волкава - Пошук

МІРО́ВІЧ (сапр. Дунаеў) Еўсцігней Афінагенавіч

(10.8.1878, С.-Пецярбург — 16.2.1952),

бел. драматург, рэжысёр, педагог, адзін са стваральнікаў бел. т-ра. Нар. арт. Беларусі (1940). Праф. (1945). Скончыў школу малявання пры Акадэміі мастацтваў і курсы Пецярбургскага гуртка аматараў драм. мастацтва імя Волкава. Прафесійную сцэн. дзейнасць пачаў у 1900 у Пецярбургу як акцёр і рэжысёр. З 1919 працаваў на Беларусі. Акцёр і рэжысёр Мінскага гарнізоннага т-ра (1919), Т-ра рэв. сатыры («Тэрэўсат», 1921), рус. т-ра «Шануар» (1922). Маст. кіраўнік Бел. т-ра імя Я.Купалы (1921—31, у 1941—45 рэж.), Гомельскага ТРАМа (з 1932), Гомельскага калгасна-саўгаснага (з 1935) і Бел. юнага гледача (1937—40) т-раў, Рэсп. тэатр. вучылішча (1938—41). З 1945 маст. кіраўнік і заг. кафедры майстэрства акцёра Бел. тэатр. ін-та. З 1904 выступаў як драматург. Першыя п’есы «Алекуны» (нап. 1904), «Гнілыя ўстоі» (нап. 1905), «Сучасны вампір» («Жах часу») і «Ноч мільянера» (абедзве нап. 1906, забаронены царскай цэнзурай). З дакастр. п’ес і сатыр. сцэнічных мініяцюр папулярнасцю карысталіся «Графіня Эльвіра», «Тэатр купца Япішкіна» (паст. Бел. тэлебачаннем 1978, Т-рам-студыяй кінаакцёра 1993), «Вова прыстасаваўся», «Крутавертаў і сын». Некаторыя персанажы гэтых п’ес сталі назыўнымі. У п’есах «Машэка» (першая п’еса на бел. мове, пач. назва «У часы даўнейшыя», паст. 1923) і «Каваль-ваявода» (паст. 1925) шырока выкарыстаў фалькл. сюжэты, традыцыі бел. нар. драмы. Драм. творы М. вызначаліся жанрава-тэматычнай шырынёй, сцэнічнасцю, глыбінёй пранікнення ў псіхалогію герояў. Укладам у развіццё сатыр. жанраў бел. л-ры з’явілася яго камедыя «Кар’ера таварыша Брызгаліна» (паст. 1925). П’еса «Кастусь Каліноўскі» (паст. 1923, экранізавана 1928) — першая спроба стварэння гіст. драмы на Беларусі. У драме «Перамога» (паст. 1926) упершыню ў сав. драматургіі выкарыстаў «кінематаграфічныя» кампазіцыйныя элементы. Паслядоўнік вучэння К.Станіслаўскага, рэжысёр высокай тэатр. культуры, М. узбагаціў бел. сцэну лепшымі традыцыямі сусв. і рус. рэаліст. мастацтва. Гал. прынцып рэжысуры — творча асэнсаваная і ўвасобленая на сцэне жыццёвая праўда, дакладная распрацоўка псіхалогіі характараў, стварэнне сцэн. твора ў суладдзі з аўтарскай канцэпцыяй, логікай паводзін персанажаў, ансамблевасць выканання. Шырока апіраўся на нар. традыцыі, выкарыстоўваючы элементы фальклору і этнаграфіі як вобразны кампанент спектакля, сродак вобразнага ўздзеяння на гледача. Шмат увагі аддаваў распрацоўцы нар. масавых сцэн. Зрабіў вял. ўплыў на фарміраванне бел. нац. акцёрскай школы і рэжысуры. Сярод пастановак: «На Купалле» М.Чарота (1921), «Пасланец» Л.Родзевіча, «Вучань д’ябла» Б.Шоу (абодва 1922), «Мешчанін у дваранах» Мальера (1924), «Змрок» В.Шашалевіча, «Мяцеж» Дз.Фурманава і С.Паліванава (абодва 1927), «Гута» Р.Кобеца (1930), «Гадзіншчык і курыца» І.Качаргі (1935), «Даходнае месца» А.Астроўскага (1936), «Цудоўная дудка» В.Вольскага (1939) і інш. Пра М. зняты дакумент. фільм «Праз усё жыццё» (1978). У 1998 у Нац. т-ры імя Я.Купалы пастаўлена п’еса «Інтымны тэатр Еўсцігнея Міровіча» паводле твораў М., створаных для «Інтымнага тэатра», якім ён кіраваў у Пецярбургу.

Тв.:

П’есы. Мн., 1957.

Літ.:

Пятровіч С.А. Еўсцігней Міровіч. 2 выд. Мн., 1978.

С.С.Лаўшук, К.Б.Кузняцова (тэатр).

т. 10, с. 466

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

БЕЛАРУ́СКІ ДЗЯРЖА́ЎНЫ АРХІ́Ў-МУЗЕ́Й ЛІТАРАТУ́РЫ І МАСТА́ЦТВА (БДАМЛіМ),

навукова-даследчая ўстанова, якая займаецца зборам, аховай, вывучэннем і навук. выкарыстаннем дакумент. помнікаў л-ры і мастацтва. Створаны ў чэрв. 1960 у Мінску, з 1976 архіў-музей. Мае (1995) 400 фондаў (75 тыс. спраў): 348 асабістых фондаў, 9 калекцый і 43 фонды ўстаноў.

Аддзелы: забеспячэння захаванасці дакументаў; ведамасных архіваў, камплектавання і экспертызы каштоўнасці дакументаў; навук. апісання дакументаў асабістага паходжання; інфарм.-пошукавых сістэм; інфармацыі, публікацыі і навук. выкарыстання дакументаў.

Сярод фондаў — асабістыя фонды пісьменнікаў А.Адамовіча, З.Астапенкі, М.Багдановіча, С.Баранавых, І.Барашкі, Я.Брыля, К.Буйло, В.Быкава. Л.Бэндэ, М.Васілька, З.Верас, П.Галавача, Ц.Гартнага, С.Грахоўскага, А.Гурыновіча, У.Дубоўкі, Я.Дылы, А.Жаўрука, Х.Жычкі, Я.Журбы, У.Калесніка, У.Караткевіча, Я.Коласа, Я.Купалы, Е.Лось, М.Лужаніна, М.Лынькова, Я.Маўра, М.Машары, І.Мележа, Б.Мікуліча, А.Пальчэўскага, П.Пестрака, Я.Пушчы, А.Пысіна, А.Русака, Я.Семяжона, Я.Скрыгана, М.Сурначова, М.Сяднёва, М.Танка, А.Ушакова, М.Хведаровіча, К.Чорнага, І.Шамякіна, С.Шушкевіча, С.Яновіча і інш.; акцёраў і рэжысёраў Г.Абуховіч, Л.Александроўскай, Дз.Арлова, І.Балоціна, Т.Бандарчык, С.Бірылы, Я.Віцінга, В.Галіны, Г.Грыгоніса, У.Дзядзюшкі, С.Друкер, І.Ждановіч і Б.Платонава, М.Забэйды-Суміцкага, М.Зюванава, З.Канапелькі, Р.Кашэльнікавай, А.Клімавай, П.Малчанава, Е.Міровіча, Р.Млодак, В.Пола, Л.Рахленкі, Л.Ржэцкай, К. і А.Саннікавых, С.Станюты, А.Труса, У.Уладамірскага; кампазітараў Л.Абеліёвіча, С.Аксакава, М.Аладава, А.Багатырова, Г.Вагнера, І.Гітгарца, Я.Глебава, В.Залатарова, А.Клумава, І.Любана, Р.Пукста, Ю.Семянякі, Я.Цікоцкага, М.Чуркіна; мастакоў і скульптараў А.Астаповіча, І.Ахрэмчыка, М.Блішча, В.Волкава, П.Гаўрыленкі, С.Геруса, І.Глебава, М.Дучыца, К.Завішы, Я.Зайцава, А.Кашкурэвіча, Я.Красоўскага, У.Кудрэвіча, Б.Малкіна, А.Марыкса, Л.Рана, С.Селіханава, М.Тарасікава, А.Тычыны, А.Шаўчэнкі і інш. Захоўваюцца фонды саюзаў пісьменнікаў, мастакоў, кампазітараў, журналістаў, тэатр. дзеячаў Беларусі; Дзярж. т-ра оперы і балета Беларусі, Нац. т-ра імя Я.Купалы, Бел. т-ра імя Я.Коласа, Бел. дзярж. філармоніі; кінастудыі «Беларусьфільм»; аб’яднання «Маладняк»; выд-ваў «Мастацкая літаратура», «Юнацтва», рэдакцый час. «Полымя», «Нёман», «Маладосць», «Беларусь», газ. «Літаратура і мастацтва». У архіве зберагаецца калекцыя дакументаў аддзела рукапісаў Бел. музея імя І.Луцкевіча ў Вільні, якая змяшчае матэрыялы Бел. т-ва па аказанні дапамогі пацярпелым ад вайны, Бел. к-та ў Магілёве, Бел. сацыяліст. грамады, Бел. сялянска-рабочай грамады, Бел. партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў, Бел. с.-д. партыі; дакументы БНР, Мін-ва бел. спраў пры Літ. урадзе, Цэнтр. бел. рады Віленшчыны і Гродзеншчыны, Бел. вайсковай камісіі; матэрыялы бел. культ.-асв. арг-цый, выд-ваў, часопісаў, газет, у т. л. рэдакцыі газ. «Наша ніва»; асабістыя дакументы Л.Я.Дубейкаўскага, К.С.Дуж-Душэўскага, П.Я.Жаўрыда, В.Ю.Ластоўскага, І.І. і А.І.Луцкевічаў, А.А.Смоліча, Б.А.Тарашкевіча, А.І.Цвікевіча, Цёткі і інш. У б-цы архіва (25 тыс. экз.) захоўваюцца першыя выданні твораў М.Багдановіча, Цёткі, Я.Купалы, Я.Коласа, газ. «Наша ніва», «Наша доля», час. «Маладняк», «Узвышша» і інш.

Г.В.Запартыка.

т. 2, с. 440

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

САЮ́З ЛІТАРАТУ́РНА-МАСТА́ЦКІХ КРЫ́ТЫКАЎ, Беларускі саюз літаратурна-мастацкіх крытыкаў,

добраахвотная грамадская творчая арганізацыя, якая аб’ядноўвае літ. і маст. крытыкаў, літ.- і маст.-знаўцаў, культуролагаў, сацыёлагаў, журналістаў і інш. спецыялістаў у галіне маст. творчасці. Засн. ў 1997 на аснове навукова-творчага прадпрыемства «Авансцэна» (дзейнічала з 1992, да 1996 наз. Цэнтр тэатр. крытыкі «Авансцэна»). Кіруючы орган — з’езд, паміж з’ездамі — Савет, кіраўніцтва ажыццяўляе Прэзідыум Савета. Старшыня саюза — Р.Б.Смольскі. Мэты дзейнасці саюза: развіццё сістэмы літ.-знаўчай і мастацтвазнаўчай адукацыі, павышэнне прафес. ўзроўню крытыкаў, аналіз праблем сучаснай маст. культуры. Члены саюза праводзяць навукова-даследчую, аналітычную працу ў сферы сучаснай культуры і маст. творчасці, канферэнцыі, лабараторыі, семінары па пытаннях тэорыі і практыкі літ. і маст. творчасці, арганізуе фестывалі, выстаўкі, канцэрты, творчыя вечары, прапагандуе лепшыя творы літаратуры і мастацтва Беларусі за межамі краіны. Выдае зб-кі літ.-маст. артыкулаў з актуальнымі праблемамі маст. культуры Беларусі. На 2001 больш за 110 членаў.

Члены Саюза літаратурна-мастацкіх крытыкаў

1997. Э.А.Алейнікава, Г.У.Алісейчык, І.А.Аўдзееў, Р.І.Баравік, Г.І.Барышаў, А.М.Бязуглы, Г.І.Вавула, В.Б.Валодзька, М.М.Воінаў, Т.Я.Гаробчанка, М.І.Гарэцкая, Л.Ф.Голікава, В.А.Грыбайла, М.А.Гугнін, В.І.Жук, Т.І.Кажушка, Н.А.Крывашэева, С.С.Лаўшук, Ж.А.Лашкевіч, Л.А.Лявонава, А.М.Макарэвіч, Дз.Л.Мамачкін, М.А.Манохін, Г.В.Марчук, В.Т.Навуменка, У.І.Няфёд, В.Ф.Нячай, У.І.Пракапцоў, А.А.Ракаў, Г.В.Ратнікаў, У.П.Рошчын, А.В.Сабалеўскі, В.А.Салееў, Р.Б.Смольскі, М.У.Сыты, А.В.Усцінава, Н.Ц.Фральцова, С.Ф.Юркевіч, Н.А.Юўчанка, В.М.Ярмалінская.

1998. Т.В.Габрусь, Г.Л.Галкоўская, А.Р.Герштэйн, Л.А.Гулякевіч, В.В.Дапкюнас, Л.Ю.Зубарава, В.С.Іваноўскі, Т.М.Команава, А.В.Красінскі, Ю.А.Масарэнка, У.А.Мішчанчук, А.Г.Папова, Л.Д.Фінкельштэйн, І.Л.Чэбан, М.К.Янкоўскі.

1999. А.М.Аляксеенка, А.В.Ананьеў, Т.В.Аўдоніна, Н.В.Багноўская, У.П.Балюга, В.І.Бельская, У.А.Бобрык, Е.Л.Бондарава, І.У.Брылевіч, А.І.Бубянцова, Л.А.Волкава, В.М.Галец, Ю.У.Гаўрыловіч, В.В.Гвоздзева, С.І.Даніленка, А.А.Дарафеева, А.М.Дзянішчык, Т.М.Дубяк, В.В.Енджаеўская, А.А.Жук, І.М.Завадская, А.В.Іваноў, С.П.Кажушка, А.П.Кандыба, А.А.Каралёва, С.І.Карамзіна, Я.І.Клімуць, Н.В.Кузьміч, Я.Р.Лазорына, А.В.Лысянкоў, В.В.Лявоненка, П.Я.Магазіннік, А.Р.Майсеенка, В.П.Макарук, М.Ф.Макарцоў, А.А.Манушнікаў, Г.У.Мушперт, А.А.Парукаў, Дз.Дз.Паўлавец, А.Г.Пацюшка, В.П.Пракапцова, М.В.Родчанка, А.А.Савіцкая, А.В.Уласаў, К.С.Усовіч, Т.Е.Фамук, С.Г.Фейгіна, Л.І.Хмара, Дз.А.Хораў, А.П.Цебянькоў, Н.В.Ціханюк, С.В.Чайкова, У.Л.Штукар, Л.З.Шульман, В.К.Шынкарэнка.

2000. В.П.Жураўлёў, А.А.Карпілава, Б.А.Крэпак, Ю.М.Чурко.

В.А.Грыбайла.

т. 14, с. 228

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

КАСЦЮ́М тэатральны,

спалучэнне па-мастацку адпаведных кампанентаў адзення і прадметаў, што яго дапаўняюць; састаўная частка тэатральна-дэкарацыйнага мастацтва. Разам з грымам і прычоскай стварае сцэн. вобраз персанажа, вырашаны выяўл. сродкамі, дае яго зрокавую характарыстыку, выяўляе гіст., сац., нац. і індывід. асаблівасці, адлюстроўвае эстэт. ідэалы розных эпох. На яго значна ўплывае сучасная мода — мастак мадэрнізуе гіст. вопратку з улікам сучаснай яму эстэтыкі. У залежнасці ад агульнага стылявога вырашэння спектакля можа мець розную ступень умоўнасці. На яго ўплывае і жанр пастаноўкі (драма, опера, пантаміма і інш.), які вызначае ступень стылізацыі, а ў некат. выпадках (балет, пантаміма) уніфікацыі. У муз. т-ры ўзмацняецца роля каларыстычнага вырашэння К., што абумоўлена эмацыянальным уздзеяннем на чалавека музыкі і колеру.

Вытокі тэатральнага К. ў стараж. гульнях і абрадах, у тэатр. відовішчах. Першыя на Русі тэатральныя К. стваралі скамарохі. У класічным т-ры Усходу меў умоўна-сімвалічны характар. У еўрап. т-ры гэта быў бытавы К. з сімвалічна ўмоўнымі колерам, дэталямі, маскамі. З развіццём рэаліст. рэжысёрскага мастацтва ў 19 ст. павялічылася вобразнае значэнне К. як сродку псіхал. характарыстыкі персанажа і элемента агульнага выяўл. вырашэння. У пач. 20 ст. ўзнікла паняцце выяўл. рэжысуры, пабольшала роля К. як кампанента афармлення спектакля (у творчасці А.Бенуа, Л.Бакста, А.Экстэр, Л.Паповай, В.Мухінай, А.Весніна, пазней М.Акімава, С.Вірсаладзе, П.Вільямса, Г.Алексі-Месхішвілі, М.Спертале, В.Левенталя, Б.Месерэра, Э.Качаргіна і інш.).

Бел. К. бярэ пачатак у рытуальным адзенні і атрыбутах удзельнікаў русалляў, скамарохавых ігрышчаў, нар. драм, кірмашовага т-ра. У прыватнаўласніцкіх т-рах 2-й пал. 18—1-й пал. 19 ст. К. развіваўся ў рэчышчы тагачаснай еўрап. традыцыі. Новы падыход да яго стварэння акрэсліўся ў пач. 20 ст. і быў звязаны з дэмакратызацыяй і агульным уздымам культуры, павышэннем цікавасці т-раў да нац. твораў. Этнагр. прынцып афармлення ўпершыню ўжыты ў пастаноўках І.Буйніцкага і У.Галубка, якія выкарыстоўвалі аўтэнтычны нар. Я.Купалы і юнага гледача, Л.Кроля ў БДТ-2, А.Грыгар’янца ў Дзярж. рус. драм. т-ры, т-ры імя Я.Купалы. У муз. т-ры Беларусі станаўленне і развіццё К. звязана з імем С.Нікалаева. Арганізацыя колеру ў аформленых ім спектаклях Дзярж. т-ра оперы і балета стала школай для многіх мастакоў муз. т-ра. Традыцыі Нікалаева развівалі І.Пешкур, П.Масленікаў і інш. Паступова ў стварэнні К. ўзнікалі графічныя тэндэнцыі, найб. выразныя ў творчасці Я.Чамадурава, адметнай імкненнем да чыстага колеру і адкрытых колеравых кантрастаў з падкрэсліваннем выразнага лінеарнага рытму (эскізы К. да опер «Калючая ружа» Ю.Семянякі, 1960, і «Барыс Гадуноў» М.Мусаргскага, 1974; балетаў «Папялушка» («Золушка») С.Пракоф’ева, 1965; «Пер Гюнт» на муз. Э.Грыга, 1966, і «Мара» Я.Глебава, 1970). У 1970—90-я г. на аснове сінтэзу канструктыўнага і жывапіснага пачаткаў К. набыў рысы імправізацыйнасці, асацыятыўнасці, выяўл. падтэксту, часам набліжаецца да калажу, служыць акампанементам ці выступае ў ролі асн. вобразна-выяўл. дамінанты (эскізы касцюмаў Б.Малкіна і Ю.Тура да пастановак у Дзярж. рус. драм. т-ры, А.Салаўёва ў Бел. т-ры імя Я.Коласа, Я.Волкава ў Гомельскім абл. драм. т-ры, Я.Лысыка ў Дзярж. т-ры оперы і балета). У галіне К. працавалі таксама М.Апіёк, Л.Ганчарова, У.Гардзеенка, Э.Гейдэбрэхт, Б.Герлаван, Л.Герлаван, Э.Грыгарук, В.Жалонкіна, У.Жданаў, Б.Казакоў, Т.Карвякова, В.Лесін, З.Марголін, Дз.Мохаў, В.Рачкоўскі, Л.Рулёва, Л.Трубяцкая, М.Якунін і інш. У апошнія дзесяцігоддзі ўзнік новы від маст. К. — К. сцэнічны, які развіваецца пераважна як аўтэнтычны, максімальна набліжаны да нар. ў фактуры тканін, каларыстыцы аздаблення, дакладнасці крою і асн. прапорцый. Вял. ролю ў распрацоўцы сучаснага сцэн. К. адыгралі Л.Баразна, М.Раманюк і інш. На К. і яго характэрныя дэталі. Паступова аўтэнтычны К. саступіў месца па-мастацку апрацаванаму, у некат. пастаноўках набыў рысы гіст.-бытавога, што выявілася ў творчасці К.Елісеева і А.Марыкса для БДТ-1. У 1920—30-я г. ў працах тэатр. мастакоў выявіліся ўплывы амаль усіх кірункаў, што ўзнікалі ў выяўл. мастацтве, — характэрнай для пралеткульту ўмоўнасці, рысы мадэрнізму, канструктывізму, экспрэсіянізму, кубафутурызму. Гэта адбілася на К., створаных С.Тоўбіным, М.Аксельродам у БДТ-1, Л.Нікіціным у БДТ-2, К.Дзясніцкім і В.Памфілавым у Бел. студыі оперы і балета. У 1930—60-я г. замацаваўся рэаліст. падыход да К., што яскрава выявілася ў працах Я.Нікалаева ў т-ры імя Я.Коласа, Марыкса ў т-рах імя аснове вывучэння нар. крыніц пачаўся новы падыход да стварэння сцэн. К., найб. выяўлены ў творчасці В.Дзёмкінай, А.Александровіч, Рулёвай, Ю.Піскуна, А.Юр’евай, Г.Юрэвіч, В.Макавец-Бартлавай і інш. Значны ўклад у распрацоўку сцэн. К. зрабілі Чамадураў, А.Бялова, С.Комава, І.Булгакава і інш.

