РАДА́РЫ ((Rodari) Джані) (23.10.1920, г. Аменья, Італія — 14.4.1980),

італьянскі дзіцячы пісьменнік. Друкаваўся з 1948. Аўтар зб-каў «Кніжка вясёлых вершаў» (1951), «Вершы ў небе і на зямлі» (1960), аповесцей-казак «Прыгоды Чыпаліна» (1951), «Блакітная Страла» (1954), «Джэльсаміна ў Краіне лгуноў» (1959), «Казкі па тэлефоне» (1962), «Торт у небе» (1966), кніг «Граматыка фантазіі» (1973), «Марыянеткі на волі» (1974), зб. навел-казак «Гульня ў домікі» (1980) і інш. Яго творы адметныя спалучэннем фантазіі і гумару, сац. сатыры і аптымізму. На бел. сцэне паводле казак Р. пастаўлены спектаклі «Прыгоды Чыпаліна» (1955, Дзярж. т-р лялек; 1957, 1960, Т-р юнага гледача), «Чароўнае падарожжа ў ноч» (1991, абодва Т-р юнага гледача), «Чыпаліна і яго сябры» (1990, Т-р юнага гледача), балет «Чыпаліна» (1978, Дзярж. т-р оперы і балета). На бел. мову яго творы пераклалі П.​Марціновіч, П.​Прыходзька, П.​Рунец, Я.​Семяжон, А.​Шаўня.

Тв.:

Бел. пер. — Неапаль без сонца: Вершы. Мн., 1955;

Прыгоды Чыпаліна. Мн., 1957;

У кн.: Ад вежаў Ферары. Мн., 1974;

У кн.: Семяжон Я. Сем цудаў свету: Выбр. пераклады паэзіі. Мн., 1977;

Рус. пер. — Здравствуйте, дети! М., 1957;

Всемирный хоровод. М., 1962;

Путешествие Голубой Стрелы. М., 1972;

Грамматика фантазии: Введение в искусство придумывания историй. М., 1978;

Приключения Чиполлино... Мн., 1986;

Джельсомино в Стране лгунов. Почему? Отчего? Зачем? Мн., 1992.

Літ.:

Брандис Е.П. От Эзопа до Джанни Родари. М., 1965.

А.​А.​Шаўня.

т. 13, с. 205

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

переболе́тьI сов., прям., перен. перахварэ́ць (на што);

он переболе́л мно́гими боле́знями ён перахварэ́ў шмат на які́я хваро́бы;

де́ти переболе́ли ко́рью дзе́ці перахварэ́лі на адзёр.

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

Est phrasis in puero bene consentanea vero

Слова дзіцяці адпавядае праўдзе.

Речь ребёнка соответствует правде.

бел. Дзіця не салжэ. Дзіця і п’яны праўду скажа. Чалавек да сямі лет праўду гаворыць. Малое і п’янае найлепшу праўду скажа.

рус. Устами младенца глаголет истина. Глупый да малый всегда правду говорят.

фр. Les paroles de l’enfant correspondent à la vérité (Слова ребёнка соответствуют истине).

англ. Truth comes out of the mouths of babes and sucklings (Устами младенцев глаголет истина).

нем. Kinder und Narren sprechen die Wahrheit (Дети и дураки говорят правду).

Шасцімоўны слоўнік прыказак, прымавак і крылатых слоў (1993, правапіс да 2008 г.)

бо́ўтацца несов.

1. (о жидкостях) болта́ться, взба́лтываться;

2. (в воде) плеска́ться, бара́хтаться, бултыха́ться;

дзе́ці ~таюцца ў рэ́чцыде́ти пле́щутся (бара́хтаются, бултыха́ются) в реке́

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

игра́ться несов.

1. безл. ігра́цца;

мне сего́дня не игра́ется мне сёння не ігра́ецца;

2. разг. гуля́ць;

де́ти игра́ются дзе́ці гуля́юць;

3. страд. ігра́цца; см. игра́ть 2, 5.

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

паласка́цца несов.

1. полоска́ться, плеска́ться;

дзе́ці ўвесь дзень пало́шчуцца ў рацэ́де́ти весь день поло́щутся (пле́щутся) в реке́;

2. страд. полоска́ться; см. паласка́ць 1

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

пустапа́сам нареч., разг.

1. без пастуха́;

2. без присмо́тра, без ухо́да, сам по себе́;

дзе́ці п. расту́цьде́ти без присмо́тра (са́ми по себе́) расту́т

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

яе мест.

1. личн. в род., вин. п. её; см. яна́;

2. притяж. её;

яе́ дзе́ці — её де́ти;

гэ́та яе́ кні́гіэ́то её кни́ги

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

расти́ несов., в разн. знач. расці́;

де́ти расту́т дзе́ці расту́ць;

трава́ растёт трава́ расце́;

он рос в дере́вне ён рос у вёсцы;

его тала́нт растёт яго́ та́лент расце́.

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

ві́снуць несов., прям., перен. ви́снуть;

тума́н ~не над бало́там — тума́н ви́снет над боло́том;

дзе́ці так і в. на імде́ти так и ви́снут на нём

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)