ча́ша, -ы, мн. -ы, чаш, ж.

1. Старадаўняя круглая пасудзіна для піцця; кубак для віна (уст., паэт.).

Сярэбраная ч.

2. Якая-н. пасудзіна, ёмішча круглай формы.

У бронзавай чашы гарэў Вечны агонь.

3. перан. Вялікі натуральны або штучны рэзервуар.

Сіняя ч. возера.

Дом — поўная чаша — багаты, заможны.

Перапоўніць чашу цярпення (высок.) — пазбавіць сіл, магчымасці цярпець, выносіць што-н.

Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)

каплі́ца, ‑ы, ж.

Невялікі царкоўны або касцельны будынак з іконамі без алтара; малельня. На пагорку ўзвышалася капліца — сіняя, з залатым крыжам цэркаўка. Асіпенка. Змоўкнуў звон хаўтурны На старых капліцах. Колас.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

по́перак, прысл. і прыназ.

Разм. Тое, што і папярок. Гарачы .. быў [Андрэй] — слова поперак не скажы. Пташнікаў. Я ляжу поперак воза і.. бачу, як далёка над лесам лягла сіняя хмара. Ракітны.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

ПАДАБЕ́Д (Аляксандр Станіслававіч) (н. 30.5.1951, Мінск),

бел. акцёр. Засл. арт. Беларусі (1989). Скончыў Бел. тэатр.-маст. ін-т (1972). З 1972 працуе ў Нац. акад. т-ры імя Я.Купалы, адначасова выкладае ў Бел. АМ (з 1995 праф.). Выканаўца характарных і драм. роляў. Творчасці ўласцівы завершанасць унутр. і знешняга малюнка ролі: Незнаёмы («Раскіданае гняздо» Я.Купалы), Гатоўчык («Апошні шанц» В.Быкава), Салянік («Радавыя» А.Дударава), Дзергачоў («Апошняя ахвяра» А.Астроўскага), Чапурной («Дзеці сонца» М.Горкага), Княжко («Бераг» Ю.Бондарава), Арыэль («Бура» У.Шэкспіра), Тоні («Шкляны звярынец» Т.Уільямса), Ахіл («Ромул Вялікі» Ф.Дзюрэнмата) і інш. Здымаецца ў кіно: «Плач перапёлкі», «Справа Лахоўскага», «Чалавек са звалкі», «Маскоўская сувязь» (бел.-амер.). Удзельнічае ў тэле- («Сіняя-сіняя», «Доктар Фауст», «Подых навальніцы») і радыё- («Спартак», «Па кім звоніць звон») пастаноўках.

Р.Л.Баравік.

т. 11, с. 482

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

успы́рхнуць, ‑не; зак.

Хутка і лёгка ўзляцець (пра птушак, матылькоў і пад.). Раптам спалохана ўспырхнулі.. [вераб’і] і паселі на плот. Мурашка. Сіняя страказа, што сядзела на гарлачыку, успырхнула, павіслі над вадой. Хомчанка.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

ЗЛА́ТКІ (Buprestidae),

сямейства насякомых падатр. разнаедных атр. жукоў. Каля 12 тыс. відаў. Пашыраны ўсюды, найб. у тропіках. Жывуць у лясах, садах на ствалах дрэў, кветках і лісці. На Беларусі 23 віды. Найб. вядомыя З.: антаксія чатырохкропкавая (Anthaxia quadripunctata), вузкацелая двухкрапінкавая (Agrilus biguttatus), вузкацелая зялёная (A. viridis), дубовая (Chrysobothrix affinis), ліпавая (Lampra rutilans), сіняя хваёвая (Phaenops cyanea) і інш.

Даўж. 3—100 мм. Цела клінападобнае, звужанае на канцы, з цвёрдым покрывам, часта з яркім метал. адлівам (адсюль назва). Вусікі кароткія, пілаватыя. Лічынкі плоскія, бязногія, белыя, сляпыя, з расшыранымі пярэднегрудзямі, хіцінізаванай галавой. Развіваюцца і зімуюць пад карой, на травяністых раслінах, пераважна ў каранях, пракладваюць звілістыя хады. Дарослыя кормяцца пылком, нектарам кветак, часткамі раслін.