Літ.:

Градова К.В., Гутина Е.Н. Театральный костюм. Кн. 1. Женский костюм. М., 1976;

Градова К.В. Театральный костюм. Кн. 2. Мужской костюм. М., 1987;

Захаржевская Р.В. Костюм для сцены. 2 изд. М., 1973;

Няфёд У.І. Гісторыя беларускага тэатра. Мн., 1982;

Карнач П.А. Дэкарацыйнае мастацтва музычнага тэатра БССР. Мн., 1973;

Мастацтва беларускіх дэкаратараў / Аўтар тэксту і скл. П.А.Карнач. Мн., 1989;

Маленко Л.И. Искусство костюма. Мн., 1983;

Фадзеева В.Я. Беларуская народная вышыўка. Мн., 1991.

Г.У.Юрэвіч, Л.І.Дабравольская.

Да арт. **Касцюм** тэатральны. М.Якунін. Эскіз касцюма Несцеркі да спектакля «Несцерка» В.Вольскага. 1980.

Да арт. **Касцюм** тэатральны. Я.Нікалаеў. Эскіз касцюма сялянкі да спектакля «Лявоніха» П.Данілава. 1960.

Да арт. **Касцюм** тэатральны. Я.Чамадураў. Эскіз касцюмаў да балета «Золушка» С.Пракоф’ева. 1965.

Да арт. **Касцюм** тэатральны. Л.Бакст. Эскіз касцюма Саламеі. 1908.

т. 8, с. 163

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ЖЫ́ВАПІС,

від выяўленчага мастацтва, творы якога ствараюцца спосабам нанясення колеравых матэрыялаў на якую-небудзь цвёрдую аснову; адлюстроўвае рэчаіснасць, пераасэнсаваную творчай фантазіяй мастака як вынік эстэт. асваення свету. У залежнасці ад прызначэння твора, пануючага маст. стылю (готыка, рэнесанс, класіцызм, рэалізм і інш.), мастака Ж. дае ацэнку духоўнаму зместу эпохі і з’яўляецца дзейсным сродкам эстэт. выхавання грамадства. Як высокаразвітая форма чалавечай дзейнасці з’яўляецца сферай стварэння маст. каштоўнасцей.

Вызначальная спецыфічная асаблівасць Ж. — шматбаковае выкарыстанне выяўл. магчымасцей колеру для стварэння гарманічна цэласнай сістэмы (каларыту). Звычайна ўжываецца шэраг узаемазвязаных колераў і іх адценняў (гама колеравая), але існуе і Ж. адценнямі аднаго колеру (монахраматызм). З дапамогай колеру, малюнка, кампазіцыі, фактуры Ж. стварае маст. вобразы, якія могуць узнаўляць матэрыяльнасць свету, плоскаснасць і перспектыву прасторы, ствараць ілюзію руху, адлюстроўваць жывую прыроду ці адасобленыя ідэі (алегорыя, сімвал). Па сукупнасці матэрыялаў і тэхніцы іх выкарыстання вылучаюць алейны жывапіс, тэмперу, васковы жывапіс, фрэску, а сэка і інш Часам для выканання жывапісных работ выкарыстоўваюць акварэль, гуаш, эмаль, пастэль, туш. Непасрэдна з Ж звязаны вітраж, мазаіка, панарама і дыярама. Залежна ад прызначэння, характару вобразаў і выканання адрозніваюць манументальны жывапіс, станковы Ж. (карціна, абраз, гл. Станковае мастацтва), дэкаратыўны жывапіс, мініяцюру, дэкарацыйны Ж. (гл. Тэатральна-дэкарацыйнае мастацтва). Паводле тэматыкі і прадметаў адлюстравання Ж. падзяляецца на жанры: гістарычны жанр, бытавы жанр, анімалістычны жанр, батальны жанр, партрэт, пейзаж, нацюрморт і інш. Па тэхніцы пісьма адрозніваюць Ж шматслаёвы (з падмалёўкамі і лесіроўкамі) і Ж. у адзін прыём (альпрыма).

Ж. узнік у эпоху позняга палеаліту (40—8 тыс. г. назад). Захаваліся наскальныя размалёўкі (Пд Францыі, Пн Іспаніі і інш.) — выкананыя вохрамі, сажай і вуглем абстрактныя абагульненыя выявы асобных жывёл, пазней і сцэн палявання. Ж рабаўладальніцкага грамадства валодаў развітой вобразнай сістэмай, багатымі тэхн. сродкамі (гл. раздзелы па мастацтве ў аўт. Егіпет Старажытны, Індыя, Кітай, Антычнае мастацтва). У сярэдневякоўі ў Еўропе дамінаваў рэліг. Ж (гл. Іканапіс), які часам змяшчаў і гіст. сюжэты. Ж.Адраджэння сцвярджаў агульныя прынцыпы новага гуманіст. мастацтва (Рафаэль, Мікеланджэла, Леанарда да Вінчы, А.Дзюрэр, Я. ван Эйк і інш). У 17—18 ст. працэс развіцця еўрап. Ж ўскладніўся. Пачалі складвацца нац. школы ў Францыі (Ж. дэ Латур, Н.Пусэн, Ж.Л.Давід), у Італіі (М.Караваджа. П’етра да Картона, Дж.Цьепала), Іспаніі (Эль Грэка, Д.Веласкес, Ф.Сурбаран, Ф.Гоя), Фландрыі (П.П.Рубенс, Я.Іорданс, А. ван Дэйк), Галандыі (Ф.Халс, Рэмбрант, Я.Вермер), Англіі (Т.Гейнсбара, У.Хогарт), Расіі (Ф.Рокатаў, Дз.Лявіцкі, У.Баравікоўскі). Пашырылася і сістэма жанраў, паглыбілася псіхалагічная праблематыка. Сфарміраваліся розныя жывапісныя сістэмы з агульнымі стылявымі прыкметамі (дынамічны Ж барока з характэрнай незамкнутай, спіралепадобнай кампазіцыяй; Ж класіцызму з дакладным, строгім і ясным малюнкам; Ж. ракако з гульнёй вытанчаных нюансаў колеру, светлых і бляклых тонаў) і не акрэсленыя стылявымі рамкамі. Развіліся больш камерныя, тонкія тэхнікі Ж (пастэль, акварэль, партрэтная мініяцюра). У 19 ст. склалася нац. школа Ж. ў Амерыцы (гл. ў арт. Злучаныя Штаты Амерыкі). Пашырыліся маст. сувязі паміж Еўропай і інш. часткамі свету, вынікам чаго стаў пэўны ўзаемаўплыў Ж розных рэгіёнаў. У канцы 19 ст. ў барацьбе з познім класіцызмам, акадэмізмам і натуралізмам склаўся Ж рамантызму з яго актыўнай цікавасцю да драм. падзей гісторыі і сучаснасці, насычанасцю каларыту (Т.Жэрыко, Э.Дэлакруа, А.А.Іванаў). Ж. рэалізму імкнуўся да дакладнага, пераканаўчага адлюстравання жыцця (Дж.Констэбл, К.Каро, А.Дам’е). Для сцвярджэння рэаліст. Ж.Расіі вял. значэнне мела Т-ва перасоўных мастацкіх выставак (гл. Перасоўнікі). У развіцці каларызму і пленэрнага Ж. важную ролю адыграў імпрэсіянізм (Э.Дэга, А.Рэнуар, К.Манэ і інш.). У канцы 19 — пач. 20 ст. характар Ж. стаў асабліва складаным і супярэчлівым: суіснавалі, узаемаўплывалі і змагаліся паміж сабою разнастайныя рэаліст. і авангардысцкія плыні (фавізм, футурызм, лучызм, кубізм, мадэрн, абстракцыянізм і інш.), што выявілася ў творчасці буйнейшых мастакоў таго часу: П.Пікасо, А.Матыса, Ф.Лежэ, Р.Дэланэ ў Францыі; Д.Рыверы, Д.Сікейраса ў Мексіцы; Р.Гутуза ў Італіі; Дж.Полака ў ЗША. У 1940—50-я г. ў зах.-еўрап. і амер. мастацтве найб. распаўсюджаным стылем быў сюррэалізм, які да 1960-х г. саступіў лідэрства поп-арту. З канца 1960-х г. Ж. актыўна развіваецца ў напрамках опарта, кінетычнага мастацтва, гіперрэалізму і інш., а таксама ў рэаліст. кірунку.

На Беларусі Ж. вядомы з 11—12 ст. Ён развіваўся як самабытная з’ява ў рэчышчы мастацтва ўсх. славян пад уплывам візантыйскага і зах.-еўрап. (фрэскі Полацкай Спаса-Ефрасіннеўскай царквы, мініяцюры Тураўскага евангелля, Аршанскага евангелля). Твораў станковага Ж. таго перыяду практычна не захавалася. У пач. 16 ст. склалася беларуская іканапісная школа; паступова ў рэліг. кампазіцыі сталі пранікаць гіст. сюжэты, выявы фундатараў і інш., вызначылася тэндэнцыя да развіцця свецкага Ж. Канец 16—18 ст. пазначаны росквітам параднага, т. зв. сармацкага. партрэта (партрэт Аляксандра Астрожскага невядомага мастака. 17 ст.). У канцы 18—19 ст. ў бел. Ж. дамінавалі класіцызм і рамантызм (творы І.Аляшкевіча, В.Ваньковіча, Я.Дамеля, Я.Сухадольскага). Пашырыліся жанры пейзажа (творчасць В.Дмахоўскага. К.Русецкага, Ф.Смуглевіча), нацюрморта, які ўводзіўся і ў інш. жанры (І.Хруцкі). Вял. ролю ў развіцці бел. Ж. адыгралі Віленская мастацкая школа і Пецярбургская АМ. У 2-й пал. 19 ст. пад уплывам рус. мастацтва развіліся тэндэнцыі крытычнага рэалізму («На этапе» К.Альхімовіча, «Салдат з хлопчыкам» Н.Селівановіча і інш.). У канцы 19 — пач. 20 ст. самым пашыраным жанрам стаў пейзаж (творы В.Бялыніцкага-Бірулі. Ф.Рушчыца), які вылучаўся высокай самабытнай культурай каларыту. Жывапісныя творы прадстаўнікоў дэмакр. кірунку мелі яскрава выражаны сац. характар («Зямля» і «Эмігранты» Рушчыца, «Шэсце навальніцы» К.Стаброўскага і інш.). Для творчасці мастакоў 1920—30-х г. характэрна актыўнае пераасэнсаванне асн. еўрап. стыляў і накірункаў, пошукі нац. стылістыкі і палітры (Бялыніцкі-Біруля, Я.Драздовіч, У.Кудрэвіч, Ю.Пэн, П.Сергіевіч, М.Сеўрук, М.Станюта, М.Філіповіч, М.Шагал; дзейнасць Віцебскага народнага мастацкага вучылішча). З канца 1930-х г. у бел. Ж. склаўся метад т. зв. сацрэалізму. асн. прыкметамі якога сталі рэаліст. трактоўка дэталей, спрошчаная ідэалізацыя тыпажу, гераізацыя рэв. гісторыі і сучаснасці, паліт ангажыраванасць У гады Вял. Айч. вайны ў Ж. пераважалі сюжэтна-тэматычная карціна, батальны і партрэтны жанры (творы Я.Зайцава, Сергіевіча, У.Сухаверхава, В.Волкава, А.Шыбнёва) Тэма вайны і яе эмацыянальнае асэнсаванне дамінавалі да канца 1950-х г. Своеасаблівасць бел. прыроды паказана ў творах Бялыніцкага-Бірулі. У 1960-я г. ў бел. Ж. пераважаў т. зв. суровы стыль, якому ўласцівы абагульненасць форм, манументальнасць і сімвалічнасць вобразаў, някідкі каларыт (творы Г.Вашчанкі, В.Грамыкі, М.Савіцкага і інш.). З 2-й пал. 1970-х г. узнікла цікавасць да нац. гісторыі, нар. спадчыны. Пашырылася стылістычная і жанравая разнастайнасць Бел. асветнікам. дзеячам культуры і гісторыі прысвячалі свае творы Вашчанка, А.Марачкін, Г.Скрыпнічэнка, Ф.Янушкевіч; завершанасцю і эмацыянальнай змястоўнасцю вылучаюцца пейзажы П.Масленікава, І.Рэя, В.Цвіркі, Л.Шчамялёва, У.Маскоўскіх, творы Р.Таболіча, М.Апіёка; самабытны характар бел. нацюрморта выяўлены ў творчасці В.Жолтак, В.Свентахоўскай. З сярэдзіны 1980-х г. як альтэрнатыва афіцыйнаму мастацтву ўзнік андэрграўнд, у якім тэмай Ж. з’яўляліся самі выяўл. сродкі. Для Ж. пачатку 1990-х г. характэрны разнапланавасць кірункаў, імкненне да сінтэзу жанраў і стылістыкі як сродку абнаўлення маст. мовы (М.Селяшчук, А.Задорын, Л.Хобатаў, В.Захарынскі, Р.Заслонаў і інш). Важную ролю ў развіцці бел. школы Ж. адыграла адкрыццё ў 1947 Мінскага маст. вучылішча, у 1953 — маст. ф-та Бел. тэатр.-маст. ін-та (з 1991 БелАМ). Іл. гл. таксама да арт. Іканапіс, Беларуская іканапісная школа, Манументальны жывапіс, Станковае мастацтва, Тэатральна-дэкаратыўнае мастацтва, а таксама да арт. пра асобныя стылі і жанры мастацтва.

Літ.:

Всеобщая история искусств. Т. 1—6. М., 1956—66;

Ильина Т.В. История искусств: Западноевроп. искусство. 2 изд. М., 1993;

Гісторыя беларускага мастацтва. Т. 1—6. Мн., 1987—94.

С.У.Пешын.

Да арт. **Жывапіс**. Невядомы мастак. Партрэт Аляксандра Астрожскага. 1660—70-я г.

Да арт. **Жывапіс**. А.Дзюрэр. Чатыры апосталы. 1526.

Да арт. **Жывапіс**. І.Хруцкі. Партрэт невядомай. 1830-я г.

Да арт. **Жывапіс**. Э.Дэга. Жанчына расчэсвае валасы. Каля 1883.

Да арт. **Жывапіс**. В.Цвірка. Збажына ўбрана. 1972.

Да арт. **Жывапіс**. Р.Дэланэ. Даніна павагі Блерыо. 1914.

Да арт. **Жывапіс**. П.Сергіевіч. Партызан Федзя. 1943.

Да арт. **Жывапіс**. В.Бялыніцкі-Біруля. Блакітнай вясною. 1952.

Да арт. **Жывапіс**. Ф.Янушкевіч. Роздум (партрэт Цёткі). 1976.

Да арт. **Жывапіс**. Р.Таболіч. Калодзеж. 1981.

Да арт. **Жывапіс**. У.Маскоўскіх. Збожжа ўбрана. 1983.

Да арт. **Жывапіс**. Г.Вашчанка. Балада аб мужнасці. 1974.

Да арт. **Жывапіс**. Л.Шчамялёў. Івянецкія льны. 1977.

Да арт. **Жывапіс**. М.Апіёк. Расчыненае акно. 1986.

Да арт. **Жывапіс**. М.Селяшчук. Люблю цябе сустракаць. 1994.

т. 6, с. 454

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ГІСТАРЫ́ЧНЫ ЖАНР,

1) у літаратуры мастацкае ўзнаўленне канкрэтна-гіст. зместу пэўнай эпохі, а таксама вобразаў вядомых гіст. асоб. Ідэйна-эстэт. каштоўнасць твораў гістарычнага жанру вызначаецца глыбінёй пранікнення ў гіст. тэму, характары і псіхалогію людзей мінулага, грамадска-паліт., культ.-быт. і інш. сферы іх жыцця. Важнейшыя задачы гістарычнага жанру: стварэнне гіст. каларыту, суаднесенасць дакумент. фактаў і маст. вымыслу, гіст. герояў і народа.

Пра з’яўленне ўласна гістарычнага жанру ў л-ры можна гаварыць, пачынаючы з творчасці В.Скота. Сярод празаікаў, якія пісалі ў жанры гіст. рамана, таксама класікі франц. (П.Мерымэ, А.Дзюма), ням. (Т.Ман, Л.Фейхтвангер), бельг. (Ш. дэ Кастэр), рус. (А.Пушкін, Л.Талстой, А.М.Талстой), польскай (Г.Сянкевіч, Б.Прус), укр. (Т.Шаўчэнка, П.Заграбельны, І.Лэ) і інш. літаратур.

У бел. л-ры вытокі гістарычнага жанру ў стараж. летапісах, хроніках і жыціях, прадмовах Ф.Скарыны, у «Песні пра зубра» М.Гусоўскага і інш. Этапным у развіцці гіст. тэмы стаў пач. 20 ст., калі вобразы з гісторыі, легенд і нар. песень інтэрпрэтаваныя ў вобразы нар. герояў (паэмы «Курган», «Бандароўна» Я.Купалы, «Максім і Магдалена» М.Багдановіча, апавяданні «Прылукі», «Навасадскае замчышча» К.Каганца, «Лірныя спевы» і «Рунь» М.Гарэцкага).

У 1920—30-я г. да гістарычнага жанру звярталіся Е.Міровіч (драма «Кастусь Каліноўскі»), М.Грамыка («Скарынін сын з Полацка»), С.Хурсік («Францішак Скарына»), М.Гарэцкі (раман-хроніка «Віленскія камунары»), М.Танк (паэма «Каліноўскі»), Аднак гіст. дакладнасць і эпічная шматпланавасць у іх часам падмяняліся дэкларацыйнасцю і героіка-рэв. рамантызацыяй. Першай спробай у бел. л-ры па-мастацку аб’ектыўна і рэалістычна ўзнавіць гісторыю Беларусі пач. 19 ст. быў раман Б.Мікуліча «Адвечнае». Найб. набыткі ў гістарычным жанры звязаны з творчасцю У.Караткевіча («Сівая легенда», «Дзікае паляванне караля Стаха», «Каласы пад сярпом тваім», «Хрыстос прызямліўся ў Гародні», «Зброя» і інш.).

Інтэнсіўна развіваецца гістарычны жанр у пасляваен. час. Напісаны раманы на гіст.-рэв. тэматыку («Сустрэнемся на барыкадах» П.Пестрака, «Засценак Малінаўка» і «На парозе будучыні» М.Лобана, «Петраград—Брэст» І.Шамякіна), дакумент.-маст. творы пра лёс бел. інтэлігенцыі 19 — пач. 20 ст. («На струнах буры» і «Стану песняй» Л.Арабей, «Кастусь Каліноўскі» А.Якімовіча, «Пры апазнанні — затрымаць» В.Хомчанкі, «На шырокі прастор» С.Александровіча, «Як агонь, як вада...» А.Лойкі, «Крыж міласэрнасці» В.Коўтун, «Жыццё і смерць, або Лёс Максіма Багдановіча» Я.Міклашэўскага). Створаны ўзоры нац. гіст. паэмы «Хамуціус» А.Куляшова, «Мікалай Дворнікаў» М.Танка), гіст. п’есы (трылогія «Георгій Скарына» М.Клімковіча, «Званы Віцебска», «Кастусь Каліноўскі» і «Маці ўрагану» У.Караткевіча, «Напісанае застаецца», «Русь Кіеўская» і «Прарок для Айчыны» А.Петрашкевіча, «Прымак» І.Чыгрынава, «Купала» А.Дударава, «Татры» А.Бажко, «Настасся Мякота» Я.Дылы, «Дыярыуш Мацея Белановіча» Б.Сачанкі). Пашыраюцца тэматычныя, прасторавыя і часавыя далягляды твораў гэтага жанру. Л.Дайнека даследуе вытокі станаўлення бел. дзяржаўнасці, гісторыю ўтварэння ВКЛ («След ваўкалака», «Меч князя Вячкі», «Жалезныя жалуды»). Да старонак нац. гісторыі звяртаюцца В.Іпатава («Чорная княгіня», «Давыд Гарадзенскі»), У.Арлоў («Кроніка Лаўрына Баршчэўскага», «Місія папскага нунцыя», «Пяць мужчын у леснічоўцы»), В.Чаропка («Храм без бога»), К.Тарасаў («Пагоня на Грунвальд»), Асобнае месца ў гістарычным жанры належыць творам былых рэпрэсіраваных пісьменнікаў («У кіпцюрах ГПУ» Ф.Аляхновіча, «Раман Корзюк» М.Сяднёва, «Споведзь» Л.Геніюш, «Зона маўчання», «Такія сінія снягі» С.Грахоўскага, «Забітае — не забытае» В.Хомчанкі, «Яжовыя рукавіцы» П.Пруднікава і інш.). Гіст. тэма ў сучаснай бел. л-ры развіваецца ў кірунку паглыблення дакументалізму, філасафічнасці, нац. спецыфікі.

