дзяржаўныя дзеячы ВКЛ герба «Корчак». Вядомы з 15 ст. У 16—18 ст. мелі маёнткі ў Віцебскім ваяв., Гродзенскім, Браслаўскім, Ковенскім пав., на Валыні. Найб. вядомыя:
Павел Юр’евіч, дваранін каралеўскі ў 1556, падкаморы гродзенскі ў 1568, архімандрыт гродзенскі і супрасльскі ў 1568—80. Андрэй Францішак (?—1682), староста гродзенскі з 1652, кухмістр ВКЛ з 1657, адначасова гараднічы віленскі ў 1657—65, пісар вялікі ВКЛ з 1658 і інш.Аляксандр (каля 1622—30.11.1686), царк. дзеяч, сакратар каралеўскі, рэгент вял. канцылярыі ВКЛ. Біскуп смаленскі (з 1672), віленскі (з 1684). Рыгор Юзаф (? — пач. 1724?), харунжы ў 1699—1700 і падстароста ў 1699—1704 гродзенскі, палкоўнік каралеўскі ў 1701, староста гродзенскі з 1706, лоўчы ВКЛ з 1710. Прыхільнік Сапегаў. У час.Паўн. вайны 1700—21 ваяваў супраць шведаў, потым на баку Станіслава Ляшчынскага. Пасля рэстаўрацыі Аўгуста II у 1709 ваяваў супраць шведаў і Сапегаў, выступаў за вывад рас. войск з ВКЛ.
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
Базіліка ’расліна Acinos Moench. arvensis, душыца палявая’ (Кіс.). Параўн. рус.базилик Ocimum basilicum’, базилика ’Clinopodium’, укр.базилик ’Calamintha Clinopodium’, чэш. (ст.) bazylika ’Ocimum basilicum’ і г. д. Крыніцай гэтых назваў з’яўляецца лац.basilicum (< грэч.βασιλικόν ’каралеўскі’, гл. Махэк₂, 49). Параўн. яшчэ Мяркулава, Очерки, 138, 140.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
рая́ль
(фр. royal = каралеўскі)
струнны ўдарна-клавішны музычны інструмент з размешчанымі па гарызанталі струнамі, разнавіднасць фартэпіяна.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
РАЯЛІ́СТЫ (франц.адз. л. royaliste ад royal каралеўскі),
тэрмін, які ўзнік у час Французскай рэвалюцыі 1789—99 для азначэння прыхільнікаў дынастыі Бурбонаў. У больш шырокім сэнсе Р. — тое, што і манархісты.
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
Majesty
[ˈmædʒəsti]
n., pl. -ties
вялі́касьць (карале́ўскі ты́тул)
Your Majesty — Ва́ша вялі́касьць
His (Her) Majesty — Яго́ (Яе́) вялі́касьць
Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)
По́ваз ’воз’ (Федар. 6). Ст.-бел.повозь ’павозка’ (1645), ’павіннасць па перавозцы грузаў’ (1495). Укр.повіз ’павозка; экіпаж’, ст.-укр.повозь ’павіннасць дастаўляць даніну ў двор феадала’, чэш., славац.ρονοζ ’павозка’, польск.powóz ’тс’, ’павіннасць дастаўляць падводы ў панскі ці каралеўскі двор’. Ад *po- і *voziti > вазіць (гл.).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Ране́т ’сорт яблыні ці яблыкаў’ (ТСБМ), ранэ́та ’гатунак яблыкаў’ (Сл. рэг. лекс., Нар. словатв.). Параўн. рус.дыял.ране́т, ране́та, ране́тка, польск.renetka, чэш.reneta. З франц.rainette/reinette ’тс’ (Мацэнаўэр, Cizí sl., 293), што звязана са значэннем ’каралева, каралеўскі’. Параўн. варыянтнае ням.Reinette, што з французскай, і Königsapfel ’тс’.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
рэа́л1
(ісп. real = каралеўскі, ад rey = кароль)
даўнейшая іспанская сярэбраная манета, якая чаканілася ў 13—19 ст.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
standard1[ˈstændəd]n.
1. станда́рт, ме́рка, но́рма; узро́вень;
set high standards устана́ўліваць высо́кі ўзро́вень;
up to standard на адпаве́дным узро́ўні
2. сцяг, штанда́р;
the royal standardкарале́ўскі штанда́р
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)
В’ЕНЦЬЯ́Н,
горад, сталіца Лаоса. Размяшчаецца на левым беразе р. Меконг каля мяжы з Тайландам. Вылучаны ў асобную адм. адзінку на правах правінцыі. 442 тыс.ж. (1990). Рачны порт, вузел аўтадарог. Міжнар. аэрапорт. Пераважае саматужная прам-сць: рысаачышчальныя, гарбарныя, бавоўнавыя, шаўковыя, мэблевыя прадпрыемствы; мастацкія рамёствы. Буйны рынак драўніны цвёрдых парод, каўчуку, баваўняных, шаўковых, лакавых вырабаў. Ун-т. Археал. музей. Арх. помнікі: манастыры-храмы 16—19 ст., ват Ін-Пенг, каралеўскі ват Фра-Кеа (1565), ват Сісакет (1820), комплекс свяцілішчаў, каралеўскі палац і інш.
Засн. ў 13 ст. У 16 — пач. 18 ст. сталіца (з перапынкамі) лаоскай дзяржавы Лансанг, у 1707—1828 — княства В’енцьян. У 1827—28 разбураны сіямскімі войскамі. З 1899 адм. цэнтр т.зв.Франц. Лаоса. У 1946—75 сталіца каралеўства Лаос, з 1975 — дзяржавы Лаос.