ча́ша, -ы, мн. -ы, чаш, ж.

1. Старадаўняя круглая пасудзіна для піцця; кубак для віна (уст., паэт.).

Сярэбраная ч.

2. Якая-н. пасудзіна, ёмішча круглай формы.

У бронзавай чашы гарэў Вечны агонь.

3. перан. Вялікі натуральны або штучны рэзервуар.

Сіняя ч. возера.

Дом — поўная чаша — багаты, заможны.

Перапоўніць чашу цярпення (высок.) — пазбавіць сіл, магчымасці цярпець, выносіць што-н.

Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)

каплі́ца, ‑ы, ж.

Невялікі царкоўны або касцельны будынак з іконамі без алтара; малельня. На пагорку ўзвышалася капліца — сіняя, з залатым крыжам цэркаўка. Асіпенка. Змоўкнуў звон хаўтурны На старых капліцах. Колас.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

по́перак, прысл. і прыназ.

Разм. Тое, што і папярок. Гарачы .. быў [Андрэй] — слова поперак не скажы. Пташнікаў. Я ляжу поперак воза і.. бачу, як далёка над лесам лягла сіняя хмара. Ракітны.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

успы́рхнуць, ‑не; зак.

Хутка і лёгка ўзляцець (пра птушак, матылькоў і пад.). Раптам спалохана ўспырхнулі.. [вераб’і] і паселі на плот. Мурашка. Сіняя страказа, што сядзела на гарлачыку, успырхнула, павіслі над вадой. Хомчанка.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

ЗЛА́ТКІ (Buprestidae),

сямейства насякомых падатр. разнаедных атр. жукоў. Каля 12 тыс. відаў. Пашыраны ўсюды, найб. у тропіках. Жывуць у лясах, садах на ствалах дрэў, кветках і лісці. На Беларусі 23 віды. Найб. вядомыя З.: антаксія чатырохкропкавая (Anthaxia quadripunctata), вузкацелая двухкрапінкавая (Agrilus biguttatus), вузкацелая зялёная (A. viridis), дубовая (Chrysobothrix affinis), ліпавая (Lampra rutilans), сіняя хваёвая (Phaenops cyanea) і інш.

Даўж. 3—100 мм. Цела клінападобнае, звужанае на канцы, з цвёрдым покрывам, часта з яркім метал. адлівам (адсюль назва). Вусікі кароткія, пілаватыя. Лічынкі плоскія, бязногія, белыя, сляпыя, з расшыранымі пярэднегрудзямі, хіцінізаванай галавой. Развіваюцца і зімуюць пад карой, на травяністых раслінах, пераважна ў каранях, пракладваюць звілістыя хады. Дарослыя кормяцца пылком, нектарам кветак, часткамі раслін.

Златкі: 1 — ліпавая; 2 — сіняя хваёвая; 3 — антаксія чатырохкрапінкавая; 4 — дубовая; 5 — вузкацелая зялёная; 6 — вузкацелая двухкрапінкавая.

т. 7, с. 72

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ПАДАБЕ́Д (Аляксандр Станіслававіч) (н. 30.5.1951, Мінск),

бел. акцёр. Засл. арт. Беларусі (1989). Скончыў Бел. тэатр.-маст. ін-т (1972). З 1972 працуе ў Нац. акад. т-ры імя Я.​Купалы, адначасова выкладае ў Бел. АМ (з 1995 праф.). Выканаўца характарных і драм. роляў. Творчасці ўласцівы завершанасць унутр. і знешняга малюнка ролі: Незнаёмы («Раскіданае гняздо» Я.​Купалы), Гатоўчык («Апошні шанц» В.​Быкава), Салянік («Радавыя» А.​Дударава), Дзергачоў («Апошняя ахвяра» А.​Астроўскага), Чапурной («Дзеці сонца» М.​Горкага), Княжко («Бераг» Ю.​Бондарава), Арыэль («Бура» У.​Шэкспіра), Тоні («Шкляны звярынец» Т.​Уільямса), Ахіл («Ромул Вялікі» Ф.​Дзюрэнмата) і інш. Здымаецца ў кіно: «Плач перапёлкі», «Справа Лахоўскага», «Чалавек са звалкі», «Маскоўская сувязь» (бел.-амер.). Удзельнічае ў тэле- («Сіняя-сіняя», «Доктар Фауст», «Подых навальніцы») і радыё- («Спартак», «Па кім звоніць звон») пастаноўках.

