«ЛЯНЦЕ́ Й »,
«Лянсей », бел. нар. танец-кадрыля . Муз. памер, як правіла, 2 /4 , тэмп хуткі. У пач. 19 ст. пашыраны ў краінах Зах. Еўропы пад назвай «Лансье» . 3 пач. 20 ст. шырока вядомы на Беларусі. Дзякуючы прастаце рухаў і разнастайнасці кампазіцыйных пабудоў асіміляваў рысы бел. нар. харэаграфіі і стаў народным. Бытуе і як самаст. танец, які адрозніваецца ад кадрылі павольным характарам выканання (адсюль лакальная назва «Лянівы»), Выконваецца цотнай колькасцю пар, мае да 12 фігур («кола », «пераходы», «здароўканне», «сварацца», «барыня», «полька» і інш. ). У структуры «Л. » характэрныя для бел. танц. фальклору малюнкі, калены, хады, рухі. Часта ўключае асобныя фігуры традыцыйных ці гар. быт. танцаў.
т. 9, с. 425
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
прадме́ т , -а, М е́ це, мн. м.
1. Канкрэтная матэрыяльная з’ява; рэч.
Адушаўлёны п.
Прадметы хатняга ўжытку.
2. чаго . Тое, на што накіравана думка, што складае яе змест або на што накіравана якое-н. дзеянне.
П. гаворкі.
П. даследавання.
3. Асобнае кола ведаў, якое ўтварае пэўную школьную дысцыпліну.
Добрыя адзнакі па ўсіх прадметах.
Прафілюючыя прадметы ў вышэйшай навучальнай установе.
|| прым. прадме́ тны , -ая, -ае (да 1 і 3 знач. ).
П. паказальнік (у кнігах). Прадметная агітацыя (наглядная).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
абара́ нак , -нка, мн. м.
1. Булачны выраб з заварнога пшанічнага цеста ў выглядзе кольца.
Купіць дзецям абаранкаў.
2. перан. кола ў аўтамабілі, трактары і пад.
Круціць а.
3. у знач. прысл. абара́ нкам . У форме, у выглядзе кольца.
Скруціцца абаранкам.
◊
Абаранкам не завабіш каго (разм. ) — ніякімі сродкамі не ўгаворыш.
Дзірка ад абаранка (разм. , іран. ) — нічога, пустое месца.
Зарабіць на абаранкі (разм. , неадабр. ) — заслужыць пакаранне за якую-н. правіннасць.
|| прым. абара́ начны , -ая, -ае (да 1 знач. ).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
шмарава́ ць , -ру́ ю, -ру́ еш, -ру́ е; -ру́ й; -рава́ ны; незак. разм. ).
1. каго-што . Націраць, намазваць каго-, што-н. ; праціраць, ачышчаючы што-н.
Ш. варам дратву.
Ш. шкло.
2. аб што . Церціся, зачэпліваючыся за што-н. у час руху, цягнучыся па чым-н.
Кола шмаравала аб бакавіну тарантаса.
|| зак. нашмарава́ ць , -ру́ ю, -ру́ еш, -ру́ е; -ру́ й; -рава́ ны (да 1 знач. ).
|| звар. шмарава́ цца , -ру́ юся, -ру́ ешся, -ру́ ецца; -ру́ йся (да 1 знач. ).
Ш. шкіпінарам; зак. нашмарава́ цца , -ру́ юся, -ру́ ешся, -ру́ ецца; -ру́ йся.
|| наз. шмарава́ нне , -я, н.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
Му́ тра ’гайка на возе, якая трымае кола ў драбінах’ (Масл. , Сл. ПЗБ , палес. , Жыв. сл. ; навагр. , Шатал. ), ’гайка, якая трымае атосу’ (Масл. , Сцяшк. Сл. ), пін. мутэрка ’гайка’ (Сл. Брэс. ). Праз польск. mutra (Мацкевіч, Сл. ПЗБ , 3, 88) з ням. Mutter ’гайка’ < ’маці’ (Клюге ₂₀, 496).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Ú mschwungm
1) вярчэ́ нне, кручэ́ нне (кола
2) паваро́ т, перало́ м; пераваро́ т (у грамадскай думцы і г.д. )
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)
кампетэ́ нцыя
(лац. competentia = адпаведнасць, згоднасць)
1) дасведчанасць, вопытнасць у якой-н. галіне; кваліфікаванасць, аўтарытэтнасць;
2) кола паўнамоцтваў, правоў якой-н. установы, асобы (напр. к. суда).
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
ра́ унд
(англ. round = кола , круг)
1) трохмінутны перыяд у боксе, на працягу якога вядзецца бой;
2) перан.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
спірагі́ ра
(н.-лац. spirogyra, ад гр. speira = выгіб + gyros = кола )
ніткаватая зялёная водарасць сям. спірагіравых, якая трапляецца ў прэсных вадаёмах са стаячай вадой, утвараючы пену.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
спі́ ца ж. в разн. знач. и́ ца;
уста́ віць ~цу ў ко́ ла — вста́ вить спи́ цу в колесо́ ;
вяза́ льная с. — вяза́ льная спи́ ца;
◊ апо́ шняя с. ў калясні́ цы е́ дняя спи́ ца в колесни́ це
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)