2) У выяўленчым мастацтве — адзін з асн. жанраў жывапісу, графікі, скульптуры, прысвечаны гіст. падзеям і дзеячам, значным з’явам у гісторыі грамадства. Цесна звязаны з партрэтам, бытавым жанрам, пейзажам, асабліва з батальным жанрам.

Творы з адлюстраваннем гіст. падзей вядомы з глыбокай старажытнасці (скульптура, рэльефы і размалёўкі Стараж. Егіпта, Месапатаміі, Стараж. Грэцыі). Антычнасці найб. ўласціва міфалагічнае і паэтычнае ўспрыняцце гіст. жыцця народа. Больш адасоблена ад міфалагічнага жанру і канкрэтна асэнсавана выступіў гістарычны жанр у стараж.-рымскім мастацтве. Гіст. сюжэты сустракаюцца ў сярэдневяковых размалёўках і рэльефах Індыі, Інданезіі, Бірмы, Камбоджы, у 7 ст. ў кітайскім, у 11—12 ст. у японскім жывапісе, у 15—16 ст. у мініяцюрах Ірана, Азербайджана, Сярэдняй Азіі, Індыі. Як самастойны жанр сфарміраваўся ў эпоху Адраджэння. Італьян. мастакі 15 — пач. 16 ст. звярталіся да ант. мінулага як да ідэалу (П.Учэла, Д.Гірландайо, А.Мантэнья, П’ера дэла Франчэска). У 16 ст. Леанарда да Вінчы, Мікеланджэла, Рафаэль услаўлялі чалавека як гіст. асобу, спалучалі гіст. рэальнасць з фантазіямі і алегорыямі. Асабліва яскравага росквіту гістарычны жанр дасягнуў у Венецыі (П.Веранезе, Тыцыян, Я.Тынтарэта). З 16 ст. гіст. сюжэты сустракаюцца ў мініяцюрах стараж.-рус. абразоў. Развіццё гістарычнага жанру звязана з творчасцю буйнейшых мастакоў 17 ст.: Н.Пусэна (Францыя), Д.Веласкеса (Іспанія), П.П.Рубенса (Фландрыя), Рэмбранта (Галандыя). Для 18 ст. характэрны пампезныя гіст.-алегарычныя кампазіцыі, эфектныя манум.-дэкар. вырашэнні: гіст. тэмы Ш.Лебрэна (Францыя), Дж.Цьепала (Італія), парадныя дакументальна-дакладныя кампазіцыі А.Зубава і І.Нікіціна (Расія). У перыяд класіцызму гістарычны жанр заняў важнае месца ў творчасці Ж.Л.Давіда, А.Гро і Ж.Гудона (Францыя), А.Ласенкі, Р.Угрумава, І.Мартаса (Расія), Дж.Рэйналдса (Англія), Дж.Трамбала (ЗША). У гістарычным жанры 19 ст. акрэсліліся дзве процілеглыя тэндэнцыі: успрыняцце мінулага як сучаснасці або гераізацыя і ўзвышэнне сучаснасці да ступені гіст. факта. Значныя і трагічныя моманты гісторыі знайшлі адлюстраванне ў творах Ф.Гоі (Іспанія), Т.Жэрыко, Э.Дэлакруа, А.Дам’е (Францыя), А.Рэтэля, К.Лесінга (Германія), К.Брулова, А.Іванава (Расія), Я.Матэйкі (Польшча), М.Мункачы (Венгрыя). У канцы 19 ст. Гістарычны жанр вылучаўся цікавасцю да духоўнай атмасферы эпохі, узнятасцю над быт. канкрэтыкай, сімволікай абагульненняў, дэкар. стылізацыяй вобразаў: творы А.Радэна, П.Пюві дэ Шавана (Францыя), Ф.Ходлера (Швейцарыя), С.Выспянскага, К.Дунікоўскага (Польшча), І.Мештравіча (Харватыя), М.Несцерава, М.Урубеля, М.Рэрыха, А.Бенуа, К.Сомава, В.Сярова (Расія). Вял. ўклад у развіццё гістарычнага жанру зрабілі перасоўнікі, у творах якіх дакладнасць і пераканаўчасць бытавых характарыстык спалучалася з увагай да сац. калізій (кампазіцыі А.Апсіта, В.Васняцова, В.Верашчагіна, М.Ге, М.Неўрава, І.Рэпіна, В.Сурыкава, скульптура М.Антакольскага). Гістарычны жанр 20 ст. адметны сац. і паліт. ангажыраванасцю. Побач з канкрэтна-гіст. пашыранай стала сімволіка-алегарычная маст. інтэрпрэтацыя гісторыі ў творах О.Дзікса, Г.Грундыга, Ф.Крэмера, О.Нагеля (Германія), П.Пікасо, А.Фужэрона (Францыя), Р.Гутуза (Італія), Ф.Ходлера (Швейцарыя), А.Забранскага, К.Покарні (Чэхія), Н.Тоніцы, Б.Караджы (Румынія), С.Русева, Э.Баяджыева (Балгарыя), Дж.Андраевіч-Куна (Сербія), Г.Коса (Славенія), А.Аўгусцінчыча (Харватыя), Ф.Каварскага (Польша), Э.Даманоўскага (Венгрыя), К.Пятрова-Водкіна, К.Юона, Б.Кустодзіева, А.Дайнекі, Б.Іагансона, М.Грэкава, Я.Вучэціча, У.Фаворскага (Расія), Д.Рыверы, Х.К.Ароска, Д.Сікейраса (Мексіка), У.Ядамсурэна (Манголія), Сінсай Какую, Марукі Іры (Японія).

У бел. мастацтве гіст. сюжэтамі напоўнены мініяцюры Радзівілаўскага летапісу (15 ст.). Сустракаюцца яны ў манум. размалёўках (замкавая капліца ў Любліне, 15 ст. выканана бел. мастакамі), у кніжных гравюрах 16 ст. Ф.Скарыны і інш. У 17—18 ст. гіст. тэма прадстаўлена ў размалёўках царквы Куцеінскага манастыра, Мікалаеўскай царквы і ў Станіславаўскім касцёле ў Магілёве, касцёле кармелітаў у Мсціславе, гравюрах Т.Макоўскага, творах А. ван Вестэрфельда і А.Віта, дэкар.-прыкладным мастацтве (шпалеры карэліцкай, нясвіжскай, слонімскай, гродзенскай мануфактур).

У 18—19 ст. гістарычны жанр вельмі пашыраны ў свецкім жывапісе (І.Аляшкевіч, В.Ваньковіч, К.Альхімовіч, Я.Дамель, Я.Сухадольскі, В.Дмахоўскі, К.Бароўскі, Я.Траяноўскі, Я.Манюшка, І.Трутнеў, А.Ромер), графіцы (М.Падалінскі, Т.Кіслінг, М.Андрыёлі, М.Кулеша, Ф.Дмахоўскі, А.Гротгер), скульптуры (Г.Дмахоўскі, Я.Астроўскі).

У 1920—40-я г. гістарычны жанр развіваецца ад дакладнага «сухога» адлюстравання гіст. падзей, наіўнай сімволікі і алегорый да разгорнутых маст.-дакументальных эпічных кампазіцыйных панарам. Ён пераважна звязаны з падзеямі недалёкага мінулага, рэв. падзеямі, 1-й сусв. і грамадзянскай войнамі: М.Філіповіч, В.Волкаў, І.Ахрэмчык, Я.Кругер, М.Эндэ, У.Хрусталёў, К.Касмачоў, С.Андруховіч, М.Гусеў, Я.Красоўскі, І.Давідовіч, З.Мірынгоф, П.Сергіевіч, А.Шаўчэнка, Х.Ліўшыц, М.Манасзон, А.Мазалёў — у жывапісе; А.Грубэ, А.Бразер, М.Манізер, А.Бембель, М.Керзін, З.Азгур, А.Глебаў, А.Жораў — у скульптуры; І.Гембіцкі і інш. — у графіцы. У канцы 1940 — пач. 70-х г. у творах гістарычнага жанру пераважае ваенна-рэв. тэматыка, ідэалізацыя гісторыі сав. часу, гераізацыя і рамантызацыя гіст. вобразаў, апавядальнасць вобразных рашэнняў. Падзеі 1-й і 2-й сусв. войнаў, рэвалюцый 1905—07 і 1917 знайшлі адлюстраванне ў творах Я.Зайцава, Г.Бржазоўскага, Я.Ціхановіча, З.Паўлоўскага, А.Шыбнёва, У.Сухаверхава, І.Стасевіча, Н.Воранава, Ф.Бараноўскага, А.Гугеля, П.Явіча, М.Савіцкага, П.Крахалёва, Л.Рана, В.Цвіркі, Л.Асядоўскага, А.Малішэўскага, У.Стальмашонка, Б.Аракчэева, Ф.Дарашэвіча, І.Белановіча, М.Аўчыннікава, В.Сахненкі, У.Гоманава, М.Данцыга, М.Залознага (станковы жывапіс), Б.Няпомняшчага, В.Мігаль, І.Рэя, У.Крываблоцкага (манум. жывапіс), А.Бембеля, А.Глебава, С.Селіханава, Азгура, А.Анікейчыка, Г.Мурамцава, У.Слабодчыкава, М.Канцавога, А.Курачкіна, М.Палякова (скульптура), А.Кашкурэвіча, П.Дурчына, С.Геруса, А.Дзямарына, Э.Агуновіч, В.Волкава, П.Драчова, Р.Маліноўскага, Л.Асецкага, І.Раманоўскага, Г.Паплаўскага, С.Раманава, Ю.Герасіменка-Жызнеўскага (графіка).

У 1970—90-я г. больш увагі ў гістарычным жанры аддаецца падзеям стараж. гісторыі, вобразам яе дзеячаў, нац.-вызв. барацьбе, помнікам культуры: кампазіцыі Р.Кудрэвіч, П.Сергіевіча, Л.Дударанкі, А.Марачкіна, Ф.Янушкевіча, Г.Вашчанкі, У.Пасюкевіча, Л.Шчамялёва, У.Ткачэнкі, У.Тоўсціка, А.Цыркунова, У.Мінейкі, І.Бархаткова, Я.Ждана, В.Маркаўца, В.Барабанцава, В.Шматава (у жывапісе); Бембеля, С.Вакара, Л.Гумілеўскага, Анікейчык, Э.Астаф’ева, І.Міско, М.Рыжанкова, А.Глебава, У.Церабуна, В.Янушкевіча, А.Фінскага, А.Шатэрніка (у скульптуры); Я.Куліка, М.Купавы, У. і М.Басалыгаў, М.Селешчука (у графіцы) і інш.

Л.І.Прашковіч (гіст. жанр у літаратуры), ~~М.І.Цыбульскі~~ М.Л.Цыбульскі.

Да арт. **Гістарычны жанр**. Д.Веласкес. Здача Брэды. 1634—35.

Да арт. **Гістарычны жанр**. Э.Дэлакруа. Свабода, якая вядзе народ. 1830.

Да арт. **Гістарычны жанр**. А.Апсіт. Ваенны савет у Дрысе 1 ліпеня 1812. 1912.

Да арт. **Гістарычны жанр**. В.Сурыкаў. Раніца стралецкай кары. 1881.

Да арт. **Гістарычны жанр**. П.Сергіевіч. Каліноўскі і Урублеўскі робяць агляд паўстанцаў. 1959.

Да арт. **Гістарычны жанр**. І.Трутнеў. Рэвалюцыя 1905 года ў Вільні.

Да арт. **Гістарычны жанр**. І.Стасевіч. У беларускіх балотах. 1958.

т. 5, с. 267

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

САЮ́З КІНЕМАТАГРАФІ́СТАЎ БЕЛАРУ́СІ, Беларускі саюз кінематаграфістаў,

добраахвотная грамадская творчая арганізацыя дзеячаў кінамастацтва Рэспублікі Беларусь (сцэнарыстаў, рэжысёраў, аператараў, мастакоў, акцёраў, кіназнаўцаў, крытыкаў, арганізатараў кінавытворчасці і інш.). Мае на мэце садзейнічаць развіццю нац. кінамастацтва, росту эстэт., маральнай і духоўнай культуры грамадства, арганізацыі інтэлектуальна-творчага асяроддзя і ўмоў для стварэння маст., дакумент. і анімацыйных фільмаў. Створаны ў ліст. 1962 на 1-м устаноўчым з’ездзе кінематаграфістаў Беларусі (аргкамітэт засн. ў ліст. 1957) як С.к.Б. З 1999 наз. Бел. саюз кампазітараў. Вышэйшы кіруючы орган — з’езд кінематаграфістаў Беларусі, выканаўчы — праўленне. З’езды адбыліся ў 1967, 1971, 1976, 1981, 1986, 1991, 1994, 1997, 1998, 2000. Першыя сакратары праўлення: У.Корш-Саблін (1957—74), І.Дабралюбаў (1974—76), В.Тураў (1976—81), А.Карпаў (1981—86), В.Нікіфараў (1986—91); старшыні: А.Красінскі, Нікіфараў (1991—94), Красінскі (1994—97), І.Воўчак (1997—2000), Ю.Марухін (з 2000). Праводзіць фестывалі, канферэнцыі, семінары, творчыя сустрэчы, абмеркаванні фільмаў, займаецца матэрыяльна-быт. пытаннямі, абараняе прафес. інтарэсы і правы кінематаграфістаў. Мае гільдыі (кінарэжысёраў, кінааператараў, акцёраў), секцыі і камісіі (маладых кінематаграфістаў, ветэранаў, арганізатараў вытв-сці, сацыяльна-быт.), дырэкцыю фестывальных праграм, з’яўляецца заснавальнікам шэрагу самаст. студый. Уваходзіць у Бел. канфедэрацыю творчых саюзаў і Канфедэрацыю саюзаў кінематаграфістаў краін СНД і Прыбалтыкі. У чэрв. 1999 перайменаваны ў Рэсп. грамадскае аб’яднанне «Беларускі саюз кінематаграфістаў». На 5.2.2002 у саюзе 362 члены.

Члены Беларускага саюза кінематаграфістаў

1957. У.Л.Акуліч, Т.Н.Аляксеева, К.Г.Бак, У.П.Белавусаў, М.З.Бераў, М.М.Блісцінаў, Е.Л.Бондарава, С.М.Браўдэ, Н.У.Брыльянтшчыкава, А.А.Булінскі, Ю.А.Булычоў, І.Н.Вейняровіч, Е.М.Ганкін, М.І.Гарбуноў, Л.У.Голуб, К.Л.Губарэвіч, У.У.Корш-Саблін, А.А.Куляшоў, Л.І.Матусевіч, І.Ц.Пікман, В.П.Смоляр, С.І.Сплашноў, М.А.Стальмакова, У.М.Стральцоў, В.Ц.Тураў, Г.Я.Удавянкоў, М.П.Фрайман, С.Р.Фрыд, У.П.Цяслюк.

1958. П.С.Васілеўскі, А.Я.Карпаў, Б.К.Сарахатунаў.

1959. А.Е.Кучар, У.А.Пужэвіч, Я.П.Сакалоў, П.П.Шамшур, В.М.Шаталаў.

1960. А.Ц.Аўдзееў.

1961. М.Дз.Ведзянееў, М.Лужанін (А.А.Каратай), Р.І.Масальскі, Б.М.Сцяпанаў.

1962. Ю.П.Альбіцкі, В.М.Дзёмкін, В.Р.Карпілаў, Г.Л.Лейбман, І.К.Рамішэўскі, С.І.Тульман, У.С.Усціменка, І.Л.Хазанская, Р.З.Ясінскі.

1963. Р.І.Глухоўскі, А.В.Красінскі, В.І.Смаль, У.Дз.Станкевіч, Г.П.Тарасевіч.

1964. В.С.Анціпаў, М.В.Бярковіч, У.А.Дзяменцьеў, Я.А.Ігнацьеў, Ю.А.Марухін, Ч.І.Цяўлоўскі.

1965. Ю.М.Дубровін, А.А.Жук, Ю.Я.Збоеў, В.А.Поршнеў, В.М.Сукманаў.

1966. В.А.Арлоў, С.Н.Вейняровіч, І.М.Дабралюбаў, М.Б.Дзодзіева, Ю.В.Лысятаў, С.І.Міхліна, В.Я.Нікалаеў, Б.А.Папоў, А.М.Парыцкі, Ю.Л.Рыбчонак, Н.П.Сава, Б.С.Смірноў, Ю.М.Цвяткоў, В.П.Чацверыкоў.

1967. Г.С.Бекарэвіч, А.М.Браілоўскі, А.М.Бычкоўскі, Л.Р.Вежнявец, У.Э.Іваноўскі, Ю.М.Іванцоў, Б.Ф.Кавецкі, Р.Я.Кобец, В.Г.Кубараў, А.І.Лазіцкі, У.А.Пранько, І.А.Рудамётаў, Л.Р.Румянцава, М.С.Юрэвіч.

1968. В.П.Алешка, Г.А.Дубровіна.

1969. А.У.Грыбава, В.Н.Дашук, М.К.Заслонава, М.А.Калінін, У.Я.Карасёў, В.Ф.Нячай, С.У.Пятроўскі, Г.Ф.Таран, А.Дз.Ястрабаў.

1970. Дз.Я.Зайцаў, А.С.Ігішаў.

1971. П.К.Аліфярэнка, Э.І.Гайдук, А.М.Іваноў, П.В.Кармунін, А.І.Клімава, В.П.Тарасаў, Б.А́Шангін, Р.І.Янкоўскі, М.М.Яроменка.

1972. Б.А.Аліфер, У.Я.Гарбачоў, Л.В.Емяльянаў, Ф.Я.Конеў, Ф.М.Осіпаў, А.І.Сіманаў, Р.Р.Храпуцкі.

1973. С.І.Шухман.

1974. І.П.Афанасьеў, А.А.Дзялендзік, Л.У.Мартынюк, Э.А.Мілова, С.Дз.Міхайлава, В.А.Нікіфараў, С.Г.Палякоў, У.Ф.Паначэўны, Э.Н.Садрыеў, У.У.Цяслюк, Р.М.Шмыроў.

1975. Н.А.Жукоўская, І.І.Каваленка, С.І.Канавалаў, Ф.А.Кучар, С.П.Лук’янчыкаў, Дз.Н.Міхлееў, Г.Р.Рагачова, В.Д.Рубінчык, С.І.Сухавей, С.П.Турава, І.І.Шышоў.

1976. А.І.Алай, В.Р.Бірукоў, М.С.Браўдэ, Р.Г.Гольдберг-Раманаў, А.П.Дзянісаў, Г.В.Ратнікаў.

1977. А.М.Адамовіч, Н.Т.Жыжаль, А.Я.Кавецкая, І.В.Калоўскі, А.П.Колас, К.С.Красніцкі, В.Я.Купрыянаў, Т.Дз.Логінава, А.Л.Мілаванаў, М.М.Пташук, В.П.Рыбараў, Э.Р.Сямёнава, В.Л.Сяргееў, С.В.Урусаў, У.Т.Халіп, У.Ф.Чарнышоў, А.І.Чартовіч.

1978. У.А.Арлоў, Г.С.Аўсяннікаў, В.Р.Басаў, І.Д.Белавус, В.С.Белахвосцік, В.Дз.Булавіна, У.Ф.Васінеўскі, Г.П.Гірава, А.В.Зубрыцкі, М.А.Карпук, А.У.Кляйменаў, А.М.Крукоўскі, М.М.Мартынюк, В.М.Назараў, Н.А.Суханава.

1979. А.П.Бабкова, Ю.С.Бароўскі, М.А.Жданоўскі, А.А.Карпаў, У.П.Папоў, С.С.Пахіленка, С.Д.Цярэшчанка, А.В.Яфрэмаў.