Р.​Л.​Баравік.

т. 11, с. 482

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

алавя́на-сі́ні

прыметнік, якасны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. алавя́на-сі́ні алавя́на-сі́няя алавя́на-сі́няе алавя́на-сі́нія
Р. алавя́на-сі́няга алавя́на-сі́няй
алавя́на-сі́няе
алавя́на-сі́няга алавя́на-сі́ніх
Д. алавя́на-сі́няму алавя́на-сі́няй алавя́на-сі́няму алавя́на-сі́нім
В. алавя́на-сі́ні (неадуш.)
алавя́на-сі́няга (адуш.)
алавя́на-сі́нюю алавя́на-сі́няе алавя́на-сі́нія (неадуш.)
алавя́на-сі́ніх (адуш.)
Т. алавя́на-сі́нім алавя́на-сі́няй
алавя́на-сі́няю
алавя́на-сі́нім алавя́на-сі́німі
М. алавя́на-сі́нім алавя́на-сі́няй алавя́на-сі́нім алавя́на-сі́ніх

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

бе́ла-сі́ні

прыметнік, якасны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. бе́ла-сі́ні бе́ла-сі́няя бе́ла-сі́няе бе́ла-сі́нія
Р. бе́ла-сі́няга бе́ла-сі́няй
бе́ла-сі́няе
бе́ла-сі́няга бе́ла-сі́ніх
Д. бе́ла-сі́няму бе́ла-сі́няй бе́ла-сі́няму бе́ла-сі́нім
В. бе́ла-сі́ні (неадуш.)
бе́ла-сі́няга (адуш.)
бе́ла-сі́нюю бе́ла-сі́няе бе́ла-сі́нія (неадуш.)
бе́ла-сі́ніх (адуш.)
Т. бе́ла-сі́нім бе́ла-сі́няй
бе́ла-сі́няю
бе́ла-сі́нім бе́ла-сі́німі
М. бе́ла-сі́нім бе́ла-сі́няй бе́ла-сі́нім бе́ла-сі́ніх

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

васілько́ва-сі́ні

прыметнік, якасны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. васілько́ва-сі́ні васілько́ва-сі́няя васілько́ва-сі́няе васілько́ва-сі́нія
Р. васілько́ва-сі́няга васілько́ва-сі́няй
васілько́ва-сі́няе
васілько́ва-сі́няга васілько́ва-сі́ніх
Д. васілько́ва-сі́няму васілько́ва-сі́няй васілько́ва-сі́няму васілько́ва-сі́нім
В. васілько́ва-сі́ні (неадуш.)
васілько́ва-сі́няга (адуш.)
васілько́ва-сі́нюю васілько́ва-сі́няе васілько́ва-сі́нія (неадуш.)
васілько́ва-сі́ніх (адуш.)
Т. васілько́ва-сі́нім васілько́ва-сі́няй
васілько́ва-сі́няю
васілько́ва-сі́нім васілько́ва-сі́німі
М. васілько́ва-сі́нім васілько́ва-сі́няй васілько́ва-сі́нім васілько́ва-сі́ніх

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

бліску́ча-сі́ні

прыметнік, якасны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. бліску́ча-сі́ні бліску́ча-сі́няя бліску́ча-сі́няе бліску́ча-сі́нія
Р. бліску́ча-сі́няга бліску́ча-сі́няй
бліску́ча-сі́няе
бліску́ча-сі́няга бліску́ча-сі́ніх
Д. бліску́ча-сі́няму бліску́ча-сі́няй бліску́ча-сі́няму бліску́ча-сі́нім
В. бліску́ча-сі́ні (неадуш.)
бліску́ча-сі́няга (адуш.)
бліску́ча-сі́нюю бліску́ча-сі́няе бліску́ча-сі́нія (неадуш.)
бліску́ча-сі́ніх (адуш.)
Т. бліску́ча-сі́нім бліску́ча-сі́няй
бліску́ча-сі́няю
бліску́ча-сі́нім бліску́ча-сі́німі
М. бліску́ча-сі́нім бліску́ча-сі́няй бліску́ча-сі́нім бліску́ча-сі́ніх

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)