ЗАСЛУ́ЖАНЫ РАБО́ТНІК АДУКА́ЦЫІ РЭСПУ́БЛІКІ БЕЛАРУ́СЬ,

ганаровае званне, якое прысвойваецца высокапрафес. навук.-пед. і інш. работнікам устаноў адукацыі, органаў кіравання сістэмы адукацыі, што працуюць па спецыяльнасці 15 і больш гадоў, за заслугі ў пед. і выхаваўчай рабоце, арг-цыі навуч.-вытв. працэсу, яго навукова-метадычным забеспячэнні. Уведзена законам ад 13.4.1995, прысвойваецца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь. З 23.11.1988 існавала званне засл. работнік нар. адукацыі Беларускай ССР, якое прысвойвалася Прэзідыумам Вярх. Савета БССР.

Заслужаныя работнікі народнай адукацыі Рэспублікі Беларусь

1988. Н.Г.Краснова.

1989. Д.К.Алейнікава, М.А.Андылеўка, М.А.Аўласевіч, М.А.Буйко, У.А.Гарбацкі, Л.Р.Грамыка, М.М.Данільчык, М.І.Катлінскі. М.Р.Міхайлаў, Л.І.Мукасей, А.М.Русакова, І.М.Солдак, Н.А.Сторажава, М.С.Хандогін, У.А.Якавенка.

1990. Я.П.Антаневіч, В.В.Асмалоўскі, Т.П.Байкачова. Л.І.Бурак, В.К.Васпукоў. М.Г.Голчанка. М.М.Дабралюбаў, Г.І.Дабрыпеўская. А.М.Дзмітровіч, Г.М.Зданевіч, Я.Н.Карпянкоў, М.І.Кіш, В.М.Круталевіч, Т.М.Лазарэнка, І.К.Лапацін, П.М.Макарук, С.П.Мінкевіч, А.Ц.Пікулёў, Л.М.Пякарская, Т.І.Радзькова, Дз.С.Рудэнка, М.П.Савуноў, Я.М.Студзянічнік. Л.І.Сцешыц, Л.А.Тарабанава, Г.А.Турчынская, П.А.Чарнічэнка, І.І.Шабуневіч, С.І.Якаўлеў.

1991. Т.І.Адамовіч, У.М.Дзядкоў, М.К.Балыкін. І.В.Барадзін, Г.Г.Бразінскі, І.М.Громаў, Э.С.Дзікевіч, У.М.Дзядкоў, І.З.Заяц, С.Я.Казлоў, А.А.Канцуб, В.А.Кузьміч, М.Р.Лысенка, А.С.Мазоўка, В.Г.Малевіч, У.І.Марцінкевіч, М.Ф.Мятлюк, М.М.Плескацэвіч, І.А.Пянькоў, А.П.Рабушка, Т.А.Раеўская. А.Р.Рамізоўская, У.М.Рэзнікаў, В.М.Сарока, С.І.Стралецкая, Н.С.Трафімава. Ю.К.Фамічоў, Ю.А.Харын, І.Я.Цішкоў, М.А.Цыральчук, Я.Г.Цярэшка, З.В.Шарэйка, А.В.Шашкоўскі.

1992. Р.Д.Богнат. Р.А.Жмайдзяк, С.П.Зароўкін, М.К.Зубрыцкі, М.І.Каўганко, А.А.Лабуда, С.У.Ляпёшкін, В.А.Сізоў, Р.І.Тышкевіч, Я.А.Яворскі.

1993. Л.М.Тараканава, Я.І.Тозік.

1994. Э.М.Бабенка, М.М.Волкаў, А.І.Гайдук, І.М.Жарскі, М.Дз.Іванова, П.П.Кішкурна, М.М.Саўчык. В.П.Ярашэвіч.

1995. М.Р.Кісялёў, А.І.Кочатаў, А.З.Латыпаў, Я.К.Мацюшэўская, М.А.Мікулік, А.В.Пякуцька, Б.М.Хрусталёў, В.У.Фядуга.