1980. А.П.Белавусаў, А.С.Бяспалы, Я.К.Вайтовіч, Л.В.Гедравічус, В.П.Гроднікаў, У.У.Грыцэўскі, Р.А.Гушчына, Я.І.Крупеня, А.І.Мацвяйчук, Р.З.Мірскі, Т.Т.Мужэнка, Л.А.Нячаеў, І.Л.Пісьменная, Н.У.Розанцава, Л.А.Рэніч, У.Л.Січкар, А.А.Сярбантаў, В.В.Шанько, П.П.Юрчанкоў, Л.П.Яршоў.

1981. У.В.Гасцюхін, У.І.Гаўрыкаў, В.С.Морс, Ю.М.Плюшчаў, С.М.Станюта, А.І.Шклярэўскі.

1982. А.М.Аржылоўскі, І.Дз.Кавелашвілі, І.І.Мацкевіч, М.Я.Пяцігорская, Л.Б.Шчаглоў.

1983. А.І.Бецеў, Л.М.Гарохава, Ю.М.Гарулёў, В.Ф.Жыгалка, С.А.Картэс, А.А.Салавей, Ю.А.Санжарэўскі, У.І.Святлоў, Л.Н.Слобін, І.В.Тапілін, Н.Ц.Фральцова, Б.К.Шадурскі.

1984. А.Л.Верашчагін, С.А.Гайдук, Г.М.Гарбук, Б.М.Гарошка, У.А.Калашнікаў, А.І.Кудраўцаў, Я.А.Ларчанка, Т.Р.Мархель, У.В.Мацвееў, В.А.Тарасаў, Т.М.Цюрына.

1985. В.П.Букін, Я.С.Волкава, В.Л.Доўнар, В.Дз.Панамароў, М.Г.Паўлаў, Л.В.Паўлючык, М.І.Сідорчанка, С.У.Смірноў, У.П.Спарышкоў, В.В.Шавялевіч, Р.І.Шаталава.

1986. А.В.Пяткевіч.

1987. Т.У.Жыткоўская, У.П.Пяткевіч, С.А.Чупроў.

1988. С.А.Алексіевіч, У.В.Бокун, І.В.Воўчак, А.М.Голуб, М.І.Комаў, Л.І.Пінчук, Н.А.Сардарава, Ю.І.Хашчавацкі.

1989. Ю.А.Аксанчанка, А.М.Банад, Л.Л.Баталава, В.А.Ганчарова, Н.М.Гурло, А.П.Данец, У.В.Дашук, В.П.Дзяругін, А.С.Дударэнка, В.А.Дудзін, С.Л.Зубікаў, В.П.Кавалёў, В.В.Кавальчук, А.В.Казазаеў, В.І.Казлоў, А.І.Калашнікаў, В.І.Калядэнка, А.У.Кацянёў, А.Г.Корчыкаў, Л.Ц.Мікула, В.В.Моракава, У.Р.Мушперт, А.С.Полагаў, І.В.Поршнеў, А.Ф.Рудзь, У.П.Сухадолаў, А.М.Цімошкін, А.М.Чакмянёў, А.У.Шкадарэвіч, М.М.Шэлехаў.

1990. А.А.Абадоўскі, Я.Д.Будзінас, А.В.Гур’еў, Л.М.Зайцава, Г.П.Злабенка, Н.У.Лось, С.П.Пераверзева, С.Р.Сычоў, А.М.Тыцюха, В.І.Ханцеева, Л.М.Цыпкіна.

1991. М.І.Андруковіч, В.І.Анціпава, В.Б.Баброўскі, В.М.Бандарэнка, С.А.Бубенка, С.А.Булыга, Э.М.Гарачы, Л.М.Давідовіч, І.М.Дзям’янава, І.А.Дылеўскі, А.Дз.Зайцаў, С.В.Іваноў, В.С.Іваноўскі, Дз.У.Іосіфаў, В.М.Каралёў, А.Б.Кашпераў, С.А.Кішоў, Н.А.Крывашэева, А.Р.Ледзянёў, І.А.Лянёў, В.А.Мядзведзева, У.А.Мірашнічэнка, У.Я.Міхарскі, І.В.Нарбекава, В.К.Небышынец, С.А.Новікаў, А.К.Памазан, А.Э.Пасіч, А.І.Паўлаў, М.У.Пятроў, М.Ц.Ражкоў, К.І.Рамішэўскі, Л.П.Саянкова, А.М.Смірноў, Ж.П.Чацверыкова, Г.Я.Чацверыкоў, С.М.Шульга, А.Р.Шыцікаў, М.Г.Южык.

1993. Ю.П.Ківалаў-Станкевіч, Х.Н.Хасанава.

1994. С.П.Бельцюкоў, С.М.Гасцюхіна, А.Б.Залётнеў, І.В.Кадзюкова, В.М.Капыцько, М.П.Князеў, А.І.Кудраўцаў.

1995. В.М.Анапрыенка, І.А.Аўдзееў, Б.З.Берзнер, В.Я.Бялько, Л.А.Зубенка, А.А.Калоўская, Г.В.Канановіч, А.С.Каткоў, В.М.Кацарэнка, Т.В.Кубліцкая, А.А.Ленкін, М.Л.Мартынюк, С.Э.Мураўскі, Н.В.Пальчонак, А.Р.Рыклін, А.А.Сакольчык, А.Б.Сергачоў, Т.У.Федасеенка, Г.І.Холад, В.В.Швяцоў.

1996. Г.В.Адамовіч, Ю.У.Азаронак, Л.У.Асіненка, В.М.Аслюк, І.Я.Белакапытаў, С.Т.Бондараў, Ю.М.Бяржыцкі, І.А.Волах, А.М.Волкаў, С.А.Галавецкі, Р.В.Грыцкова, А.А.Дудараў, Р.Я.Зголіч, С.А.Ісакаў, С.Г.Кацьер, В.В.Красноў, А.Я.Кудраўцаў, З.Я.Мажэйка, В.В.Марчанкова, І.С.Пашкевіч, А.В.Пестралобаў, В.Ю.Савіна, В.А.Сцяпанава, У.А.Талкачыкаў, А.М.Трафіменка, А.В.Турава, Д.В.Хайцін, І.В.Чацверыкоў, Я.М.Шыфрын, В.Р.Шышоў.

1997. А.А.Волкаў, Т.І.Гарчакова, А.Ю.Казакоў, І.М.Калінка, І.В.Лазярко, У.І.Матросаў, С.В.Спяранскі, Дз.М.Сурыновіч, Г.Ю.Тумеля, М.Б.Тумеля, У.Ю.Шчагалькоў, А.Я.Шчэпетаў.

1998. С.М.Арцімовіч, М.С.Зусмановіч, С.В.Катаржэнка, В.П.Коктыш, П.В.Крывастаненка, А.Р.Проліч, Л.М.Пташук, А.І.Сільвановіч, Ю.П.Чабатароў, М.І.Чаргінец, Н.М.Шукан, С.Ю.Шункевіч.

1999. Ю.А.Дакучаеў, А.А.Карпілава, Л.І.Пруднікаў, П.Л.Хацько, А.І.Чупрынскі, Г.У.Шур, У.Р.Янкоўскі.

2000. С.А.Акружная, У.В.Дзёмкін, Н.А.Касцючэнка, Я.І.Краўцоў, А.А.Лапатко, С.А.Матылёнак, Ю.К.Мільтнер, С.М.Мосін, У.А.Мядзведзеў, К.І.Патапаў, С.Г.Саўчык, Л.М.Цімашэнка, Л.В.Чыжэўская, В.В.Чыкіна, Т.І.Яўменава.

2001. Т.П.Адыгеева, У.А.Байрачны, М.В.Бурачэнка, А.М.Бычкоў, Н.М.Вараб’ёва, Г.В.Вольскі, І.К.Грышан, А.А.Кудзіненка, В.В.Леўчанка, С.А.Машкоўская, Д.Л.Ніжнікоўская, В.Дз.Новікаў, Г.П.Сідарэнка, Н.А.Сосіна, Г.Р.Шкораў, Г.В.Шкуратаў.

А.У.Шкадарэвіч.

т. 14, с. 227

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ЗАСЛУ́ЖАНЫ АРТЫ́СТ РЭСПУ́БЛІКІ БЕЛАРУ́СЬ,

ганаровае званне, якое прысвойваецца высокапрафес. артыстам, рэжысёрам, балетмайстрам, дырыжорам, хормайстрам, муз. выканаўцам, што працуюць у сферы мастацтва 10 і больш гадоў, артыстам балета з улікам спецыфікі іх жанру, якія працуюць 5 і больш гадоў і стварылі высокамаст. вобразы, спектаклі, кінафільмы, тэлеспектаклі, тэлефільмы, канцэртныя, эстр., цыркавыя праграмы, муз., тэлевізійныя і радыётворы, што атрымалі грамадскае прызнанне. Званне засл. арт. Беларускай ССР устаноўлена 16.4.1928 і прысвойвалася СНК БССР, з 1938 — Прэзідыумам Вярх. Савета БССР; званне засл. арт. Рэспублікі Беларусь з 1991 прысвойвалася Прэзідыумам Вярх. Савета Рэспублікі Беларусь, з 1995 згодна з законам ад 13.4.1995 прысвойваецца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь.

Заслужаныя артысты Рэспублікі Беларусь

1928. Е.А.Міровіч.

1931. У.М.Крыловіч.

1933. У.У.Кумельскі, У.І.Уладамірскі (Малейка).

1934. Л.М.Літвінаў.

1935. А.А.Згіроўскі, А.К.Ільінскі, А.М.Кальцаты, Р.М.Свярдлова, А.М.Файнцымер.

1936. Л.П.Александроўская, У.І.Дзядзюшка.

1938. Л.Ф.Аляксеева, Дз.А.Арлоў, Ю.С.Арончык, С.С.Бірыла, А.Л.Бяссмертны, З.А.Васільева, В.У.Галіна, Г.П.Глебаў, М.І.Дзянісаў, І.Ф.Ждановіч, М.П.Звездачотаў, М.А.Зораў (Штоклянд), Р.М.Кашэльнікава, П.С.Малчанаў, Р.В.Млодак, І.А.Мурамцаў, А.В.Нікалаева, Б.В.Платонаў, Е.Г.Рахленка, Л.І.Ржэцкая, М.Б.Сокал, Ц.М.Сяргейчык, А.Я.Трэпель.

1939. І.М.Балоцін, Г.Ю.Грыгоніс.

1940. М.Я.Аблаў, Г.Б.Абуховіч, А.Н.Амітон, А.Дз.Арсенка, А.В.Астахаў, А.В.Багатыроў, А.А.Бельскі, М.А.Бергер, Р.П.Блюмберг, С.Ф.Бычкоў, М.С.Бялінская, В.Я.Галаўчынер, К.Я.Галяйзоўскі, С.З.Друкер, П.І.Засецкі, П.С.Златагораў, П.І.Іваноў, В.В.Каліноўскі, А.К.Клумаў, М.Я.Крошнер, В.П.Лапін, І.І.Любан, В.М.Малькова, К.Э.Міронава, М.М.Моін, І.А.Мусін, С.У.Палонскі, В.М.Пола, С.У.Скальскі, І.Б.Шаціла, А.Р.Шэлег.

1942. А.Ф.Усачоў.

1943. К.М.Саннікаў.

1944. М.І.Аладаў, І.І.Жыновіч, Б.К.Кудраўцаў, Л.А.Маркевіч, М.А.Міцкевіч, П.В.Нікандраў, А.П.Радзялоўская, Я.С.Рамановіч, Э.І.Рознер, С.М.Станюта, А.М.Трус, В.І.Чэмберг, А.Л.Шапс, У.М.Шахрай.

1945. С.В.Дрэчын, Б.А.Пакроўскі.

1946. Э.П.Шапко, Л.П.Шынко, Б.З.Янпольскі.

1947. А.Ф.Кістаў.

1949. В.Ф.Валчанецкая, Г.А.Волкаў, М.Дз.Ворвулеў, Я.К.Глебаўская, М.А.Кавязін, Т.Г.Караваева, Г.В.Качаткова, Я.М.Палосін, В.В.Пацехін, П.А.Пекур, І.П.Сайкоў, М.М.Сярдобаў, С.Л.Талкачоў.

1951. Н.І.Гусельнікава, М.А.Зюванаў.

1952. А.І.Лагоўская, Ф.І.Шмакаў.

1953. А.А.Бараноўскі, Л.С.Драздова, Я.А.Карнавухаў, А.М.Савіна, З.Ф.Стома.

1954. Р.В.Асіпенка, З.І.Браварская, Л.Ф.Бражнік, У.М.Глазаў, Я.М.Глінскіх, П.Ф.Дзянісаў, З.І.Канапелька, П.С.Крук, В.І.Крыкава, К.К.Кудрашова, М.А.Лазараў, І.К.Лакштанава, К.А.Мулер, Т.М.Ніжнікава, Г.К.Някрасаў, Л.М.Ражанава, В.Ф.Сербін, Т.І.Шымко.

1955. М.П.Абрамаў, У.У.Алоўнікаў, Т.Н.Аляксеева, В.А.Белы, А.І.Білібін, В.М.Браянкоў, С.С.Бульчык, К.І.Бянеўскі, Л.У.Голуб, Н.С.Давыдзенка, А.М.Даніловіч, Т.П.Заранок, В.С.Захарава, С.П.Іванова, Т.Ф.Канавалава, В.А.Краўцоў, М.І.Кузьменка. Б.П.Макараў, А.М.Маралёў, П.А.Маркін, Г.Р.Мартынаў, Л.П.Мацісава, Я.Ц.Мілаеў, В.П.Міронаў, Н.Ф.Младзінская, С.М.Навіцкі, Т.М.Пастуніна, І.А.Ражба, Ю.І.Сляпнёў, Ю.М.Стальмакоў, М.П.Тэадаровіч, Б.В.Уксусаў, М.І.Цурбакоў, Г.І.Цэпава, А.І.Шах-Парон, А.Б.Шкапскі, Х.І.Шмелькін, М.Р.Шуманскі, В.Дз.Шутаў, М.К.Шэхаў, М.М.Яроменка.

1956. М.Я.Астанкава, Г.П.Глінаецкі, М.У.Кавязіна.

1957. А.П.Асторына, Л.І.Галушкіна, Я.М.Кімберг, І.С.Папоў.

1959. А.А.Астрамецкі, Ю.С.Гальперына, А.М.Генералаў, В.І.Глушакоў, В.П.Дуброўскі, В.Р.Кабатнікава. А.І.Клімава, І.А.Матусевіч, А.П.Раеўскі, М.Л.Співак, М.Л.Федароўскі, В.І.Юневіч, С.І.Яворскі.

1961. А.С.Аркадзьеў, С.П.Асновіч, Л.А.Гамуліна-Цурбакова, У.М.Говар-Бандарэнка, В.К.Давыдаў, С.Ц.Давыдаў, А.А.Карзянкова, Б.З.Карпілава (Разенблат), П.М.Кірыльчанка, Г.С.Лаўроў, А.П.Майзлер, Г.К.Макарава, У.Я.Мартынаў, І.М.Савельева, Т.М.Скарута, Т.В.Трушына, Ю.І.Уласаў, М.М.Шышкін, Л.С.Ядзіткіна-Весніна.

1962. Б.В.Нікольскі, Г.К.Панкрат.

1963. І.С.Абраміс, М.У.Адамейка, З.І.Бабій, А.М.Вязаў, Л.Д.Гарэлік, Р.В.Дзідзенка, А.Г.Каменская, А.С.Каменскі, А.К.Логінаў, А.С.Наважылаў, А.М.Самараў, Г.Д.Светашаў, Ю.У.Сідараў, В.П.Тарасаў, Н.А.Ткачэнка, С.Ф.Хацкевіч, В.М.Чарнабаеў, М.І.Шошчыц, Р.І.Янкоўскі, С.І.Яўдошанка.

1964. Л.Р.Ганестава, В.Дз.Ганчарэнка, В.Ф.Грачынскі, І.Дз.Дзідзічэнка, П.В.Дружына, Р.Е.Красоўская, Н.С.Нікеева, Н.Б.Парошына, Н.А.Ражнова, А.М.Саўчанка, Ю.П.Ужанцаў, Р.Я.Яўраеў.

1965. Л.Я.Стасевіч.

1966. В.В.Антонава, М А.Апанасенка, Г.В.Аўдзеенка, К.М.Верамейчык, П.П.Дубашынскі, В.В.Катаеў, А.А.Ляляўскі, М.І.Маліноўскі, З.І.Малчанава, Г.П.Маркіна, М.П.Маркоўская, В.В.Марозава, Т.В.Міянсарава, Б.М.Пянчук, Л.І.Сторажава, І.А.Цюрын, С.П.Юркевіч, С.С.Яскевіч.

1967. С.І.Аляксандраў, В.А.Бурковіч, В.Л.Вуячыч, В.Ф.Гур’еў, М.Г.Захарэвіч, Дз.І.Зубрыч, Дз.І.Іванова, У.А.Калашнікаў, Н.А.Карнеева, Г.Я.Клачко, Б.М.Левін, В.С.Окалаў, М.У.Пятрова, І.І.Раеўскі, А.А.Рачоў, А.А.Рудакоў, Б.Г.Скабло, У.І.Слаўкоў, М.А.Табашнікаў (Зорын), Г.Б.Токараў, П.П.Філіпаў, Р.С.Філіпаў, Н.Р.Фядзяева, Л.Я.Цімафеева, Л.С.Чахоўскі, Л.І.Юзафовіч, А.А.Яфрэменка.

1968. Г.А.Арлова, А.І.Бірычэўскі, В.В.Воінкаў, Г.М.Гарбук, Л.М.Давідовіч, С.П.Данілюк, Ф.М.Іваноў, У.М.Кавальчук, В.Л.Кірычэнка, У.А.Куляшоў, Р.Ф.Маленчанка, Б.А.Масумян, М.П.Пало, А.В.Рынковіч, Ю.В.Смірноў, Л.П.Сцяфанава, Г.Л.Храмушын, А.А.Цароў, П.Р.Чабаненка, В.Р.Шаўкалюк, Т.Р.Шаіцкіна, І.Л.Эйдэльман (Курган), А.М.Яўдошанка.

1969. Б.В.Барысёнак, В.Ц.Лебедзеў, У.П.Уласаў.

1970. П.В.Кармунін, Т.А.Кокштыс, І.П.Лакштанаў, Э.Л.Міцуль, Я.М.Паўловіч, Г.П.Рыжкова, Г.С.Талкачова, Б.У.Уладамірскі, Я.П.Яравой.

1971. Л.Г.Бржазоўская, В.Ф.Бруй-Шуляк, Г.У.Пятровіч, В.Г.Прышчапёнак, В.У.Саркісьян, А.А.Сухін, Ю.А.Траян.

1972. Ю.А.Агееў, Т.І.Апіёк, Г.С.Аўсяннікаў, Г.С.Дубаў, М.П.Красоўскі, А.Л.Мілаванаў, К.Ф.Старыкава, І.С.Шыкунова.

1973. В.С.Белахвосцік, З.А.Бандарэнка, Н.В.Гайда, У.Г.Мулявін, Б.І.Райскі, Л.Р.Румянцава, А.С.Самарадаў, Ю.Ф.Ступакоў, В.Р.Фаменка, В.П.Шутава.

1974. Л.У.Былінская, Т.Р.Губко (Раеўская), В.А.Кучынскі.

1975. Н.З.Багуслаўская, Н.Ф.Калаптур, Г.А.Лебедзева, П.І.Масцераў, А.Ф.Мельдзюкова, Н.М.Паўлава, А.Р.Рудкоўскі, Г.Ф.Сідзельнікава, Л.А.Смялкоўскі, Т.П.Сцяпанава, Л.М.Федчанка, Т.А.Шафранава, Н.М.Ясева.

1976. С.А.Акружная, С.І.Гулевіч, В.Ф.Гусеў, Я.І.Дашкоў, У.У.Кудрэвіч, З.В.Курдзянок, К.І.Перапяліца, Л.І.Пісарава, В.А.Смачнеў, Б.І.Сяўко, Л.М.Усанава, М.П.Цішачкін.

1977. А.А.Бялоў, А.А.Дзедзік, Л.С.Дзяменцьева, Н.В.Караткевіч, В.З.Краўчанка, А.В.Кузняцоў, У.А.Мішчанчук, В.М.Філатаў.

1978. Ф.Я.Балабайка, В.І.Гаявая, Л.К.Каспорская.

