ЛЮ́ДЭРСА—ПА́ЎЛІ ТЭАРЭ́МА, тэарэма CPT («цэ-пэ-тэ»),

адна з асн. тэарэм квантавай тэорыі паля. Паводле Л.—П.т. ўраўненні захоўваюць свой від, калі адначасова правесці пераўтварэнне зарадавага спалучэння, прасторавай інверсіі і абарачэння часу (замена часу t на -t). Сфармулявана і даказана ням. фізікам Г.​Людэрсам і швейц. фізікам В.Паўлі (1955).

Сцвярджае, што калі ў прыродзе адбываецца які-н. працэс, то з той жа імавернасцю можа адбывацца працэс, у якім часціцы заменены на антычасціцы, праекцыі іх спінаў набылі процілеглы знак, а пачатковыя і канцавыя станы працэсу памяняліся месцамі. Устанаўлівае пэўную сувязь паміж характарыстыкамі часціцы і адпаведнай антычасціцы, якія маюць аднолькавыя масы спакою, час жыцця, энергетычныя спектры, а таксама вуглавыя размеркаванні прадуктаў распаду (калі ўзаемадзеянне часціц у канцавым стане слабае), а праекцыі спінаў на зададзеную вось процілеглыя. У доследах адхіленняў ад Л.—П.т. не выяўлена.

І.​С.​Сацункевіч.

т. 9, с. 404

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

РАЗРЫ́ЎНЫЯ ФУ́НКЦЫІ,

функцыі, якія ў некаторых пунктах (пунктах разрыву) не з’яўляюцца неперарыўнымі функцыямі. Узнікаюць пры інтэграванні па параметры элементарных функцый, вылічэнні сумы функцыянальных (напр., трыганаметрычных) радоў, задачах аптымальнага кіравання і інш.

Пункт разрыву (ПР) x0 функцыі ƒ(x) наз. ПР 1-га роду, калі існуюць лева- і правабаковы ліміты ƒ(x) у гэтым пункце. Іншыя ПР наз. ПР 2-га роду. Напр., пункт x0=1 — ПР 1-га роду для функцыі ƒ(x)=0 пры x ≤ 1 і ƒ(x)=1 пры x > 1; пункт x0=0 — ПР 2-га роду для функцыі ƒ(x)=sin(1/x). Мноства ПР можа мець складаную структуру. Існуюць Р.ф. ў кожным пункце, напр., функцыя Дырыхле: ƒ(x)=0, калі x — ірацыянальны лік, і ƒ(x)=1, калі x — рацыянальны лік.

А.​І.​Гусак.

Разрыўная функцыя: x0 — пункт разрыву 1-га роду.

т. 13, с. 264

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

бутаніза́цыя, ‑і, ж.

Фаза развіцця раслін, калі закладваюцца бутоны.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

маладзіко́м, прысл.

Разм. Калі настане маладзік, у перыяд маладзіка.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

Сэкалі’ (беласт., Сл. ПЗБ). Гл. се2.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

захліпа́цца несов., прям., перен. захлёбываться;

ён пача́ў ужо́ з., калі́ прыспе́ла дапамо́га — он уже́ на́чал захлёбываться, когда́ подоспе́ла по́мощь;

з. ад ра́дасці — захлёбываться от ра́дости

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

паўтыка́ць сов.

1. (о многом) воткну́ть; вонзи́ть;

2. (о многих) уткну́ть;

~ка́лі гало́вы ў паду́шкі — уткну́ли го́ловы в поду́шки;

3. разг. уты́кать (иголками и т.п.)

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

сур’ёзна нареч.

1. серьёзно; см. сур’ёзны;

2. разг., в знач. вводн. сл. серьёзно;

не, с., калі́ прые́дзеце да нас? — нет, серьёзно, когда́ прие́дете к нам?

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

шанцава́ць несов., безл. везти́;

яму́у́е ў жыцці́ — ему́ везёт в жи́зни;

і Халімо́н танцу́е, калі́ яму́у́епогов. е́сли бог даёт, и дура́к берёт

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

ско́ро нареч.

1. (быстро) ху́тка, шпа́рка;

2. (в близком будущем) ху́тка;

как ско́ро як (нако́лькі) ху́тка (ско́ра);

коль ско́ро як то́лькі, калі́; раз.

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)