1996. Л.С.Герасімовіч, Э.М.Загарульскі, В.І.Карзюк, С.Р.Мулярчык, М.Я.Цікоцкі, Г.В.Шорап.

1997. С.П.Гурко, А.М.Сапогін, М.В.Селькін.

т. 6, с. 561

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ЗАСЛУ́ЖАНЫ РАБО́ТНІК ФІЗІ́ЧНАЙ КУЛЬТУ́РЫ І СПО́РТУ РЭСПУ́БЛІКІ БЕЛАРУ́СЬ,

ганаровае званне, якое прысвойваецца арганізатарам фізкультурнага руху, вучоным, работнікам калектываў фіз. культуры, фізкультурных арг-цый, навуч. устаноў, н.-д. ін-таў, якія працуюць у галіне фіз. выхавання і спорту 15 і больш гадоў, за заслугі ў развіцці фіз. культуры і спорту, у арганізацыйна-метадычнай, вучэбна-трэніровачнай, выхаваўчай, інж.-тэхн., навук.-пед. і гасп. дзейнасці, удасканаленні сістэмы фіз. выхавання насельніцтва, масавага спорту, спорту вышэйшых дасягненняў. Уведзена законам ад 13.4.1995, прысвойваецца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь. З 1967 існавала званне засл. дзеяч фіз. культуры БССР, якое прысвойвалася Прэзідыумам Вярх. Савета БССР.

Заслужаныя работнікі фізічнай культуры і спорту Рэспублікі Беларусь

1968. І.Я.Будзько, М.І.Васільеў, В.Дз.Дзмітрыеў, І.В.Жыткоў, П.А.Злотнікаў, А.І.Кавалеўскі, Р.Р.Карпаў, К.А.Кулінковіч, К.П.Нікіткоў, С.М.Салавей.

1969. А.В.Мядзведзь.

1971. Г.М.Бокун, Л.П.Бокун, К.Дз.Вараўка, Р.С.Ваткін, А.А.Губанаў, Р.І.Клім, Р.І.Кныш, М.П.Крываносаў, В.І.Лівенцаў, А.У.Ніканчыкаў, М.Б.Паўлючэнкаў, Т.Р.Рэнель, В.М.Фефелаў.

1972. П.В.Грыгор’еў.

1973. З.Ф.Бальшакова, К.В.Ганестаў, Б.З.Зыкаў, М.Л.Іткіна.

1976. У.Б.Гурны, П.Я.Зубрылін, У.Р.Кузаўлёў, С.І.Цімчанка.

1979. Э.У.Асіеўскі, У.І.Барсук, А.Дз.Бялова, Л.С.Варановіч, Я.І.Жавялёў, Б.А.Кузьмінскі, П.У.Піляк, М.І.Русіноўскі, В.П.Сазановіч, Дз.І.Сізоў, В.П.Угрумаў, У.Е.Уласаў.

1980. Я.К.Анкуда, М.С.Бялянка, Л.З.Галяціна, А.І.Паўлаў, Т.Дз.Самусенка.

1981. С.П.Мірановіч.

1983. С.Л.Партноў, А.А.Раманькоў, В.А.Сакалоў.

1984. В.У.Арлоўскі. В.В.Маклакоў.

1987. В.М.Кісялёў, Г.Б.Рабіль, В.Ф.Рыжанкоў.

1988. І.А.Коршунаў, Г.Л.Крыленка, С.Л.Макаранка.

1991. Л.Р.Гейштар.

1992. І.П.Гуцько, А.М.Курловіч, У.М.Рыжанкоў, М.В.Шапялевіч, С.С.Шынкар.

1993. Б.А.Грынь.

1994. І.М.Жалязоўскі.

1995. М.М.Аўсянік, М.М.Калацей.

1996. Дз.М.Развянкоў. 1997. Т.Л.Бурло.