1979. Л.Л.Барткевіч, А.А.Варанецкі, У.П.Грамовіч, Ф.Ф.Гулевіч, А.С.Дзямешка, М.А.Зданевіч, У.І.Іваноўскі, А.Я.Кашапараў, У.Л.Місевіч, С.І.Пясцехін, М.У.Пятроў, Л.М.Сінельнікава, Л.Б.Тышко, Я.П.Шыпіла.

1980. У.У.Будкевіч, В.В.Волкаў, М.Ф.Галкоўскі, Ю.В.Гершовіч, Я.П.Гладкоў, А.П.Дзянісаў, Я.А.Еўдакімаў, М.М.Зінкевіч, У.У.Іваноў, Б.Дз.Казанцаў, У.Ц.Камкоў, А.Ф.Кашкер, І.А.Краснадубскі, А.Дз.Курмакін, Ю.В.Лазоўскі, А.С.Падгайскі, А.К.Памазан, У.М.Рагаўцоў, Дз.В.Рудзько, Ю.У.Труханаў, В.В.Фралоў, Ю.І.Шэфер.

1981. Б.С.Чудакоў.

1982. З.В.Асмалоўская, У.В.Гасцюхін, М.А.Дружына, В.М.Клебановіч, К.І.Лосеў, В.М.Мазур, Л.П.Максімава, Я.Ф.Пятроў, Л.І.Рабушка, В.П.Раінчык, В.І.Скорабагатаў, А.Л.Ткачонак, Г.С.Халшчанкова (Радзько), А.А.Шпянёў, У.М.Яркоў, У.М.Яскевіч.

1983. Г.В.Асмалоўская, Ю.Г.Бастрыкаў, А.М.Кашталапаў, Л.Я.Колас, Б.У.Нічкоў, М.І.Сеўрукоў, А.А.Смалянскі, У.С.Экнадыёсаў.

1984. М.Н.Баркоўскі, Н.І.Казлова, В.Ф.Карэлікава, Т.Р.Мархель, В.Ц.Петрачкова, Т.М.Яршова.

1985. І.У.Алоўнікаў, В.В.Казак (Пархоменка), Л.Л.Кудзеля, В.М.Сарока.

1986. Л.І.Трушко, А.І.Ярмоленка.

1987. М.А.Гулегіна, Г.І.Забара, В.А.Купрыяненка, С.Л.Лясун, Ф.М.Севасцьянаў, С.П.Сяргеенка, М.Р.Штэйн.

1988. В.М.Бандарэнка, Р.Я.Белацаркоўскі, І.А.Душкевіч, М.І.Емяльянаў, Г.В.Казлоў, І.А.Кідуль, Б.І.Кір’янаў, В.М.Крыловіч, А.А.Луцэнка-Гайдуліс, Р.І.Харык, У.І.Шэлестаў.

1989. З.П.Зубкова, Я.А.Кавалёва, М.Я.Ліпчык, П.А.Навасад, А.С.Падабед, А.А.Рамашкевіч, Ю.А.Раўкуць, С.І.Суседчык, У.П.Ткачэнка, Ю.М.Чарнецкі.

1990. Г.А.Белавусава, Ф.С.Варанецкі, Ю.М.Васілеўскі, Л.В.Гарбунова, А.Л.Гарэлік, Н.А.Дадышкіліяні, В.С.Дайнэка, М.А.Жылюк, Г.А.Карант, А.А.Карзянкоў, Н.Я.Кастэнка, Ю.Ф.Корсак, Л.К.Лаўрыновіч, І.А.Пеня, Т.С.Пячынская, П.В.Рыдзігер, С.А.Салодкая, У.І.Салодкі, Ю.А.Сарычаў, Л.С.Талкачова, Т.Р.Шаметавец, В.П.Шчарыца.

1991. Н.Я.Аляксандрава, М.А.Багданаў, Б.В.Баеў, М.І.Берсан, Н.Р.Васільева-Качаткова, Л.М.Веяўнік, В.І.Кавалерава, Г.Р.Маляўскі, А.І.Марцынюк, Я.К.Паплаўская, В.В.Смірноў, І.М.Тамашэвіч, А.Р.Ціхановіч, В.П.Ціхевіч, А.С.Цялькова, М.М.Чырык.

1992. Н.Н.Бранковіч, У.І.Вепрык, Г.І.Гарбук (Яроменка), Ю.М.Гільдзюк, М.І.Гулінская, М.І.Засімовіч, Р.В.Ігнацьеў, А.М.Казакоў, С.А.Кашталапава, У.П.Перлін, М.М.Скорыкаў, Г.А.Трушко, У.Л.Хмурыч, І.М.Шуміліна, В.Р.Шытаў, Ч.І.Юшкевіч.

1994. Н.Х.Галеева, Н.А.Губская, В.М.Захараў, І.В.Лапцінскі, У.М.Правалінскі, Н.А.Руднева, У.П.Тарашкевіч, К.Ю.Фурман.

1995. Э.М.Гарачы, Л.П.Івашкоў, Ю.В.Паўлішын, А.Б.Цівуноў.

1996. А.І.Лабанок, Г.В.Шкуратаў.

1997. З.В.Белахвосцік, Л.А.Волкава, Л.М.Горцава, А.А.Жук, А.М.Ісаеў, В.С.Манаеў, Я.П.Навуменка, Л.У.Нікольскі, Г.І.Паўлянок, Н.М.Раманская, У.М.Ткачэнка, Л.А.Улашчанка, А.У.Фёдараў, Н.Д.Чараднічэнка, В.І.Чэпелеў.

1998. С.Я.Анцішын, С.У.Курыленка, Л.М.Некрашэвіч.

т. 6, с. 548

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ЗАСЛУ́ЖАНЫ НАСТА́ЎНІК РЭСПУ́БЛІКІ БЕЛАРУ́СЬ,

ганаровае званне, якое прысвойваецца высокапрафес. настаўнікам, выкладчыкам, выхавальнікам і інш. работнікам дашкольных устаноў, агульнаадук. устаноў усіх відаў, устаноў пазашкольнай і прафес.-тэхн. адукацыі, дзіцячых дамоў, якія працуюць па спецыяльнасці 15 і больш гадоў, за заслугі ў пед. і выхаваўчай дзейнасці, што забяспечвае атрыманне навучэнцамі і выхаванцамі глыбокіх ведаў, развіццё і ўдасканаленне іх творчага патэнцыялу. Устаноўлена законам ад 13.4.1995, прысвойваецца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь. У 1940—88 існавала званне засл. настаўнік Беларускай ССР, якое прысвойвалася Прэзідыумам Вярх. Савета БССР.

Заслужаныя настаўнікі Рэспублікі Беларусь

1941. М.А.Акульміна, Н.Ф.Арлова, Я.В.Астроўскі, М.С.Арцюхоў, П.І.Біран, В.С.Бірыч, М.І.Гайсёнак, А.Г.Гарачун, А.С.Дарашчанка, К.А.Зайцава, І.К.Зіновіч, М.І.Канавальчыкаў, І.Г.Крукоўскі, А.Ф.Крылова, А.С.Крыцкая, Э.А.Лютарэвіч, Г.В.Макарава, П.С.Нікалаенка, А.Р.Нікіценка, Х.Р.Пранік, У.П.Пушкарэвіч, П.І.Сівой, Н.І.Сіўко, Д.К.Талкачоў, Г.В.Харытановіч, А.А.Шаплыка.

1944. І.М.Галынец.

1945. В.Р.Адзінцова, К.В.Асмалоўская, Н.Г.Афанасьева, П.А.Бабіцкі, К.А.Барысевіч, Ю.І.Букатая, К.А.Бурдзілава, І.С.Вадэйка, Л.Г.Валачковіч, П.С.Васілеўскі, В.Л.Вільтоўская, І.П.Вольскі, А.П.Воранава, П.С.Вяндзіла, М.М.Гаваркоў, Г.П.Гілевіч, Я.Р.Грыгор’еў, Л.В.Грынаўцова, Г.Л.Дзівак, А.К.Дзяруга, Е.С.Елісеева, Н.П.Жукаў, А.І.Іваноў, М.А.Кавалевіч, М.К.Кандрацьеў, І.У.Капаевіч, А.А.Кармалітава, В.Ц.Карпенка, Г.І.Катлінскі, А.М.Кісялёва, К.Ф.Коршук, Б.Р.Крупадзёраў, В.С.Кузьміна, В.М.Кунько, Б.М.Лаўрыновец, В.І.Ліяранцэвіч, Т.А.Лютароўская, М.С.Магільніцкая, П.Л.Макарэня, Ю.А.Марозава. З.П.Міроненка, С.А.Нікіцін, Н.Я.Паднясінская, М.Ф.Паніткова, Б.А.Петрашкевіч, М.М.Пруднікава, В.А.Прэйс, М.Р.Разоўскі, А.Н.Салоха, В.А.Самцэвіч, І.А.Сасіновіч, Г.К.Севярнёва, Я.У.Семяноўская, Н.І.Слайчэўская, М.Ф.Старычонак, М.М.Сяргеенка, Я.А.Федчанка, А.А.Чаркас, А.Б.Чарноў, П.А.Чуліцкі, І.П.Шаплыка, Н.В.Шыдлоўская, А.А.Яўнас, Е.С.Яўсеева.

1946. Ф.С.Голуб.

1947. Я.Г.Абросава, В.С.Бандарчык, М.С.Баразнёнак, Р.Р.Барам, Л.М.Белавусава, Г.Р.Блаў, А.М.Былінская, А.А.Васілевіч, Дз.А.Вінаградаў, І.А.Гальчук, М.П.Гапановіч, В.С.Гарбацэвіч, М.Б.Голуб, Р.М.Гуткоўскі, М.Р.Дамарацкі, А.Я.Дарашэвіч, В.А.Дашук, І.А.Дзешчыц, С.С.Дзіковіч, П.І.Дубінін, Н.Я.Жыльчык, А.І.Ігнацьева, С.А.Казак-Цяста, Л.М.Казлоўская, А.І.Калістратава, А.С.Карась, Г.М.Кац, А.Н.Котаў, Г.К.Кузняцоў, Е.В.Лазарэтава, Н.М.Лапушанская, П.М.Лепяшынскі, М.І.Лобан, П.С.Лубяка, А.І.Львова, Г.Ф.Лявонава, А.Я.Мажэйка, І.А.Пісарчык, Е.С.Прэйс, Я.М.Разумоўская, Т.Ф.Сапелкіна, І.А.Скрынікава, А.Н.Стахоўскі, Т.П.Сцяшковіч, П.П.Фядотаў, Г.У.Хадоска, А.Г.Цыкуноў, З.А.Чарнагорцава, М.Ц.Шабураў, С.Ф.Шаснеўская, А.А.Шаўко, П.П.Шымановіч, М.К.Яновіч, Г.А.Ярмусік.

1949. М.М.Азараў, Т.І.Азёрнікава, У.К.Азёрнікаў, А.Г.Александровіч, Я.В.Андрэева, К.А.Арлова, В.П.Арлоў, Д.Д.Арцямюк, Я.М.Баранава, А.П.Балтрушэвіч, В.І.Бальшова, Г.М.Буланчыкава, І.Р.Вадэйка, Ю.В.Валавікова, Г.А.Варановіч, В.П.Васілеўская, Л.Я.Васільеў, К.М.Весяліцкая, К.М.Вярыга, Л.А.Вяткіна, З.І.Дарашэвіч-Дынкіна, І.І.Жардзецкі, П.І.Забелін, К.М.Захар’яш, М.А.Казлоўская, А.П.Калецкі, Д.К.Карага, В.І.Кацямірава, І.І.Кмеша, Л.Т.Кур’ян, Я.Д.Кушнер, Г.М.Лабузноў, С.М.Латушка, Я.Г.Лахнода, М.І.Леанёнак, К.С.Лучкоў, Ф.Я.Лысянкоў, М.І.Малкова, К.І.Мілановіч, К.Р.Нікалаева, І.В.Папко, Ф.І.Раманюк, А.Ф.Рымараў, С.А.Сацэвіч, К.Дз.Севасцьянава, В.І.Смірнова, М.С.Стральчэнка, Я.І.Фанкевіч, М.І.Федчанка, Т.А.Хальпукова, М.Ф.Хальпукоў, І.Ф.Шаланкевіч, В.У.Шкарубская, І.А.Шмуляўцаў, К.П.Шчаглавітава, М.Я.Якушэвіч.

1950. А.Дз.Базыка, В.Я.Высоцкая, П.Дз.Гагарын, В.А.Гусарэвіч, З.С.Жгун, З.І.Закржэўская, П.А.Клімковіч, Т.А.Красоўская, Н.А.Крыўцова, А.Ц.Навіцкая, І.П.Новікаў, В.П.Пучкоўская, Дз.С.Раздзёраў, Л.А.Ржавускі, А.М.Саламаха, А.П.Травулька, Я.М.Тэпо, М.Ф.Целяшоў, Р.В.Шакун.

1953. В.С.Багдановіч, М.К.Беразоўскі, Н.В.Міхалковіч, М.Л.Раман, У.М.Самусік, Г.Г.Субоціна.

1954. Ф.А.Азарава, І.Ф.Афанасенка, Г.В.Вайткевіч, З.С.Гуло, М.Ф.Гусак, В.Б.Іванчыкава, М.І.Пяшкоўская, У.П.Раздзялоўскі, Ф.С.Скеп’ян, Н.М.Талецкая, Ф.Н.Чаўновік.

1955. Т.І.Аўчыннікава, С.Дз.Белы, Я.П.Бярэзіна, В.А.Варончанка, І.Р.Герман, В.В.Гурыновіч, Я.М.Дабратворская, Н.Я.Дарасевіч, А.Дз.Ермакова, З.П.Калашнікава, С.Дз.Кітовіч. М.П.Красоўская, П.П.Куяўскі, Дз.Ц.Лушчаеў, М.Г.Мазінг, М.Ф.Марчанка, Р.Ш.Мендзелева, Н.І.Міцкевіч, Г.Р.Новікаў, А.А.Папоў, В.І.Савіцкая, М.Г.Сачнёва, У.С.Сліж, А.С.Смаршкова, А.М.Тычына, П.У.Хадоска, М.Р.Чарнышова, Н.А.Шамоўская, С.М.Шарабайка.

1956. В.Л.Градзенчык, А.М.Дудар, Р.І.Жыглевіч, Р.А.Зылькоў, К.А.Каліна, Н.С.Пятроўская, М.У.Салоха, Н.І.Сінская.

1957. У.Ц.Альфер, В.Ф.Альшэўская, С.С.Арлоўская, М.М.Арэхаў, М.М.Астраховіч, В.В.Багданенка, Т.А.Балтрукевіч, Дз.Ц.Басько, Д.В.Бекарэвіч, С.Г.Беланожка, А.К.Белашова, Н.Р.Бельская, І.Н.Булойчык, Ф.С.Бусел, Н.А.Быкоўская, В.У.Бяляева, Н.Д.Бярозкін, Л.П.Ванькевіч, Я.Н.Варонін, Дз.Я.Верам’юк, С.Л.Вестэрман, Я.І.Вігура, З.А.Вінаградава, Г.А.Вішнеўская. К.В.Волкава, А.С.Гайдаш, І.А.Грабцэвіч, А.А.Гуцько, Ю.Э.Дабражынецкая, К.С.Дабрынская, А.Я.Джэжорэ, І.К.Дзіковіч, А.І.Дробыш, А.С.Елісеенка, А.Ф.Ерафееў, А.В.Ждановіч, А.В.Жукава, Е.Ф.Жыгач, В.П.Зайцава, Г.В.Зайцава, А.І.Зайцаў, Н.К.Захарава, В.А.Захарошка, В.М.Зелянькевіч, Л.Ф.Знаменская, Дз.П.Івашка, Я.Н.Івашкова, К.Дз.Ігнацьеў, Г.М.Ісаева, Н.І.Ішчанка, М.А.Кавалёва, І.М.Казак, А.Р.Каласоўская, Дз.А.Карлоўскі, В.А.Карпінская, В.І.Касабуцкая, А.Ф.Качан, В.А.Кашыцкі, І.Дз.Кірэй, Г.П.Клейнава, А.Ш.Клябанаў, Ю.А.Краснова, С.П.Кузьма, К.Х.Кузьміцкая, П.П.Кучаравенкаў, М.П.Ладэс, В.Р.Лапіцкі, Ю.А.Лявоненка, К.Ф.Лявонцьева, Н.У.Ліпская, Я.П.Лосева, А.Р.Лукіна, К.С.Лукоўнікава, А.Л.Ляшкевіч, П.Р.Мазалаў, В.П.Мароцкая, А.Ф.Мацкевіч, А.М.Меркуль, М.В.Мілава, М.П.Молчан, Т.І.Мурашка, М.М.Мядзведзева, Н.М.Мялкоўская, М.І.Нікіценка, С.С.Нікіціна, В.Я.Новікава, К.А.Новікава, С.Р.Новікаў, А.М.Падбярэзная, Н.В.Палікарповіч, І.І.Праліска, Н.У.Пратасевіч, В.А.Прачук, Г.В.Пуплікава, П.А.Пцічкіна, М.Л.Пяткевіч, Н.Л.Рабчанка, З.В.Размыслова, З.І.Раманенка, Р.К.Рамановіч, С.Ф.Рубанаў, Г.А.Рудза, М.А.Рудкоўская, Л.А.Ружанцава, Е.І.Садкоўскі, А.П.Саковіч, В.І.Серапіна, Н.І.Случаноўская, Ю.В.Смаршкова, Г.К.Сталовіч, А.М.Субоціна, В.Т.Сцепаненка, К.П.Сцяпанава, А.І.Сычова, А.А.Сяргейчык, П.В.Тур, П.Р.Тышкевіч, Н.Я.Уласава, У.П.Фомчанка, М.Е.Францішаў, У.В.Фурсаў, М.А.Хадасевіч, Л.І.Хвалько, К.П.Цітавец, Н.В.Чарненкава, Н.Н.Шарай, М.П.Шаўчук, Н.М.Шляпіна, Г.С.Шумейка, М.Н.Шчэрбава, А.С.Якубчык.

1958. В.П.Александроўская, К.М.Астахава, А.Г.Атрошчанка, І.Ф.Бабковіч, Е.Е.Бабыр, А.В.Багамазава, Т.А.Балабаеў, Д.Б.Баршчоўская, М.С.Бахаўчук, Н.С.Бейзарава, Г.Ц.Гардзей, В.Р.Дубровіна, К.С.Кавалёнак, Н.Е.Кацько, М.М.Крукоўская, Ф.К.Лагацкая, Л.М.Нікалаева, Г.І.Рэут, К.Ц.Садоўская, Р.В.Сазоненка, Н.Я.Саковіч, А.Ц.Сарокіна, А.Ф.Сасноўскі, А.І.Страпчанка, В.Л.Філютовіч, К.А.Шабека.

1959. Н.А.Арол. М.Е.Арцем’ева, У.І.Баран, І.В.Барсукоў, В.І.Берзін, К.С.Бялова. І.К.Галіноўскі, Л.П.Гарбацкая. Н.А.Гарнакова, Л.В.Гітковіч. У.Дз.Грышановіч, М.П.Дарафеенка, М.Ф.Драбушэвіч, М.П.Дылёнак, І.Л.Запрудскі, А.І.Зяновіч, М.У.Івашын, П.С.Кісялёў, С.А.Крэмез, Л.І.Лешына, К.С.Несцяровіч, М.С.Няронскі, З.М.Пакроўская, А.А.Парабковіч, Дз.С.Прыхожы, Я.Л.Ржавуская, К.Л.Старынская, Л.А.Талкачова, Ф.Я.Таран, М.Я.Францэвіч, І.Н.Храмцоў, М.Г.Цыбульская, М.А.Цымановіч, К.А.Шкляроўская, М.В.Шляхота, Т.А.Шпакоўская, Г.А.Шчэмелеў.

