Галу́ твы ’замёрзлая зямля або гразь; груда’ (віц. , Яшкін ). Параўн. галу́ та ’замёрзлая зямля без снегу’ (Шатал. ). Можна меркаваць, што тут нейкія формы з уканнем (фанетычным або як вынік уплыву іншых слоў — сказаць цяжка). Параўн. падобныя формы з рус. мовы: голутва́ , голудьба ’замёрзлыя кучы зямлі восенню’. Здаецца, што зыходныя формы для бел. мовы былі *golotva , *golota ад *golъ ; параўн. важны элемент семантыкі ў слове галу́ та : ’замёрзлая зямля без снегу’ (!).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
нагавары́ ць
1. (сказаць многа чаго -н. á mmenreden vt é rreden;
2. перан. узвесці паклёп на каго -н. j-n é umden;
нагавары́ ць тэкст на сту́ жку é inen Text auf Band spré chen*
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
joke 1 [dʒəʊk] n. о́ т;
crack/make a joke сказа́ ць што-н. сме́ шнае;
(not) get the joke (не) зразуме́ ць жарт;
play a joke on smb. (па)жартава́ ць з каго́ -н.
♦
go/get beyond a joke станаві́ цца сур’ёзным, трыво́ жным
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)
ка́ жучы ,
Дзеепрысл. незак. ад казаць.
•••
Інакш кажучы у знач. пабочн. ) — іншымі словамі.
Карацей кажучы у знач. пабочн. ) — коратка, без падрабязнасцей, сцісла.
Між (паміж) намі кажучы гл. мы).
Мякка кажучы у знач. пабочн. ) — ужываецца як напамін пра тое, што гаворачая асоба знарок пазбягае рэзкіх слоў аб кім‑, чым‑н.
Не тут кажучы (казана) у знач. пабочн. ) — выражае пажаданне, каб тое непрыемнае, пра што ідзе размова, мінала ўдзельнікаў гутаркі.
Няўрокам кажучы у знач. пабочн. ) — каб не сурочыць.
Па праўдзе кажучы (сказаць ) праўду кажучы (сказаць ) у знач. пабочн. ) — гаварыць шчыра, адкрыта.
Уласна кажучы у знач. пабочн. ) — па сутнасці.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
наказа́ ць , ‑кажу, ‑кажаш, ‑кажа; зак. , каму і без дап.
1. Паведаміць, сказаць што‑н. каму‑н. праз каго‑н. [Дзядзька Нічыпар:] — Калі спатрэбіцца фурманка, дык накажыце мне. Колас . Наказалі з дому, што захварэла маці. С. Александровіч . Змітрок наказаў праз паштальёна, каб да яго ўвечары прыйшоў Кірыл. Кавалёў .
2. Даць наказ, распараджэнне. Міхал наказаў падручнаму сачыць за печчу і падаўся ў лабараторыю. Карпаў . — Сачыце за параненай, — адышоўшыся, наказала Наталля Максімаўна дзяжурнай медсястры. — Калі яна адчуе сябе хоць крыху горш, клічце мяне. Дудо .
3. Разм. Нагаварыць, сказаць многа чаго‑н. [Якім Анішчык:] — Прабачце, наказаў вам немаведама колькі, — мо ногі забалелі, слухаўшы стоячы. Мурашка .
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
mean 4 [mi:n] v. (meant)
1. азнача́ ць, зна́ чыць, мець значэ́ нне;
What does this sign mean? Што азначае гэты знак?
2. мець на ўва́ зе;
Do you mean me? Вы маеце на ўвазе мяне?
3. хаце́ ць; мець наме́ р, наме́ рвацца (што-н. сказаць , зрабіць і да т.п. );
What do you mean (by that)? Што вы хочаце (гэтым) сказаць ?;
You don’t mean it! Няўжо? Вы гаворыце гэта сур’ёзна?;
I didn’t mean to offend you. Я не хацеў вас пакрыўдзіць.
4. прызнача́ ць;
This present is meant for you. Гэты падарунак прызначаны для вас.
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)
лепш , прысл.
1.
Выш. ст. да прыслоўя добра. Вучыцца л. за іншых.
2. у знач. вык. , каму . Аб паляпшэнні стану хворага.
Хвораму стала л.
3. у знач. часц. Служыць для ўзмацнення просьбы, парады і пад.
Пойдзем л. дамоў.
Л. цярпець самому, чым бяду зрабіць другому (прыказка).
◊
Лепш (і) не трэба (разм. ) — ужыв. для абазначэння высокай, найвышэйшай ступені чаго-н.
Лепш позна, як (чым) ніколі — ужыв. як апраўданне пры запозненым выкананні чаго-н.
Лепш сказаць (у знач. пабочн. сл. ) — дакладней, праўдзівей кажучы.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
вы́ скачыць , -чу, -чыш, -чыць; зак.
1. Скочыўшы, пакінуць якое-н. месца.
В. з лодкі.
Выскачыла з галавы (перан. : забылася; разм. ). В. замуж (перан. : паспешна або нечакана выйсці замуж; разм. ).
2. Скачучы або таропка выбегшы, выехаўшы, з’явіцца адкуль-н.
Заяц выскачыў з кустоў.
В. насустрач.
3. (1 і 2 ас. не ўжыв. ). Нечакана выпасці, выскачыць.
Нітка выскачыла з іголкі.
4. Недарэчна, не да месца сказаць , зрабіць што-н. (разм. ).
В. са сваёй прапановай.
Выскачыў як Піліп з канапель (прымаўка).
|| незак. выска́ кваць , -аю, -аеш, -ае.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
крыць , кры́ ю, кры́ еш, кры́ е; крый; кры́ ты; незак.
1. што . Рабіць страху, дах.
К. хату.
К. веранду.
2. каго-што . Рэзка, груба крытыкаваць, лаяць (разм. ).
К. недахопы.
◊
Крый бог (божа) (разм. ) — ужыв. як засцярога ад чаго-н. , як забарона рабіць што-н. недапушчальнае.
Няма чым крыць (разм. ) — няма чаго сказаць у адказ, у апраўданне.
Няхай бог крые (разм. ) — ужыв. як пажаданне, пазбаўленне ад чаго-н. дрэннага.
|| зак. накры́ ць , -кры́ ю, -кры́ еш, -кры́ е; -кры́ ты (да 1 знач. ) і пакры́ ць , -кры́ ю, -кры́ еш, -кры́ е; -кры́ ты (да 1 знач. ).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
зачапі́ ць , -чаплю́ , -чэ́ піш, -чэ́ піць; -чэ́ плены; зак. , каго-што.
1. Захапіць, паддзець, каб прыцягнуць да сябе або злучыць з чым-н.
З. вядро на крук.
З. бервяно бусаком.
2. Выпадкова закрануць пры руху.
З. воссю за вугал.
3. перан. -н. пачуццё; зняважыць чые-н. пачуцці.
З. за жывое.
З. самалюбства.
4. Пачаць гаворку з кім-н. , сказаць каму-н. што-н. ; закрануць у размове што-н.
Я не рада, што яе зачапіла.
З. дзяўчыну ў гаворцы.
|| незак. зачэ́ пліваць , -аю, -аеш, -ае.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)