т. 6, с. 568

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

Камандзі́р ’начальнік вайсковай часці, падраздзялення, ваеннага судна’ (ТСБМ), къмандзе́р ’чалавек, які ў час работы любіць камандаваць іншымі’ (міёр., З нар. сл.), камандзе́р ’тс’ (Грыг., Яруш., Нас.), камандзе́рка ’жанчына ў гасціне, якая зацягвае песні, пачынае забавы, гульні, забаўнік’ (Нас.). Форма з ‑ір несумненна запазычана праз рус. мову (у якой існуе з канца XVII ст.). Форма з ‑ер, відаць, больш старая; параўн. ст.-рус. кумендеръ ’званне высокага рангу ў духоўна-рыцарскім ордэне’ (XIV ст.), ст.-польск. komender (XV ст.), хаця на яе аказала ўплыў форма камандзір, першакрыніца якой франц. commandeur ’камандзір’ (Шанскі, 2 (К), 222).

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

оспа́ривать несов.

1. (выражать несогласие) аспрэ́чваць, пярэ́чыць;

2. (добиваться чего-л.) аспрэ́чваць, спрача́цца (за што), змага́цца (за што);

оспа́ривать зва́ние чемпио́на ми́ра по ша́хматам змага́цца за зва́нне чэмпіёна све́ту па ша́хматах;

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

руча́цца, ‑аюся, ‑аешся, ‑аецца; незак.

Запэўніваць у чым‑н., гарантаваць што‑н., прымаць на сябе адказнасць за каго‑, што‑н. — Я ручаюся, што Коля апраўдае высокае званне камсамольца... Корзун. — Ручаюся, праз тры гады .. [Іванова] сама ў нашым жа інстытуце будзе чытаць бліскучыя лекцыі. Васілевіч.

•••

Ручацца галавой за каго‑, што‑н. — браць на сябе поўную адказнасць за каго‑, што‑н.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

палітру́к, ‑а, м.

1. Ва Узброеных Сілах СССР да 1942 г. — асоба, якая кіравала палітычнай работай у падраздзяленнях вайсковых часцей. Палітрук роты.

2. Ва Узброеных Сілах СССР з 1935 па 1942 г. — воінскае званне для розных катэгорый палітычнага саставу. Камандаваў атрадам механік Ленінскай МТС Сцяпан Ваўчок, камісарам у яго быў Паходня, малодшы палітрук па воінскаму званню. Хадкевіч.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

німб, ‑а, м.

1. Ззянне ў выглядзе круга вакол галавы як сімвал святасці (на іконах, карцінах рэлігійнага зместу). // Пра які‑н. ззяючы круг. Ліхтары ў німбах, як месяц пад поўню, калі варожыць на змены, — угары туман. Пташнікаў.

2. перан. Атмасфера славы, поспеху вакол каго‑, чаго‑н. Німб славы. □ Я ганарыўся німбам сваім, я шанаваў сваё званне. Вярцінскі.

[Ад лац. nimbus — воблака, туман.]

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

няго́жа,

Разм.

1. Прысл. да нягожы.

2. безас. у знач. вык. Дрэнна, нядобра, непрыгожа. Аднойчы цётка Даша адчыніла прасторны пакой,.. аддала [хлопцам] сваю лямпу. — Мне кніжкі не чытаць, — сказала старая. А вам займацца без агню нягожа. Новікаў. — Толькі вось што, таварыш Сагура: я маю званне лейтэнанта, афіцэр, а вы часам пры ўсіх — Лёша ды Лёша. Гэтак нягожа. Ракітны.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

служы́лы, ‑ая, ‑ае.

Гіст.

1. У Рускай дзяржаве 15–17 стст. — які знаходзіўся на службе (пераважна ваеннай). Служылыя людзі. □ Тут у [Тураве] асядалі майстры, рамеснікі, гандляры, ваенная знаць княства і розны служылы народ. «Маладосць».

2. У дарэвалюцыйнай Расіі — які атрымаў званне, чын не па спадчыне, а як узнагароду за дзяржаўную службу. Служылая арыстакратыя. □ Равінскія былі старадаўнім служылым дваранскім родам. «Полымя».

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

капіта́н

(с.-лац. capitaneus, іт. capitano)

1) самае высокае званне малодшага афіцэра;

2) камандзір судна;

3) кіраўнік спартыўнай каманды (напр. к. футбольнай каманды).

Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)