1960. В.І.Адамовіч, Я.Ф.Анціпенка, Л.А.Асташкевіч, М.М.Аўчыннікава, Н.Л.Бабкова, М.П.Багамазава, Н.П.Бальшакова, Ф.М.Батурэвіч, Б.Л.Белкіна, М.І.Беціна, Е.В.Брусава. В.І.Буры, І.Д.Буяк, І.У.Бяляўскі, Н.У.Валькова, А.С.Васілеўская, В.М.Васільева, Ф.І.Велічкевіч, Н.Л.Вільтоўская, Т.С.Віткіна, Г.В.Волкава, Х.Я.Генкіна, В.І.Гіргель, Т.П.Гладкая, М.С.Грушэвіч, Н.В.Грыбко, М.Л.Грынкевіч, С.П.Гурын, С.П.Гурыновіч, Ф.М.Гуткоўскі, Е.П.Дайнека, М.І.Додалева, А.П.Драчылоўская, Г.П.Жук, В.Л.Жукоўская, В.В.Замыка, Я.Л.Злотнік, А.А.Зюзіна, М.Я.Іванчыкава, Д.А.Казлоўская, М.І.Казлоўская, Н.К.Калантаева, К.І.Кандратовіч, А.П.Каралёў, Г.І.Карпюк, Н.І.Кевіш, Я.А.Кернажыцкая, В.І.Кляўз, А.А.Корбут. К.А.Корзун, А.Л.Крэз, Н.С.Кузняцова, Л.М.Кузняцоў, А.К.Кулініч, А.М.Куляшова, З.П.Лапата, М.І.Ліхач, М.П.Лучына, В.І.Лысакова, П.М.Лычкоўскі, М.А.Любанская, Н.А.Мажэйка, А.А.Майсейкава, П.І.Малаток, Г.К.Мальцава, С.В.Масько, В.І.Матросава, Г.І.Мацвеенка, М.П.Машкоўская, В.І.Мельнікава, Н.Н.Моніч, В.Ц.Мядзведская, Т.М.Назарава, М.У.Назарэнка, Г.І.Назіна, Е.М.Небрадоўская, Э.М.Некрашэвіч, В.Б.Нікольская, М.П.Ніценка, В.Я.Озераў, М.Г.Осіпава, А.Ф.Палішына, І.Ф.Палтарацкі, А.П.Панамарова, Л.Дз.Папова, Л.Ф.Парфёнава, А.В.Паўлава, Л.Я.Паўлюшчанка, А.Л.Перагуд, М.В.Полаў, Я.В.Попала, М.П.Пусоўскі, А.У.Пятровіч, Г.К.Пятровіч, Н.С.Пятрэня, В.Я.Раманоўская, К.Ф.Рамашкова, А.Л.Рачок, В.М.Рудая, А.В.Рыбская, А.Л.Садоўская, Л.Г.Сакалова, В.А.Саўчанка, В.М.Семчанка, К.П.Славецкая, Н.Дз.Станкевіч, Г.Р.Ставер, В.В.Суша, С.Я.Сычоўская, С.І.Сяргееў, Х.Д.Тайманава, К.М.Туцкі, Л.П.Урагова, Ф.М.Уронская, П.М.Усцінаў, В.М.Храмовіч, В.А.Чувасава, М.Я.Шавельдзіна, Л.Е.Шаўлоўская, А.А.Шафарэнка, С.Д.Шмакава, Л.М.Шыкіравая, З.Г.Шынгель, Г.С.Шыянок, Э.А.Юшкевіч, М.В.Ядроўская, Н.І.Язерская, Я.Н.Ярмоленка, В.С.Ярэміна.

1961. І.С.Салдаценкаў, Л.І.Чыстоўскі.

1963. П.Л.Аленскі, Я.Ф.Анціпенка, Г.С.Апянчук, Л.Ю.Бань, Р.Р.Барысава, К.Л.Башаркіна, Ю.Н.Борда, А.А.Булат, К.Ц.Бялова, Я.А.Бярэзіна, С.М.Валодзін, І.М.Вашчылін, Н.Я.Ганчарова, К.П.Гарбялёва, М.Т.Глушнева, Г.А.Громава, В.А.Гудзень, М.М.Дудкіна, І.А.Ерафеенка, Р.І.Еўдакімчык, Г.А.Зарыцкевіч, Л.І.Зімацкая, К.С.Зінькевіч, Я.В.Зяблікава, В.Р.Іванова. В.К.Івашкевіч, В.В.Ізмайлаў, М.П.Ільінец, П.Ф.Ільюкевіч, В.Л.Камандзенка, Г.П.Касякова, Ф.У.Кец, М.К.Князева, М.Б.Коласава, І.Ф.Крук, У.І.Кудзеліч, А.С.Кудраўцава, В.І.Кулікоўская, Р.Ц.Куляшова, М.М.Курловіч, М.А.Лісава. Н.Г.Літвінава, М.Ф.Лосеў, Н.І.Лысенка. Л.У.Ляшкевіч, Я.І.Маеўская, Ц.М.Меднік, А.І.Мілеўскі, А.Н.Мінкова, В.С.Мірановіч, А.А.Міткевіч, А.В.Міхайлава. І.М.Мурзаў, Н.Я.Набярэжнева, П.Н.Несцярэнка, В.Я.Пагужэльская, М.І.Пасюцін, Н.С.Пашэвіч. К.Ф.Пшонка, І.М.Пярэдня, А.Л.Рамашова, А.Я.Рашэцька, І.С.Русаковіч, Н.Б.Савельева, М.В.Савічава, П.М.Свірка, М.М.Седранок, В.Дз.Семачкін, А.Р.Семяненя, Т.М.Сінельнікава, Л.П.Слепакурава, Н.Ф.Смірнова, М.А.Сталяроў, М.С.Старава, З.І.Студнева, Е.М.Сцепаненка, А.К.Тарайкоўская, Ф.В.Фёдараў, Н.Я.Цікунова, А.С.Чабан, В.Я.Чаранок, Н.І.Чэчыкава, Н.Л.Шаўрукова, Л.А.Штукар, Н.А.Шумілоўская. М.Ф.Шупейка, Р.І.Элькінд, М.Р.Юдава, Л.І.Язвінская.

1964. Н.Е.Агароднікава, А.С.Адамчык, М.Я.Аляшкевіч, Н.Я.Андрэева, В.Л.Андрэйчыкава, М.М.Арарэй, А.З.Арэшка, М.І.Базылёва, М.К.Балвановіч, Н.А.Банцырава, М.М.Бардовіч, З.А.Баўбель, М.М.Бачыла, С.А.Белік. М.Я.Белянкоў, М.Б.Біскін, З.З.Бондарава, В.І.Брэцкая, І.А.Букрэеў, Л.М.Быстрэнка, М.У.Бяспалава, М.І.Валасевіч, М.І.Варанько, Л.Я.Васільева, В.К.Вернікоўская, І.Л.Гайманаў, В.П.Галавашына, В.С.Ганчарова, М.П.Гаранін, М.К.Гарбаценка, В.В.Гарбачова, Г.Л.Генералава, Н.І.Грашнова, В.Ф.Грашчанка, Н.П.Гусінцава, К.П.Давідчык, Л.Дз.Дамарацкая, М.С.Данілевіч, М.А.Дзмітрыеў, Н.А.Еўдачэнка, І.В.Жук, З.ЛЖукоўская, К.П.Жураўкова, Л.І.Жыліна, М.М.Зарэцкі, Л.П.Звонава, С.М.Зубоўскі, Н.Дз.Зуева, Н.К.Зязюліна, М.Ф.Ільюшэнка, М.А.Кавальчук, Р.П.Казімірава, Г.Е.Казлова, В.І.Каленік, С.І.Калугіна, Л.Ф.Камароўскі, В.А.Кандрацьеў, Н.Ф.Капіч, М.А.Картузаў, В.С.Карцель, Т.І.Касцюкевіч, А.С.Кецко, Г.А.Кір’янава, В.Е.Клімовіч, В.Дз.Кляменценка, Т.Ф.Корж, Ф.Л.Крайнік, А.М.Красціна, М.М.Кудраўцава, В.П.Кукуруза, Г.І.Кунцэвіч, Г.А.Лабанок, Т.П.Лазарава, Л.І.Лайко, А.Т.Лебедзева, Н.М.Лебедзева, І.І.Луцаеў, Л.М.Любімцава, М.Ц.Макаева, Л.П.Малахава, В.Ф.Малышава, М.М.Манышаў, М.М.Марцінкевіч, М.М.Маторына, С.К.Мірановіч, А.Р.Міхалёнак, С.І.Мялешка, В.У.Навуменка, Н.А.Навуменка, А.М.Несцярук, В.М.Нікалаеня, В.І.Нікіфаровіч, Е.Дз.Новік, З.Н.Носава, В.Л.Някрасаў, М.М.Няпраўскі, В.Е.Паўлава, К.П.Паўлава, Л.Я.Паўлава, З.П.Петрачкоў, Г.А.Платонава, І.Ф.Пратасевіч, А.С.Пушкін, Т.В.Пушная, В.К.Раждзественская, В.В.Ражкова, Л.Ф.Разгуляева, В.І.Расінскі, В.І.Рузава, М.С.Рынкевіч, В.В.Рэгель, У.В.Савельеў, Р.М.Савіцкі, Р.У.Салаўёва, Р.І.Салдаценка, С.Д.Самушчаў, В.Ф.Самцэвіч, М.Р.Семяненя, С.Ф.Серапін, М.М.Сівакова, Т.Р.Сідарчук, А.М.Скавароднік, С.Т.Смялоўская, Н.Дз.Сокалава, Н.М.Сокалава, Н.А.Сосна, К.І.Стаброўская, Г.С.Стукалава. Л.Р.Суворава, М.М.Супічэнка, В.У.Сухавей, А.Я.Сцефаненка, М.М.Сянкевіч. М.І.Талейка, М.С.Талочка, Н.С.Талстая, І.Р.Тупіцын, Д.П.Уласава, Р.І.Ушакова, П.І.Фядоценка, Г.П.Хадкевіч, В.М.Хіль, В.Р.Цабкала, Н.М.Цітарэнка, Н.Е.Ціханава, В.А.Чанцава, А.М.Чарнякоў, Б.Я.Чорнабародава, В.Г.Чысцякова, С.П.Чэчка, М.М.Шайкоўскі, А.І.Шкурдзюк, Л.Я.Шляхціна, К.А.Шот-Чатовіч, Б.Б.Шумейка, К.Т.Шынкевіч, Н.А.Юркавец, В.А.Якушава.

1965. Н.М.Агалец, Д.К.Анісімава, В.У.Антановіч, В.І.Архіпаў, М.І.Аўраменка, А.І.Бабарыкіна, Ф.У.Багдановіч, А.М.Балаболіна, В.М.Баліна, Е.І.Банчук, Н.Н.Барысава, А.М.Барысенка, І.Д.Бельская, І.А.Беразінская, Д.Ц.Бірулёў, Н.Н.Бірыч, Я.В.Бродскі, В.Р.Бязмозгая, П.Ф.Бяляк, М.В.Бярэзіна, В.І.Вайцянкова, А.Ф.Валюкевіч, Н.Н.Вараб’ёва, Н.А.Верамейчык, Е.І.Вішнеўская, К.І.Воранава, Г.А.Вырадаў, А.В.Галкіна, У.А.Гардусенка, П.М.Гарэлінкаў, К.І.Геаргберыдзе, Р.С.Гінзбург, У.А.Глінскі, В.М.Голубеў, К.Л.Грабайла, Л.Ф.Грынчук, Ц.А.Грычанок, А.Ф.Гудоўская, А.С.Гулевіч, І.Ф.Гуркоў, І.С.Данілаў, П.А.Данюк, Е.С.Дзенісюк, Я.П.Дзіканава, В.Дз.Дзмітрыеў, Х.А.Драбкіна, Г.І.Жураўская, М.І.Забродзіна, Н.К.Залужная, І.І.Захарэнка, Я.А.Зінкевіч, Е.Д.Іваніцкая, Г.І.Іваноўская, Б.В.Іванюк. Т.С.Ігнаценка, Г.С.Кавалёва, У.А.Казакевіч, А.І.Казей, І.С.Казлоў, Л.С.Казлоў, М.А.Кайрыш, С.В.Калачык, А.С.Калеснікава, М.М.Калістратаў, М.М.Калкоўскі, А.В.Качкоў, К.М.Кіявіцкая, С.П.Класоўская, В.Р.Ключынская, Я.В.Кляноўская, Т.М.Краўцова, А.А.Круцько, С.І.Ксянзоў, В.В.Кузьмін, М.І.Кузьміна, Н.Б.Куляшова, Т.М.Курдо, М.І.Курловіч, Л.А.Кустова, М.П.Куцапалава, Т.А.Лазарава, М.Я.Лазук, В.Ф.Ларыёнава, К.С.Лісоўская, П.Г.Ліхачоў, Н.М.Лугавая, Р.М.Лук’янчык, А.А.Мазанік, Г.А.Майсеева, Я.П.Малюгіна, В.П.Маркаў, А.А.Мароз, Л.А.Мартыненка, І.Ф.Марціновіч, В.І.Маціеўская, Г.С.Мельнік, К.І.Мельнікава, Н.Х.Міхальчук, З.У.Мурашка, М.В.Мурашка, Г.І.Мусакоў, Е.С.Мядзведзева, А.І.Мякішкова, В.С.Мяцеліца, К.Ф.Мяшкоўская, А.П.Некрашэвіч, М.Д.Некрашэвіч, А.А.Нікіфарава, Л.Дз.Ніціеўская, Н.С.Новікава, М.С.Орсіч, П.Я.Паграбной, С.С.Палейка, В.І.Палянскоў, М.А.Панцыраў, У.А.Парахневіч, А.І.Пасько, Г.П.Перапёлава, М.Ф.Петрыкевіч, А.І.Прадзедава, Е.М.Прохарава, В.Р.Прохарык, Я.І.Пушкарова, А.І.Ржэўская, М.Р.Рыбак, М.Ц.Рыжанкова, В.С.Рымдзёнак, Ф.С.Савік, А.М.Савошчык, Р.Ф.Самойлаў, Г.Ф.Сініцына, А.Ф.Сіранькоў, Л.І.Сіткевіч, Б.Ф.Сіўко, Г.А.Смірнова, Г.А.Сташэўская, М.Д.Сукачова, Л.П.Сухадольская, Л.Н.Сянкевіч, А.Ф.Трафімаў, М.У.Трыпуцін, К.С.Тышкевіч, Ф.М.Ус, Б.Д.Фалкіна, Р.Ц.Фугіна, К.А.Харкевіч, А.К.Цабкала, У.Ц.Цабо, І.Я.Цімашкоў, З.І.Чарапкоў, І.Н.Чаркасава, М.М.Шабурава, Л.М.Шапіра, Г.П.Шарай, А.А.Шаўчук. І.К.Шашэнька, А.П.Шнейдэр, Н.П.Шэмет, А.А.Эмінава, Г.М.Юхнавец, А.М.Якаўлева, С.С.Якаўлеў, К.В.Якімовіч, М.І.Якімюк, Я.Дз.Янчанка, В.Ф.Ясінская, Я.Ф.Ясноўскі, А.П.Яфрэменка.

1966. А.А.Абрамовіч, А.Р.Адзінец, Дз.С.Акімава, Р.П.Акуліч, В.П.Аленькава, В.А.Алешын, Л.І.Анжыеўская, І.А.Апанасевіч, М.Р.Арлова. Ф.Ф.Аскерка, А.В.Асмалоўскі, У.Т.Аўсеенкаў, Л.Ф.Афанасьева, М.І.Ачкін, А.І.Бабкоў, В.М.Балашова, А.С.Бандарэнка, В.І.Бараноўскі, В.С.Барысава, В.І.Барысавец, Т.Р.Белякова, Б.Х.Берлін, П.А.Берташ, А.Р.Будзіловіч, З.С.Буракова, Н.І.Быкава, А.В.Валчок, Н.К.Валчок, В.Э.Варатынская, В.І.Васілеўская, І.Р.Васільева, Б.Т.Васкавец, А.М.Віннічак, В.І.Воранава, В.І.Вярсоцкі, А.П.Гавароўская, Э.А.Гакава, З.С.Галаніна, А.М.Галкін, К.В.Гарбачова, І.С.Гаруноў, Н.К.Гаўры кава, П.С.Гершан, Г.А.Глуздакова. Б.С.Грачыха, М.С.Грынцэвіч, Г.І.Грышына, М.П.Гулевіч, М.М.Гуль, С.Р.Гушча, У.Ф.Далжанкоў, М.Г.Даманцэвіч, Э.М.Дамінікевіч, Е.Г.Дарафеева, У.А.Дарашук, Ю.І.Джасава, Я.П.Дземідовіч, П.Ц.Дзівакоў, К.В.Дзмітрыева, А.М.Дзмітрыеў, Э.М.Дзягілава, А.А.Дзядзюля, Ц.Ф.Дзянісаў, В.П.Драздоўская, К.Л.Дунец, Д.В.Ерамеева, Л.Р.Ерафеева, В.І.Жадзейка, В.Ю.Жалкоўскі, В.І.Жарская, В.А.Жорава, М.І.Жураўская, В.Г.Жываглод, Н.І.Жыгмунт, Г.С.Забалотная, Н.М.Зантовіч, В.М.Зікунова, А.В.Зубец, Н.Т.Зуева, В.Я.Ігнатовіч, Н.А.Ігнатовіч, Т.А.Ільінская, М.М.Іоначкіна, В.Н.Ісаевіч, А.П.Ісаенка. М.Я.Кавалеўскі, М.П.Казакоў, С.Р.Казачонак, В.В.Канавальчык, А.Р.Кандратовіч, К.А.Канцавой, М.Д.Капеліёвіч, І.М.Капітан, М.Ф.Капскі, С.І.Карпечкін, Л.У.Кармалітава, Ю.І.Касабуцкая, С.П.Каткоў, З.С.Качарэўская, А.М.Качынскі, Я.І.Кашалёва, П.Р.Квашніна. Т.А.Кляпацкая, Н.І.Кобрына, А.М.Колас, М.П.Краўцова, Г.У.Краўчанка, В.А.Кротава, В.Л.Крушаніцкая, З.А.Кубіцкая, І.М.Кузін, Н.П.Кузіна, Т.А.Кузнечык, І.М.Кузьмін, В.М.Кузьміна, Н.С.Кузьмянок, К.А.Кукушкіна, В.Я.Кулакова, М.В.Курдо, У.Я.Курловіч, А.Ц.Курылін, Г.Я.Кутневіч, Л.С.Лабус, М.І.Лавер, М.М.Лазоўская, В.І.Лаленка, Г.М.Лапо, Т.А.Лапчынская, М.Ф.Ларыёнава, Г.Ф.Лашкова, М.Ф.Левановіч, В.С.Леўчанкава, Н.І.Ліпская, Н.І.Логінава, І.М.Лукашык, П.Ф.Лук’янскі, Е.В.Ляцко, Я.Л.Макаеў, Я.Ф.Максіменка, І.В.Малец, С.П.Малішэўскі, В.І.Малюк, Н.М.Манеўская, М.А.Маніс, Я.Г.Марцінкевіч, Г.М.Марчанка, З.І.Марчанка, Л.П.Масальскі, Я.Р.Маткоўская, В.І.Матус, М.А.Махачкеева, А.П.Мельнікава, М.А.Мельнікаў, К.М.Мікрукова, Л.У.Мілей, С.А.Мілун, М.А.Мінюк, С.Я.Міронаў, Дз.С.Мішкуцёнак, І.А.Музычкін, Е.С.Мяжэнін, В.С.Навагран, В.Р.Навумаў, А.С.Налягач, Н.П.Новік, С.П.Нярэціна, К.Б.Падольскі, Л.М.Пазнякоў, Н.В.Пакроўская, Е.П.Палоўнікава, М.І.Палтарацкая, Т.Ф.Палхоўская, С.Г.Папова, В.А.Паташкоў, Н.Дз.Паўлава, З.С.Пачкаева, І.І.Пашкоўская, Я.В.Перавозная, П.С.Пехцяроў, А.І.Печкурэнка, С.А.Піскунова, Н.Г.Пляханава, У.Ф.Праневіч, М.І.Пырачкін, М.М.Пятрэнка, Ф.С.Рабічка, В.Я.Раманава, Р.М.Раманенка, Г.Х.Раманькова, Р.Ф.Растаргуеў, В.Р.Рашкевіч, В.І.Рымашэўская, М.Л.Рэлес, Л.М.Садоўская, М.Н.Саковіч, М.Г.Сарагавец, В.В.Секержыцкая, В.І.Семяновіч, М.А.Семяняка, Г.М.Серабракова, М.С.Серада, А.М.Сеўба, І.У.Сівак, А.В.Сімакоў, В.М.Скотнікава, К.М.Скробаў, С.Г.Славінская, Т.В.Славінская, І.І.Смарыга, Г.М.Сопель, М.М.Станкевіч, І.А.Станілевіч, М.П.Старыковіч, А.Дз.Страўе, М.Ц.Стэльмах, Л.Б.Суле, Г.С.Сухадолец, М.Ф.Сцепанькова, К.М.Сцёпін, А.В.Сялюгін, Т.А.Тарасевіч, А.Я.Точын, А.М.Троцкая, Р.М.Туравец, З.І.Удальцова, А.В.Уласава, Г.І.Усольцава, М.А.Фалейчык, М.М.Федасенка, З.Л.Фенчанка, М.К.Фешчанка, І.М.Фёдараў, Г.П.Філіпава, У.І.Філіпенка, А.П.Фінскі, М.І.Хадаронак, С.Р.Халяўка, А.А.Хандожка, С.М.Хацьянаў, Л.В.Цімаховіч, Г.Е.Ціханава, М.Н.Цыбірова, К.В.Цыбулька, М.С.Цяслюк, С.Р.Чакмарова, Л.П.Чарткова, В.Дз.Шавялёва, П.І.Шадурын, А.Дз.Шайтэр, Е.М.Шамшурава, М.А.Шамкавяк, А.П.Шацікава, П.А.Шыбаева, А.П.Шышонак, Н.Л.Юрцэвіч, В.С.Юферава. В.В.Язвінскі, Л.В.Якаўлева, Г.Дз.Яроміна, Д.В.Яфрэмава, Р.М.Яфрэменка.