Златкі: 1 — ліпавая; 2 — сіняя хваёвая; 3 — антаксія чатырохкрапінкавая; 4 — дубовая; 5 — вузкацелая зялёная; 6 — вузкацелая двухкрапінкавая.

т. 7, с. 72

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

алавя́на-сі́ні

прыметнік, якасны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. алавя́на-сі́ні алавя́на-сі́няя алавя́на-сі́няе алавя́на-сі́нія
Р. алавя́на-сі́няга алавя́на-сі́няй
алавя́на-сі́няе
алавя́на-сі́няга алавя́на-сі́ніх
Д. алавя́на-сі́няму алавя́на-сі́няй алавя́на-сі́няму алавя́на-сі́нім
В. алавя́на-сі́ні (неадуш.)
алавя́на-сі́няга (адуш.)
алавя́на-сі́нюю алавя́на-сі́няе алавя́на-сі́нія (неадуш.)
алавя́на-сі́ніх (адуш.)
Т. алавя́на-сі́нім алавя́на-сі́няй
алавя́на-сі́няю
алавя́на-сі́нім алавя́на-сі́німі
М. алавя́на-сі́нім алавя́на-сі́няй алавя́на-сі́нім алавя́на-сі́ніх

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

бе́ла-сі́ні

прыметнік, якасны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. бе́ла-сі́ні бе́ла-сі́няя бе́ла-сі́няе бе́ла-сі́нія
Р. бе́ла-сі́няга бе́ла-сі́няй
бе́ла-сі́няе
бе́ла-сі́няга бе́ла-сі́ніх
Д. бе́ла-сі́няму бе́ла-сі́няй бе́ла-сі́няму бе́ла-сі́нім
В. бе́ла-сі́ні (неадуш.)
бе́ла-сі́няга (адуш.)
бе́ла-сі́нюю бе́ла-сі́няе бе́ла-сі́нія (неадуш.)
бе́ла-сі́ніх (адуш.)
Т. бе́ла-сі́нім бе́ла-сі́няй
бе́ла-сі́няю
бе́ла-сі́нім бе́ла-сі́німі
М. бе́ла-сі́нім бе́ла-сі́няй бе́ла-сі́нім бе́ла-сі́ніх

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

васілько́ва-сі́ні

прыметнік, якасны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. васілько́ва-сі́ні васілько́ва-сі́няя васілько́ва-сі́няе васілько́ва-сі́нія
Р. васілько́ва-сі́няга васілько́ва-сі́няй
васілько́ва-сі́няе
васілько́ва-сі́няга васілько́ва-сі́ніх
Д. васілько́ва-сі́няму васілько́ва-сі́няй васілько́ва-сі́няму васілько́ва-сі́нім
В. васілько́ва-сі́ні (неадуш.)
васілько́ва-сі́няга (адуш.)
васілько́ва-сі́нюю васілько́ва-сі́няе васілько́ва-сі́нія (неадуш.)
васілько́ва-сі́ніх (адуш.)
Т. васілько́ва-сі́нім васілько́ва-сі́няй
васілько́ва-сі́няю
васілько́ва-сі́нім васілько́ва-сі́німі
М. васілько́ва-сі́нім васілько́ва-сі́няй васілько́ва-сі́нім васілько́ва-сі́ніх

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

бліску́ча-сі́ні

прыметнік, якасны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. бліску́ча-сі́ні бліску́ча-сі́няя бліску́ча-сі́няе бліску́ча-сі́нія
Р. бліску́ча-сі́няга бліску́ча-сі́няй
бліску́ча-сі́няе
бліску́ча-сі́няга бліску́ча-сі́ніх
Д. бліску́ча-сі́няму бліску́ча-сі́няй бліску́ча-сі́няму бліску́ча-сі́нім
В. бліску́ча-сі́ні (неадуш.)
бліску́ча-сі́няга (адуш.)
бліску́ча-сі́нюю бліску́ча-сі́няе бліску́ча-сі́нія (неадуш.)
бліску́ча-сі́ніх (адуш.)
Т. бліску́ча-сі́нім бліску́ча-сі́няй
бліску́ча-сі́няю
бліску́ча-сі́нім бліску́ча-сі́німі
М. бліску́ча-сі́нім бліску́ча-сі́няй бліску́ча-сі́нім бліску́ча-сі́ніх

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)