ПАДАБЕ́Д (Аляксандр Станіслававіч) (н. 30.5.1951, Мінск),

бел. акцёр. Засл. арт. Беларусі (1989). Скончыў Бел. тэатр.-маст. ін-т (1972). З 1972 працуе ў Нац. акад. т-ры імя Я.​Купалы, адначасова выкладае ў Бел. АМ (з 1995 праф.). Выканаўца характарных і драм. роляў. Творчасці ўласцівы завершанасць унутр. і знешняга малюнка ролі: Незнаёмы («Раскіданае гняздо» Я.​Купалы), Гатоўчык («Апошні шанц» В.​Быкава), Салянік («Радавыя» А.​Дударава), Дзергачоў («Апошняя ахвяра» А.​Астроўскага), Чапурной («Дзеці сонца» М.​Горкага), Княжко («Бераг» Ю.​Бондарава), Арыэль («Бура» У.​Шэкспіра), Тоні («Шкляны звярынец» Т.​Уільямса), Ахіл («Ромул Вялікі» Ф.​Дзюрэнмата) і інш. Здымаецца ў кіно: «Плач перапёлкі», «Справа Лахоўскага», «Чалавек са звалкі», «Маскоўская сувязь» (бел.-амер.). Удзельнічае ў тэле- («Сіняя-сіняя», «Доктар Фауст», «Подых навальніцы») і радыё- («Спартак», «Па кім звоніць звон») пастаноўках.

Р.​Л.​Баравік.

т. 11, с. 482

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

жвір, ‑у, м.

Буйназярністы жоўты пясок. Слізкаватая ад макраты пляцоўка густа насыпана жоўтым жвірам. Кулакоўскі. Плюхала і спакойна цякла рэчка, сіняя, халодная. Жаўцела жвірам на плыткіх месцах. Чорны.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

ча́ша, -ы, мн. -ы, чаш, ж.

1. Старадаўняя круглая пасудзіна для піцця; кубак для віна (уст., паэт.).

Сярэбраная ч.

2. Якая-н. пасудзіна, ёмішча круглай формы.

У бронзавай чашы гарэў Вечны агонь.

3. перан. Вялікі натуральны або штучны рэзервуар.

Сіняя ч. возера.

◊

Дом — поўная чаша — багаты, заможны.

Перапоўніць чашу цярпення (высок.) — пазбавіць сіл, магчымасці цярпець, выносіць што-н.

Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)

каплі́ца, ‑ы, ж.

Невялікі царкоўны або касцельны будынак з іконамі без алтара; малельня. На пагорку ўзвышалася капліца — сіняя, з залатым крыжам цэркаўка. Асіпенка. Змоўкнуў звон хаўтурны На старых капліцах. Колас.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

по́перак, прысл. і прыназ.

Разм. Тое, што і папярок. Гарачы .. быў [Андрэй] — слова поперак не скажы. Пташнікаў. Я ляжу поперак воза і.. бачу, як далёка над лесам лягла сіняя хмара. Ракітны.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

успы́рхнуць, ‑не; зак.

Хутка і лёгка ўзляцець (пра птушак, матылькоў і пад.). Раптам спалохана ўспырхнулі.. [вераб’і] і паселі на плот. Мурашка. Сіняя страказа, што сядзела на гарлачыку, успырхнула, павіслі над вадой. Хомчанка.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

МА́ЙКІ (Meloë),

род жукоў сям. шпанак. Каля 130 відаў. Пашыраны ўсюды, акрамя Антарктыды, Аўстраліі і Паўд. Амерыкі. На Беларусі 5 відаў, найб. трапляюцца М. звычайная, або чорная (M. proscarabaeus), М. фіялетавая, або сіняя (M. violaceus), М. зменлівая, або стракатая (M. variegatus), занесеная ў Чырв. кнігу Беларусі. Жывуць на палях, лугах, узлесках.

Даўж. да 50 мм. Самцы меншыя за самак, самкі з шырокім брушкам. Афарбоўка звычайна чорная або цёмна-сіняя, з метал. бляскам. Крылы неразвітыя. Лічынкі (трыунгуліны) маюць 3 стадыі, кормяцца мёдам, паразітуюць у гнёздах пчол, знішчаюць іх патомства, часам выклікаюць гібель свойскіх пчол. Жукі шкодзяць усходам палявых культур. Яйцы адкладваюць на зямлю. Развіццё з гіперметамарфозам. Характэрная асаблівасць М. — наяўнасць у целе (асабліва ў крыві) ядавітага рэчыва кантарыдзіну, якое надае жукам непрыемны пах і едкі смак, таму большасць насякомаедных (акрамя курэй, ластавак, вожыкаў) іх не паядаюць.

С.​Л.​Максімава.

Майка фіялетавая.

т. 9, с. 519

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ВЯЛІ́КАЯ,

рака ў Пскоўскай вобл. Расіі. Даўж. 430 км, пл. бас. 25,2 тыс. км².

Пачынаецца на Бежаніцкім узв., упадае ў Чудска-Пскоўскае возера, утвараючы дэльту. Гал. прытокі: Іса, Сіняя, Утрая (злева), Сораць, Чарэха, Пскава (справа). Сярэдні расход вады каля с. Пятонава 127 км³/с. Суднаходная на 40 км ад вусця. Сплаўная. На Вялікай гарады Апочка, Востраў, Пскоў.

т. 4, с. 369

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ву́гальна-сі́ні

прыметнік, якасны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. ву́гальна-сі́ні ву́гальна-сі́няя ву́гальна-сі́няе ву́гальна-сі́нія
Р. ву́гальна-сі́няга ву́гальна-сі́няй
ву́гальна-сі́няе		 ву́гальна-сі́няга ву́гальна-сі́ніх
Д. ву́гальна-сі́няму ву́гальна-сі́няй ву́гальна-сі́няму ву́гальна-сі́нім
В. ву́гальна-сі́ні (неадуш.)
ву́гальна-сі́няга (адуш.)		 ву́гальна-сі́нюю ву́гальна-сі́няе ву́гальна-сі́нія (неадуш.)
ву́гальна-сі́ніх (адуш.)
Т. ву́гальна-сі́нім ву́гальна-сі́няй
ву́гальна-сі́няю		 ву́гальна-сі́нім ву́гальна-сі́німі
М. ву́гальна-сі́нім ву́гальна-сі́няй ву́гальна-сі́нім ву́гальна-сі́ніх

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

гу́ста-сі́ні

прыметнік, якасны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. гу́ста-сі́ні гу́ста-сі́няя гу́ста-сі́няе гу́ста-сі́нія
Р. гу́ста-сі́няга гу́ста-сі́няй
гу́ста-сі́няе		 гу́ста-сі́няга гу́ста-сі́ніх
Д. гу́ста-сі́няму гу́ста-сі́няй гу́ста-сі́няму гу́ста-сі́нім
В. гу́ста-сі́ні (неадуш.)
гу́ста-сі́няга (адуш.)		 гу́ста-сі́нюю гу́ста-сі́няе гу́ста-сі́нія (неадуш.)
гу́ста-сі́ніх (адуш.)
Т. гу́ста-сі́нім гу́ста-сі́няй
гу́ста-сі́няю		 гу́ста-сі́нім гу́ста-сі́німі
М. гу́ста-сі́нім гу́ста-сі́няй гу́ста-сі́нім гу́ста-сі́ніх

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)