1967. П.Н.Абушкевіч, В.С.Агароднік, Т.П.Адамовіч, Г.П.Адамчык, Н.Ф.Азарава, М.Б.Аксельрод, А.І.Акуліч, Г.П.Алекса, З.І.Альхімовіч, А.М.Аляксееў, В.Ф.Амплейкін, Т.А.Андрэева, А.С.Анісімава, К.П.Антонава, Г.Л.Арлоўская, Л.І.Арлоўская, Н.Ф.Асінская, Л.Л.Асоўская, Л.Н.Астафурава, М.Р.Атрашонак, Н.В.Аўраменка, П.М.Багадзяж, Я.Е.Багатырова, А.І.Базылевіч, В.В.Бакунова, В.Ц.Баранава, Т.І.Барсток, А.С.Барысенка, В.І.Барысовіч, А.П.Берасцевіч, Б.З.Бодніч, Г.П.Бохан, Ф.І.Браноўская, В.К.Брыкін, Л.І.Буйневіч, М.І.Булан, І.М.Бурдзіна, Дз.С.Бяклемішаў, В.А.Бяліцкі, К.Л.Ваньковіч, К.С.Вараб’ёва, А.П.Васільеў, Г.А.Верамейчык, К.А.Віктароўскі, Віяна Гомес дэ фонсеа Харарда, Г.Ф.Воранава, І.М.Воюш, В.Р.Вялічка, Ф.А.Вярцінскі, М.В.Вяршкова, Э.С.Вярыга, К.П.Вятрова, Т.Ц.Гагалінская, Л.П.Гажэнка, Р.Р.Ганжураў, З.В.Гарадзецкая, Л.А.Гарадзецкая, Н.П.Гарбачова, Л.Г.Гарбузава, З.І.Гардзейка, М.К.Гардзіенка, Е.А.Гарнізонава, В.В.Гарох, Я.В.Гарэцкая, В.Р.Гатальскі, І.Г.Гаўрылаў, М.М.Генкіна, В.С.Герасіменка, Л.Дз.Герасімовіч, У.А.Германовіч, К.С.Главінская, З.А.Гладоўскі, У.І.Гляцэвіч, Л.А.Гніларыбава, М.Н.Горбач, Б.З.Гордзін, А.П.Грамыка, Л.А.Грахоўская, Т.П.Грысюк, М.М.Грыцкевіч, А.М.Грышкіна, М.Я.Гузман, П.А.Гулько, А.Р.Давыдзько, Г.І.Дайнека, Л.В.Дайнека, Г.А.Далецкая, А.А.Дамарацкі, І.П.Дзегялевіч, Р.П.Дзяйкун, Л.І.Дзялендзік, І.Ц.Дзямідаў, М.І.Драека, Ц.В.Дражын, Л.А.Драздова, С.П.Дрангоўскі, Г.І.Дуранкова, Ц.Р.Евельсон, Г.М.Емяльянава, М.А.Еўдакімаў, І.М.Жарыкаў, В.Г.Жук, У.С.Жук, Н.Я.Жукава, Н.А.Жыгарова, К.Ф.Жыгунова, А.Г.Жыткевіч, Г.Д.Зарачанская, С.М.Затоненка, М.П.Зыль, К.А.Іванова, Н.Т.Іванова, Р.М.Іванова, Л.Дз.Іванькова, В.Дз.Івашына, З.А.Іонкіна, К.Р.Іўковіч, А.В.Каваленка, Н.П.Кавалёва, Т.Л.Кавалёва, В.З.Кавалёў, Р.Б.Кадзін, В.У.Кадышаў, У.К.Казакова, К.М.Казьміна, П.Я.Каленчыц, В.А.Калінава, Н.А.Камарова, Н.В.Камарова, Ф.А.Камарова, В.П.Камароўская, Я.С.Кананюк, М.А.Капусціна, К.А.Каратай, І.В.Карнееў, А.П.Каршуноў, Н.А.Касабуцкая, А.А.Касабуцкі, Н.Ф.Катлярова, М.І.Кірылаў, Ф.С.Кісялёва, С.А.Клокаў, Г.Н.Клепча, П.В.Конанава, І.А.Корбан, М.А.Корнева, Н.Я.Коцікава, М.М.Красненкаў, В.А.Красуцкая, М.С.Круцікаў, Н.С.Круцько, А.М.Кузняцоў, М.А.Кулагіна, В.П.Кулай, А.П.Курганскі, К.А.Кухарэнка, Н.І.Лабанава, Ф.К.Лагутаў, Н.М.Ламакіна, Г.К.Ламіцэўская, Н.А.Лаўрэнава, М.А.Лебедзеў, У.А.Лебедзеў, Н.І.Левін, С.І.Леўчык, А.А.Лешчына, Л.Ц.Ліхачэўская, Г.М.Лугаўцова, М.І.Лунь, Л.І.Любецкая, Л.У.Лютко, А.А.Мазаляка, З.В.Макрыца, М.І.Максіменка, К.С.Малахава, М.В.Малышава, А.І.Маркаў, С.Р.Маркевіч, І.І.Мароз, М.М.Мартынаў, Н.В.Маскалёва, А.М.Маталыцкі, А.А.Мельнікава, Г.Р.Мельнікава, В.Дз.Мельнікаў, М.К.Мерабішвілі, Р.С.Мінчанка, М.М.Мірончык, М.В.Мірыцкі, С.В.Місяюк, В.В.Мурашка, В.У.Мурашка, Н.А.Мяшкова, Г.І.Набокіна, М.В.Навіцкая, Г.А.Немагай, А.Л.Новікава, В.К.Новікава, А.Дз.Нядзведская, А.Ф.Нячаеў, М.Г.Ойстрах, Г.І.Осіпава, Л.І.Пакаташкін, Н.В.Палавінка, Я А.Палішчук, В.А.Панамарова, М.І.Панасюк, В.С.Панцялеева, Т.П.Паплаўская, І.І.Папоў, П.С.Патапейка, З.Ф.Паўлоўская, М.П.Пацёмкіна, І.Я.Петраш, А.А.Пігулеўскі, Н.А.Платко, Л.П.Пракоф’ева, С.І.Праўко, М.Р.Прывалава, В.М.Прышчэпчык, Л.В.Прэйс, П.П.Пукала, У.І.Пуцееў, М.В.Пушкарова, У.А.Пятроўскі, В.Я.Пячаткіна, І.М.Равуцкі, Л.Дз.Раманенка, Э.А.Рапапорт, А.І.Ратковіч, А.Ц.Русакоў, Е.Ф.Савельева, Н.А.Савіцкая, Р.І.Садкоўская, Н.Д.Сазонава, У.Дз.Салавей, А.І.Салаўёва, Ф.П.Сапроненка, А.М.Сасноўская, Л.В.Сасноўская, У.М.Саўко, П.П.Сачыўка, М.Я.Свірыдзенка, Ц.Т.Свістуноў, М.С.Селіверстава, М.У.Семак, Ф.І.Семчанка, М.А.Семянкова, А.М.Семяновіч, Г.У.Сіліч, Н.А.Сілкіна, П.П.Сінякевіч, Ю.А.Скваркоўская, Л.І.Скварцова, Т.В.Скібіцкі, Л.І.Скокава, В.М.Станкевіч, А.Ф.Старавойтава, В.П.Старавойтаў, Н.Г.Строк, Н.І.Суворава, Л.А.Сцефаненка, А.І.Сцешыц, В.С.Сцяпанава, Г.Ц.Сцяпук, Г.А.Сяльскова, А.С.Сямашка, Г.М.Тагановіч, В.М.Такарэўская, Н.М.Тамарава, Т.П.Тамашэвіч, Б.В.Таранчук, В.А.Тарасевіч, П.Я.Тарасенка, У.І.Трафіменкаў, Г.І.Трубская, Н.М.Тужыкава, Г.В.Тумашкова, Ц.І.Тупіца, П.Дз.Урублеўскі, В.П.Ускоў, В.А.Усціменка, А.П.Ушкалава, З.І.Філімоненка, Г.М.Філіпава, І.Г.Фясенка, Л.В.Хіжынская, М.Л.Ходар, К.Ф.Целюкова, Л.М.Цітко, М.М.Цітова, М.П.Ціцяк, А.П.Цыхун, Ю.А.Цярэня, В.М.Чабатаронак, Б.У.Чабоцька, А.П.Чакліна, Е.С.Чарнова, А.Ф.Чарнякова, М.А.Чорная, Г.І.Шавель, І.Г.Шадур, С.А.Шалак, Н.П.Шалонік, Т.М.Шалюта, Р.І.Шамко, В.В.Шапялевіч, Я.В.Шарыпава, П.Р.Шастакоў, Л.В.Шахлевіч, Г.І.Швабоўская, П.Ф.Шкаленка, К.Я.Шкуднова, Н.І.Шматкова, В.П.Шульга, М.М.Шумаў, М.С.Шумская, В.В.Шчасная, М.П.Шыпінская, Н.А.Шыфрына, З.К.Шышова, В.П.Эгліт, А.У.Юдашкіна, М.П.Юдзеніч, З.Ц.Юдзянкоў, Я.І.Юралайц, З.А.Язерская, Н.Ф.Якаўлева, Ц.С.Яльчык, Е.І.Янушкевіч, Н.А.Ярэміна, Я.Р.Ярэц, В.А.Яўнайс, М.І.Яфімава, Р.С.Яфрэмава, Ю.М.Яшчак.

1968. І.І.Абрамовіч, Е.Ф.Авярковіч, Т.С.Агеенка, А.С.Агінская, П.Д.Адзінцоў, К.С.Акачонак, Т.М.Аляксеенка, Н.Е.Амбразевіч, Ц.Ц.Андрэеў, К.М.Андраюк, Л.Г.Андрухіна, Ж.І.Андрушкевіч, А.Ф.Антончык, Н.В.Апацкая, І.Л.Архіпенка, З.Я.Арцем’ева, Я.П.Арэтаў, П.А.Астапенка, Н.Д.Асюлева, В.І.Аўрукевіч, К.С.Аўчыннікаў, З.М.Афонская, С.Р.Бажко, М.Н.Бакатанава, Н.М.Балвановіч, Н.А.Баравая, Н.В.Баранава, І.М.Барановіч, К.І.Бараноўская, М.С.Бароўскі, А.І.Барысевіч, А.І.Барэйка, Дз.Х.Батрова, В.Я.Баханькоў, Е.А.Бахарава, Г.В.Бежалёва, Р.Р.Бейненсон, Л.П.Бекерава, Н.М.Белайчук, В.А.Белакурская, В.В.Белая, С.М.Белы, У.І.Белы, М.П.Бельскі, А.П.Берасцнёў, М.Я.Берніптэйн, І.В.Бешанцаў, М.С.Блінкова, З.А.Бондар, І.Р.Бочкін, З.І.Бранавец, Я.С.Бранавіцкая, Ф.У.Бубен, І.А.Будай, Г.Дз.Буднікава, А.Г.Бузава, Н.І.Бузо, П.Я.Букініч, М.М.Буланкова, З.І.Булыга, І.П.Булыка, С.П.Бурак, С.В.Бусел, Г.Ю.Бухаўцова, Я.І.Бухцеева, Г.Я.Буцэнка, М.Ю.Буцявіцкі, Я.І.Бычкоўская, В.І.Бялугіна, А.Р.Бяспалава, С.Ф.Валатовіч, Т.М.Валадзько, В.А.Валожына, П.І.Валуй, Т.А.Валынец, А.П.Ванаршэнка, П.К.Варывончык, Ф.Ф.Васілевіч, М.М.Васілеўская, Б.Г.Васільеў, В.Э.Васілько, У.Я.Васілюк, А.П.Васькоўская, А.М.Ваўчкова, В.С.Вераб’ёў, А.Дз.Весялова, В.М.Віннікава, Я.П.Вішнеўскі, І.І.Волкаў, З.В.Вярбіцкая, М.М.Гавядзінаў, А.І.Галавешкін, А.С.Галакціёнава, П.Д.Галенчык, С.П.Гарабчанка, К.А.Гарбацэвіч, Л.В.Гарлачова, М.У.Гасцёва, В.А.Гатоўка, Н.П.Гаўрусейка, Е.П.Гаўрылава, Н.П.Герашчанка, А.І.Гертман, Н.Г.Гетманская, В.В.Гіліцкая, Д.Г.Гінзбург, І.Л.Гінсбург, Е.В.Гладкевіч, І.І.Глушцоў, В.Г.Гоева, З.Л.Голубева, М.Дз.Гразнова, Г.І.Грыгор’ева, А.А.Грынчык, В.М.Грынчык, І.А.Грыцук, П.Н.Гурко, Т.Ц.Гурская, Д.І.Гурчанка, Н.В.Гурына, Л.С.Гурэвіч, І.С.Гуцеў, Н.А.Дабравольская, А.А.Давыдаў, І.П.Данілевіч, В.З.Данільчык, У.М.Дарафей, В.А.Дарошка, А.М.Дашкоўская, В.М.Дзенісюк, Г.К.Дзенчык, З.А.Дзіцяціна, Т.І.Дзядзюль, Н.П.Дзяжурка, М.І.Дзякевіч, С.Ц.Дзямешка, Н.І.Драбышэўская, Г.В.Драніцкая, К.Я.Другамілава, Ф.С.Дубінчык, П.М.Дубовік, А.Ц.Дубоўская, П.А.Дуброўскі, Дз.В.Дудараў, Н.І.Дудко, В.А.Дунец, Я.П.Дусь, М.А.Елісееў, П.С.Ерамейчык, Ц.А.Ерафеенка, В.У.Жабуртовіч, А.С.Жук, М.А.Жук, А.П.Жукава, Л.А.Жукоўская, М.М.Жукоўскі, З.С.Жураўлёва, А.П.Забенька, І.В.Завадскі, А.І.Задора, П.М.Зайкін, Е.І.Зайкоўская, Л.Н.Зайчык, Г.С.Зароўская, У.І.Зарэцкі, А.Л.Захарэнка, Т.І.Заяц, У.А.Зінавенка, К.С.Злобіна, А.Т.Зялёны, В.М.Зяньковіч, Г.А.Іванова, З.К.Іванова, П.М.Іванцоў, В.К.Івашкевіч, І.М.Івашкоў, Г.І.Ігнацьева, Л.Э.Іофе, В.І.Іцянкоў, Л.А.Ішчанка, А.І.Кавалёва, Е.А.Кавальчук, Т.К.Кадрэвіч, Л.Р.Кажамякіна, А.В.Казлова, Ф.А.Казлоўскі, Л.Я.Калініна, Н.І.Каліноўская, С.К.Кальчук, А.К.Калясень, М.Дз.Камярылава, А.П.Кандратовіч, М.М.Кандраценка, М.Ф.Кандрацкі, Н.А.Кандрусь, У.І.Канецкі, Т.А.Канцавая, П.А.Капусцін, М.М.Капусціна, М.К.Каралёва, А.П.Каралькоў, А.Н.Караткова, С.С.Карачун, Я.Ц.Кардаш, В.А.Карміліна, Г.В.Кароль, М.М.Карпенка, М.Е.Карпучок, П.С.Карэтнікаў, В.Ф.Кастко, М.А.Касцюкевіч, І.П.Касцючэнка, М.І.Касяк, Н.В.Кацора, М.Т.Кіеня, М.А.Кілачыцкі, Е.М.Кіпнюк, А.А.Кісялёў, С.І.Кісялёў, А.С.Козік, Г.І.Конах, М.М.Кончыц, Н.Я.Корсікава, Ш.М.Коўнер, М.А.Кравец, Т.І.Крапошына, Л.В.Краўцова, П.В.Краўчанка, І.Г.Краўчанка, Г.Г.Круганава, А.І.Кругленя, А.Дз.Крукоўскі, У.Дз.Крукоўскі, Л.Л.Крупская, Я.С.Крываблоцкая, Т.Т.Крывалапава, В.М.Крышко, Л.К.Кудраўцава, П.І.Куземчык, А.Е.Кузняцова, Ф.І.Куксін, К.Ф.Кулакова, Л.Н.Кулакоўская, А.А.Кулікава, Т.М.Кулінковіч, Г.М.Кунцэвіч, К.Р.Купершток, Я.В.Купрыянава, М.Т.Купрыянец, В.П.Курацева, Н.І.Курачыцкая, А.П.Курносаў, А.М.Курчэўская, К.Ф.Кухарава, Ф.Дз.Кухарава, М.В.Кухараў, Г.П.Кушалеўскі, Р.В.Лагачова, М.А.Ладуцька, І.П.Лазук, І.І.Лакішык, А.Р.Лапанькоў, Н.Ф.Лапіцкая, П.Р.Лапіцкі, Р.І.Лапіцкі, А.М.Лапунова, З.Ф.Латышова, Ф.В.Лаўчынскі, М.В.Лебедзева, Н.С.Лебедзева, І.Ц.Леўкін, М.П.Літвінаў, В.К.Лобан, В.Ц.Лонь, В.П.Лукашовіч, Г.І.Лылава, К.Е.Лысенка, Н.П.Лысуха, Я.С.Лябецкая, Р.С.Ляндацкі, І.А.Ляўда, І.Ф.Ляўковіч, А.І.Ляхаў, Л.А.Мазгавая, Т.І.Макейчык, Я.І.Макутонін, Е.П.Малаковіч, М.А.Малашук, М.Ф.Маліноўская, А.М.Малышка, А.Л.Мальцаў, У.С.Марозаў, П.А.Мартыненка, І.М.Мартыновіч, П.А.Марцінята, М.І.Масальская, М.Г.Мастовіч, У.Ф.Матрунчык, К.І.Мачаліна, І.А.Мацкевіч, Т.П.Мацкевіч, А.В.Мілова, А.А.Мінчук, Л.Ф.Мірановіч, Т.В.Міроненка, Н.В.Місюк, Л.А.Міхановіч, І.І.Муравіцкі, А.А.Мусцейкіс, А.Б.Муха, Г.Р.Навумава, Н.В.Навумава, А.А.Налягач, В.І.Напрэенка, В.К.Насілоўская, М.С.Нацэвіч, П.П.Несцераў, З.А.Нікольская, С.К.Нікуленка, А.Ф.Новік, К.І.Новікава, В.А.Падзвінская, Г.І.Палонская, В.І.Папова, К.Дз.Папова, Л.К.Папова, М.М.Папоў, Я.С.Парфененка, Г.Ц.Парфёнава, В.Я.Паўлава, Л.М.Паўлоўская, Л.М.Пафнуцьева, П.К.Пацей, Н.С.Пацкевіч, Т.П.Пачынская, К.А.Пекар, Н.А.Петрачэнка, В.П.Піваварава, С.В.Піскун, Ф.А.Пішчыкава, Б.С.Пладуноў, М.М.Плескачоўская, К.Т.Прахарэвіч, Л.І.Прышчэпчык, Л.Ф.Пуранкоў, Э.М.Пяткевіч, А.Д.Пятрова, К.М.Пятровіч, Ю.Ф.Пятроўская, М.М.Пятрухін, Е.І.Рабцава, К.Л.Равянок, А.Н.Радзечка, М.Р.Радзянкова, Л.А.Радзішэўскі, А.А.Радоўская, Г.М.Радзько, Г.М.Разанка, Л.І.Разнюк, Д.Л.Ракашова, Ф.К.Расінскі, З.І.Родзін, Н.М.Роскач, Р.І.Румянцаў, В.С.Русакова, У.Т.Рыжыкаў, М.І.Рыльскі, Б.А.Рымашэўскі, В.В.Рытчык, Н.В.Саевіч, Р.П.Сакалова, В.А.Саковіч, С.В.Салагуб, Л.В.Самовіч, Г.М.Саўкіна, Н.Ф.Сачкова, Г.М.Селеванчук, М.Р.Семашкевіч, Г.І.Семянцова, В.П.Сергіеня, С.К.Сердзюкоў, К.А.Сідзюк, А.Р.Сімчанка, П.М.Сінічкін, П.П.Сірош, Н.М.Скалабова, В.В.Скалубовіч, М.А.Скуратовіч, К.Л.Слабуха, К.Н.Смірнова, В.Ф.Сопатава, І.А.Сотнікаў, П.М.Сотчанка, Я.А.Сошнікава, В.А.Сошына, М.Дз.Станевіч, М.І.Старчанка, У.А.Стаскевіч, С.Г.Статкевіч, Т.Л.Стахоўская, А.А.Сташэўскі, У.С.Субоцін, М.М.Сулкоўскі, Н.Я.Сумарокава, А.К.Сураўцова, І.А.Сухарукаў, В.М.Сушкевіч, У.М.Сцяпанаў, І.І.Сысой, П.М.Сяргеенка, Ф.І.Сяргееў, М.І.Сятун, Н.В.Талмазава, М.Я.Талмачоў, Р.І.Талюш, Е.А.Тамаева, Л.І.Тамковіч, Е.З.Тараноўская, С.І.Тарасевіч, Г.Б.Ткачэнка, А.П.Тоўсцік, С.Р.Троцкі, А.М.Трошына, М.І.Трусаў, С.І.Трызна, М.П.Тузаў, І.Г.Тунякоў, П.П.Турайкевіч, Ф.А.Турскі, Л.Ф.Украінская, М.І.Унучак, Дз.П.Усаў, Н.І.Усікава, З.І.Усовіч, В.С.Фаміна, К.М.Фаміна, В.У.Фомчанка, Ф.П.Фрайман, Г.А.Фядосава, Е.С.Хадарэнка, Р.І.Хамчонак, Н.Я.Хамякова, С.М.Ханенка, В.А.Хапалюк, А.Л.Хашкоўская, З.У.Хвір, Н.П.Хмурчык, Л.С.Храмцова, А.І.Цалко, Н.Дз.Царова, П.П.Ціванюк, Ш.В.Цівес, С.І.Цімошчанка, В.А.Цітова, Г.А.Цітова, В.К.Ціхамірава, С.І.Цішкавец, І.І.Цяртычная, М.П.Цярэшка, М.М.Цярэшчанка, Я.А.Чабан, В.К.Чайкоўская, Б.Р.Чамаданаў, М.Б.Чаркас, М.І.Чарняўскі, М.К.Чмярэнка, А.Т.Чубкоў, Р.Е.Чэрні, А.М.Чэрнік, В.С.Шабалтас, М.Я.Шабан, С.Л.Шакулава, Е.Г.Шалак, В.Дз.Шалуха, М.Ц.Шалышка, Я.К.Шалькевіч, М.П.Шалюта, Г.С.Шанько, Т.В.Шапавалава, І.З.Шапіра, А.С.Шарыбчанка, А.П.Шарэц, М.Л.Шатанава, Р.Ф.Шаўчук, С.С.Шаўчук, Л.Н.Шафранаў, Ф.Е.Шашэнька, І.М.Шведаў, Л.Ф.Шкляр, В.А.Школьнікаў, М.Р.Шкрабава, А.К.Шкутаў, В.М.Шлец, Н.А.Шляхценка, З.А.Шмуратка, В.І.Шніп, А.Ф.Шурупова, І.Г.Шут, У.М.Шутко, М.С.Шчарбачэня, А.А.Шчарбіна, У.Л.Шыла, Н.Р.Шылкіна, А.В.Шынгель, В.Г.Шынгель, П.А.Шынкароў, Н.Р.Шырай, А.В.Шэдаў, М.І.Шэйпак, С.Р.Шэміс, Г.І.Юркевіч, М.Н.Юркевіч, А.С.Юркоў, В.І.Якубовіч, М.І.Якуніна, М.І.Якушэнка, Я.Ц.Яраслаўцаў, М.Р.Ярашэвіч, А.В.Ярмоленка, І.І.Ярмусік, Б.К.Яроцкі, А.П.Яўланава.

