заканамернасці рассейвання, пахавання і інш. Звязана з гіст. геалогіяй, палеанталогіяй, сістэматыкай раслін. Звесткі П. выкарыстоўваюцца ў аграноміі, археалогіі, крыміналістыцы, медыцыне, стратыграфіі, экалогіі і інш.

Зараджэнне рэцэнтнай П. (17—18 ст.) звязана з даследаваннем мікраструктуры раслін, палеапаліналогіі (2-я пал. 19 — пач. 20 ст.) — з вывучэннем бат. складу торфу і распрацоўкай спорава-пылковага аналізу. Тэрмін «П.» ўжываецца з 1944 (англ. палеабатанікі Х.​Хайд і Д.​Уільямс). Уклад у развіццё П. зрабілі У.С.Дактуроўскі, У.М.Сукачоў, ням. вучоныя А.​Ібрагім, Г.​Патанье, англ. — Г.​Крэмп, швед. — Г.​Лагерхейм, Л.​Пост, Г.​Эртман, рас. — І.​Э.​Вальц, В.​Ф.​Дзюба, Л.​А.​Купрыянава, А.​А.​Любер, С.​М.​Навумава і інш.

На Беларусі палеапаліналогія развіваецца з 1925 (У.Шафер). Сістэм. даследаванні вядуцца з 1948—56 (Н.А.Махнач, Г.​І.​Кеда, С.​С.​Маныкін), сканцэнтраваны ў Ін-це геал. навук Нац. АН Беларусі (А.​Ф.​Бурлак, Т.​Б.​Рылова, В.​Л.​Шалабода, Я.​К.​Яловічава і інш.) і Бел. геолагаразведачным НДІ (Т.​Р.​Абухоўская, В.​А.​Аўхімовіч, Н.​С.​Някрата, Л.​У.​Піскун і інш.) і маюць біястратыграфічны і марфал. кірункі.

Літ.:

Палеопалинология. Т. 1—3. Л., 1966;

Кремп Г.О.У. Палинологическая энциклопедия: Пер. с англ. М., 1967;

Споры палеозоя Белоруссии. Мн., 1974;

Флора и растительность Белоруссии в палеогеновое, неогеновое и антропогеновое время. Мн., 1981.

Т.​Р.​Абухоўская.

т. 12, с. 5