мярзля́к, мерзляка, м.
Разм. Чалавек, вельмі адчувальны да холаду, марозу.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
Папры́шчыцца ’пакрыцца прышчамі’ (Сл. ПЗБ, Мат. Гом.), ’патрэскацца’ (Сцяшк. Сл.), попры́шчыца ’пакрыцца дробнымі пухіркамі’ (ТС), попры́шчытысь ’здранцвець, анямець ад холаду; паўміраць (ад холаду, голаду)’ (Клім.). Да прышч (гл.).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
ледзяны́, -а́я, -о́е.
1. гл. лёд.
2. Пакрыты лёдам.
Ледзяная горка.
3. Вельмі халодны.
Ледзяная вада.
4. перан. Адубелы ад холаду.
Ледзяныя пальцы.
5. перан. Пагардліва халодны.
Л. позірк.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
ЗАГАРТО́ЎВАННЕ АРГАНІ́ЗМА,
павышэнне ўстойлівасці арганізма да ўздзеяння неспрыяльных фіз. фактараў навакольнага асяроддзя (нізкай і высокай т-р, паніжанага атм. ціску і інш.). Заснавана на здольнасці арганізма прыстасоўвацца да зменлівых умоў асяроддзя (гл. Адаптацыя). Набываецца шляхам сістэматычнага, шматразовага ўздзеяння фіз. фактараў на -арганізм пры паступовым павышэнні іх дазіроўкі. Уздзеянне холадам павышае ўстойлівасць арганізма да нізкіх, а цяплом — да высокіх т-р. Адно з асноўных — З.а. да холаду, сутнасць якога ў паступовым нарастанні ступені ахаладжэння. У людзей, прыстасаваных да нізкіх т-р, цеплаўтварэнне ў арганізме больш інтэнсіўнае, што забяспечвае лепшае кровазабеспячэнне скуры, павышае ўстойлівасць да інфекц. захворванняў і абмаражэнняў. З.а. да холаду ажыццяўляюць пераважна частым знаходжаннем на вольным паветры (гл. Аэратэрапія) і выкарыстаннем водных працэдур (гл. Водалячэнне). Магчыма і адначасовае З.а. да цяпла і холаду (гл. Лазня). Для развіцця ўстойлівасці арганізма да паніжанага атм. ціску можна выкарыстоўваць узыходжанне ў горы (метад ступеньчатай акліматызацыі). Пры спыненні З.а. ступень загартаванасці слабее і праз 1—1,5 месяцы ўстойлівасць да фіз. фактараў знікае.
т. 6, с. 496
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
за́цепла, прысл.
Разм. Пакуль цёпла, да наступлення холаду. Зацепла выкапаць бульбу.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
паўспуха́ць, ‑ае; зак.
Успухнуць — пра ўсё, многае. Пальцы паўспухалі ад холаду.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
tingle [ˈtɪŋgl] v. (with) дрыжа́ць (ад холаду, страху);
tingle with excitement дрыжа́ць ад хвалява́ння
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)
дубе́ць, -бе́ю, -бе́еш, -бе́е; незак.
1. Мерзнуць, калець.
Не зайздросная справа д. на марозе.
2. (1 і 2 ас. звычайна не ўжыв.). Цвярдзець, лубянець ад холаду.
Кажух дубее на холадзе.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
адзеравяне́лы, -ая, -ае.
1. Які стаў цвёрдым, як дрэва, неадчувальным.
Адзеравянелыя ад холаду рукі.
2. перан. Анямелы, здранцвелы, нерухомы, застылы.
А. твар.
3. перан. Безуважны, абыякавы.
|| наз. адзеравяне́ласць, -і, ж.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
адубе́лы, -ая, -ае (разм.).
1. Які адубеў, змёрз, загінуў.
2. Які стаў нягнуткім ад холаду; скарчанелы.
Адубелыя рукі.
3. Каляны, цвёрды ад вады, марозу.
А. плашч.
|| наз. адубе́ласць, -і, ж.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)