1970. П.М.Абраменка, Н.А.Агнішчанка, В.М.Аксёнава, Н.М.Акунёва, В.А.Алісіевіч, М.С.Аляксеенкава, В.В.Анішчук, А.П.Анцімонік, С.Дз.Арлова, К.М.Бабіцкая, М.А.Багдановіч, В.І.Баран, А.В.Бараноўскі, Т.Я.Баталка, Г.М.Баўшава, Т.В.Белянкова, В.А.Бембель, М.Дз.Брашко, М.М.Буеўская, М.М.Бусел, А.К.Бяглюк, І.М.Валошын, Г.І.Вараненка, Н.А.Васілеўская, Г.Ф.Вянцковіч, М.І.Гараднічы, Б.І.Гемская, Н.П.Голікава, Г.М.Грыбоўская, Я.К.Дзяменцьеў, З.У.Дзямідзенка, Г.Н.Дрожжа, А.Р.Друшчыц, А.П.Дубініна, І.Я.Дуброўская, А.С.Жук, В.Р.Жукавец, І.І.Жураўскі, Т.І.Заяц, В.І.Іцянкова, Н.П.Кавака, Р.І.Кавалёва, І.К.Кавалёў, В.П.Кавалькоў, Т.П.Кажамякіна, М.М.Калеснікаў, Т.М.Калядка, З.І.Канавалава, Е.Т.Каралёва, Л.У.Каржыцкая, М.В.Каўцэвіч, Л.Г.Кірпічэнка, У.К.Кісялёва, М.В.Козел, Г.П.Корзун, М.П.Косцеў, Ф.Ф.Кудасаў, Дз.А.Кудрыс, Н.А.Кулакова, А.Дз.Кунцэвіч, В.А.Купрэйчык, М.П.Кучкоў, Г.С.Лабовіч, М.А.Лазарава, М.Ц.Лейфман, Н.М.Лістратава, Л.Я.Лукашок, Н.А.Лукічова, С.З.Ляйховіч, М.Ц.Лялькова, Е.І.Ляшчанка, Д.М.Маёрава, Р.М.Макарэвіч, У.С.Малчанаў, А.Ф.Марозава, Я.Л.Марцінюк, Г.А.Мілашэўскі, П.М.Міхалап, Я.І.Муралава, П.А.Мускі, В.І.Назарэвіч, Я.П.Нікіцін, І.А.Новік, Г.М.Новікава, Л.К.Новікава, Т.Р.Паборцава, І.Ф.Пабудзінская, Д.А.Пацеенка, Л.Дз.Петракова, С.Ц.Пігулеўскі, Г.Ф.Праходская, М.А.Пухава, Н.К.Рабёнкава, К.Дз.Рабчынская, Э.А.Рыдзеўскі, Ю.Ш.Рыўкіна, В.А.Савіцкая, Я.І.Санько, В.Е.Саўчанка, М.М.Саўчанчык, А.М.Сачок, А.Ф.Свістунова, Н.К.Сідаровіч, А.Р.Сідракова, А.А.Сімчанка, А.І.Сінкевіч, Э.Л.Сінкевіч, Н.І.Сляпчук, А.А.Собаль, М.І.Сушко, М.М.Сцепаненка, М.А.Сэй, В.А.Талокіна, А.Л.Таранда, Б.І.Таўбін, Н.С.Трафіменкава, А.Ц.Траццякова, Я.А.Урублеўскі, Т.М.Фадзеева, Н.Я.Філазафовіч, Т.П.Філіпенка, А.П.Церахаў, Н.П.Ціханюк, Л.Я.Цярэнцьеў, Г.М.Чэпікава, М.Дз.Шалай, Л.В.Шалуха, К.Ф.Шандрык, Л.М.Шарава, Л.А.Шнурко, П.П.Шпакоўская, В.П.Шупенькава, Н.І.Шыганава, М.А.Язвінская, Я.І.Якубоўскі, Л.М.Якушава.

1971. С.А.Абразцова, М.В.Абросімаў, К.І.Агурцова, А.І.Акуленка, В.М.Амялюсік, А.Ц.Армонік, М.А.Асмалоўскі, Г.І.Бабіч, М.Ц.Бабуркін, Э.І.Багдановіч, Л.А.Бакава, Ф.Ф.Бандаровіч, В.М.Бандарэнка, Г.Ю.Бароўка, М.Л.Басацкі, Н.І.Безбародзька, М.А.Берасцевіч, У.М.Бусел, В.М.Буяк, Г.У.Варабей, А.І.Варонін, Г.М.Васіленка, Р.І.Васілеўская, Н.Р.Вашацькова, В.І.Вільчынскі, Дз.К.Воранава, А.Л.Вялічка, А.І.Вярбіцкая, В.М.Гарэленка, Н.І.Герасімава, Л.М.Гінзбург, Г.Я.Гольцман, В.С.Гражданкіна, М.С.Давыдава, Т.П.Дзіканава, А.С.Дзялендзік, М.П.Дзятлава. Р.А.Дражнюк, Н.І.Ерамёнак, С.Р.Ерашова, В.С.Еўдакіменка, А.І.Жаваранкава, А.Р.Жукава, Н.М.Збітнева, І.Ц.Зяневіч, К.П.Зяньковіч, М.С.Іеўлева, І.Л.Каваленка, Г.Р.Кадырка, А.П.Казловіч, І.Дз.Калінін, К.Т.Камароў, Л.В.Камінская, М.Б.Карабан, І.У.Карабанава, А.Ц.Карпіловіч, С.І.Каршук, Л.Р.Катлярова, Г.Е.Кіршчына, В.І.Кірылава, І.В.Клікунец, К.К.Клімаў, З.Я.Кожар, В.В.Косцева, М.Ф.Красніцкая, Н.У.Красько, Н.А.Куляшова, Л.К.Купчэня, Г.І.Куцяпалава, З.Л.Лабкова, М.Дз.Лазарэвіч, Л.В.Ліпай, К.П.Лусікава, Л.П.Майсеня, Н.П.Малашка, В.А.Мамыкіна, С.У.Марозаў, В.П.Марудава, К.С.Маханькова, З.Я.Мельнікава, В.П.Млынарчык, З.П.Наронская, Н.І.Нахаева, В.М.Нікіценка, В.К.Нікіцін, П.У.Новік, Я.Дз.Панасенка, В.М.Панкевіч, В.Г.Пляскач, М.А.Побаль, Г.М.Прохарава, Е.Ц.Рабочая, Н.П.Рагацэвіч, М.І.Рамушэвіч, І.В.Раўнейка, Ч.К.Рацько, В.Д.Рубанава, У.А.Рыбчык, А.Н.Савінава, В.В.Савіч, А.П.Салдаткіна, А.І.Сіліна, А.М.Сіткевіч, М.Н.Смалюк, Л.І.Стока, Н.П.Стралкоўская, П.В.Студзянкоў, М.А.Сурта, М.К.Сцегін, С.С.Сянюк, Г.Р.Сяргеенка, Р.І.Сярноў, М.С.Талмачоў, Л.Б.Топаль, І.Ф.Тоўкач, С.А.Умрэйка, К.М.Філатава, Н.І.Фядосава, М.М.Ханцэвіч, З.І.Хілько, Н.А.Цілюпа, М.П.Цыганоў, Г.П.Цыялкава, А.В.Чапко, М.І.Чарнякевіч, А.Л.Чарткова, Г.К.Шарапаў, С.І.Шлапакова, В.А.Шульга, Г.Р.Шынкарова, Г.І.Яблонская, А.П.Яроменка, Ю.С.Яроцкая, Г.С.Яўстратчык.

1972. М.І.Антошчанка, Э.А.Аржанік, Н.П.Арыніч, Г.І.Аўчыннікава, А.В.Ахраменка, Н.В.Бабіна, А.Р.Бабова, М.К.Бакаць, Г.Ф.Баркоўская, Я.І.Бердашкевіч, А.П.Берднікава, Л.Л.Блешанкова, Г.М.Бондар, П.Р.Бондарава, В.Д.Брундукоў, К.П.Булыга, Л.І.Вялічка, М.І.Гавейна, Г.В.Ганчарова, Л.Б.Ганчарова, М.Ю.Гарашчук, Н.В.Гваздзюкевіч, К.І.Грузімава, В.А.Гурын, З.С.Дарафеева; К.Л.Дзешкавец, В.Д.Дрозд, Г.А.Явоста, Г.Я.Ерамейчык, А.Д.Жалковіч, Р.Т.Жанеўская, Н.Н.Жарнакова, І.І.Забабуха, Т.М.Забароўская, А.Ф.Занько, В.Дз.Іваноў, Л.І.Каваленка, У.В.Казлоў, Л.А.Кайровіч, А.А.Кандрацюк, Г.І.Канцавая, В.К.Карпікава, Н.Х.Касаткіна, М.А.Кірпічэнка, М.І.Кір’янаў, З.А.Клемзікава, М.У.Клігунова, М.П.Кляцкова, М.А.Кот, Е.А.Котава, Н.К.Кравец, В.Е.Краснік, Л.І.Кузняцова, Н.В.Кулагіна, Ч.І.Кучынская, С.П.Лагун, Р.Ф.Лазовік, Т.Э.Лапаціна, Г.А.Леанідава, М.І.Левы, А.Е.Ляончыкава, К.Ф.Майсевіч, Р.А.Манкевіч, Т.Р.Марозава, Н.Н.Матора, Н.А.Мохава. М.А.Мятліцкі, В.Л.Навіцкі, М.І.Няронская, П.С.Падалка, М.М.Палякоў, Я.В.Панкоў, П.П.Парункевіч, Н.А.Паўлава, А.У.Паўловіч, Т.Л.Паўловіч, М.С.Паўлючэнка, П.П.Пашкевіч, З.А.Прохар, М.У.Прэткель, А.Р.Пушкарэвіч, Н.Л.Рагаўцова, Н.П.Раентава, Ф.М.Раманчанка, А.А.Раткевіч, З.А.Рупрэхт, Я.У.Сакалінская, Н.Дз.Свадкоўская, А.С.Скабей, Я.Ц.Смірнова, Г.І.Станютка, М.М.Стрынкевіч, П.І.Трафімовіч, Л.М.Хаткевіч, А.П.Царэнка, Р.Р.Цодзікава, Ю.П.Цярохіна, В.В.Чачко, В.Х.Чыкіда, В.Л.Шаблюк, Е.І.Шавель, Л.К.Шапялевіч, К.Я.Шпадарук, У.У.Юрчык, Дз.П.Якаўчык, У.К.Якімовіч, Н.П.Ярмак, М.М.Яскевіч, М.С.Яўневіч, Г.Ц.Яцына, Т.М.Яшына.

1973. Л.М.Антонава, П.З.Антонаў, В.С.Аўраменка, Л.С.Багдановіч, А.Л.Байчык, П.М.Бобрык, Г.П.Бруштунава, В.П.Вашкевіч, В.С.Галуза, Н.Я.Грачанкова, А.А.Гонтарава, Я.А.Гурыновіч, К.М.Данілава, Р.С.Дзенбург, В.М.Дзям’янкава, Г.І.Дзівак, Г.І.Дунец, В.П.Жук. Р.Ф.Жук, Я.А.Зінкевіч, В.Я.Зубар, У.І.Іваноў, У.А.Іваньковіч, Н.І.Кавалец, І.В.Капуста, З.М.Карасёва, А.В.Карпава, Б.А.Карпаў, І.А.Касуха, В.Н.Катасонава, П.І.Катлярчук, К.І.Каўбаска, В.І.Клімовіч, Т.І.Крачэўская, М.М.Круглей, І.С.Кулага, Т.К.Лазарэвіч, В.М.Лакатко, З.В.Ліцвіненка, Л.В.Лясовіч, Р.І.Макшова, М.М.Манак, Н.Т.Маторная, С.К.Мікульская, М.Г.Мінкевіч, Н.Т.Міцкевіч, В.А.Навіцкі, Г.П.Нагорная, Г.К.Нацэўскі, Л.А.Недарэзава, Р.С.Паляшчук, К.Я.Панамарова, Г.І.Паспелава, В.М.Пішчалава, Р.М.Прохарава, Т.Ц.Пясоцкая, А.Я.Радзішэўская, М.І.Раманава, В.Д.Рывоненка, З.Н.Рыдлеўская, Г.С.Рэянтовіч, М.С.Семяняка, М.А.Сідарэнка, Л.А.Сініцкая, К.С.Слесарчук, Л.В.Старавойтава, В.Р.Старасотнікава, Л.І.Старчанка, І.С.Сукрысцік, Г.Д.Сыроватка, А.І.Фаміна, Г.П.Фрол, Л.А.Цішкевіч, Я.А.Чаховіч, Л.Т.Шарко, З.Р.Шкурынская, С.І.Штурыч, К.В.Шчацінкіна, Т.Л.Шыпількевіч, А.В.Язвінская, М.Я.Яўсеенка.

1974. Н.І.Андрушкіна, М.М.Антановіч, Н.І.Бабровіч, А.А.Бандарэнка, В.З.Басарыгіна, Ф.Г.Бядунька, Г.Е.Бурак, В.К.Валадзько, А.Ю.Валошына, М.П.Васілеўскі, В.М.Верамяюк, А.В.Верас, А.А.Вінакураў, Д.Б.Ганусевіч, В.Г.Гаховіч, М.П.Герасіменка. П.Б.Голад, М.Г.Голікава, В.В.Голубева, С.М.Грэнкаў, Н.Ф.Дзёміна, Я.Я.Дзмітрук, М.І.Драгун, У.А.Дударэнка, У.А.Жукоўскі, Р.Ф.Закржэўская, М.Н.Зубчынская, С.П.Зяцікаў, В.А.Іванова, К.Ф.Іванова, П.М.Іовік, В.М.Казак, У.С.Казлова, А.Ф.Казлоўская, Л.К.Кандратава, А.П.Комлеў, І.П.Кашына, Н.П.Краміч. І.Р.Краўцоў, В.П.Кукішаў, В.Ф.Кульбіцкі, К.А.Лісоўская, В.С.Лось, Н.А.Лур’е, Н.Ц.Лычова, В.Ф.Мазурын, Н.Б.Мажайская, Л.Ф.Маркевіч, Я.І.Масквічоў, Ч.П.Махнач, М.А.Мікульскі, Л.М.Міцкевіч, І.Я.Мішэнін. М.Ф.Мяснікоў, Г.А.Мяцеліца, Н.Ф.Новік, А.Ф.Новікава, В.І.Палубан, М.І.Паўлаў, Н.П.Пуцькова, П.І.Пшанічная, М.С.Радзюкоў, Т.П.Раманоўская, Г.А.Раманчык, Г.І.Рымараў, І.В.Семянчук. Н.А.Сесіцкі, У.В.Скараходаў, Э.І.Смольская, Т.Б.Стасевіч, Л.К.Тарасевіч, Е.Р.Тараховіч, Я.І.Траснікова, Г.Я.Трухан, Н.В.Усевіч, Л.С.Харловіч, Л.М.Цвірко, Н.С.Цвяткова, В.У.Чаркасава, У.М.Чупрынскі, Т.І.Шабаліна, П.М.Шарэпа, Л.В.Шутава, У.Шырко, І.С.Ярмолінскі.

1975. Л.С.Абазоўскі, В.З.Алейнікава, В.І.Александроўская, П.М.Анічэнка, В.Р.Арлоў, Н.І.Арлоўская, Р.І.Арцімовіч, Н.Я.Асмалоўская, У.М.Асамлоўскі, А.С.Астапенка, Я.В.Аўсянская, Н.Я.Балмакова, В.С.Банадзькева, Т.Н.Бандарчык, В.А.Баркоўская, В.А.Баркоўскі, А.Дз.Белагорцаў, М.А.Бетанава, М.Ф.Бобаў, П.А.Бобрык, Ч.П.Бондар, А.А.Бранкоўская, А.А.Булаўка, А.Д.Булашаў, І.У.Буры, І.І.Варабей, Ф.С.Варабей, Л.І.Васько, Т.П.Відура, Л.К.Вярбіцкая, Т.Ц.Ганчарова, І.К.Гінтаўт, Г.П.Грозберг, Т.Я.Гурэвіч, Я.М.Гучак, В.А.Дабаровіч, І.Д.Дворкін, Л.М.Ермачонак, Т.Л.Еўдакімава, А.К.Еўсявіцкая, Г.Л.Жызнеўская, Г.Я.Жызнеўская, А.П.Жукава, В.С.Заброцкая, Л.А.Зарэцкая, А.А.Здраеўскі, Р.І.Зянькоў, В.І.Кабяк, Н.С.Кавалкіна, У.С.Казлоў, Я.М.Кананчук, І.В.Каравацкі, А.І.Карпава, Л.А.Карпінская, А.Р.Касцюкевіч, В.М.Касцян, В.Ф.Кашпар, А.Л.Кебец, І.І.Кожар, М.П.Корж, В.К.Котаў, М.П.Красікава, Г.С.Краўчанка, Н.І.Крэнь, Г.С.Кузёмкіна, В.Г.Кудрашоў, А.М.Кулік, Я.Л.Курган, М.П.Курганскі, Н.І.Кутынка, Я.А.Лазавік, В.І.Лазарава, М.І.Лазарэнка, М.І.Макарчук, М.І.Макеенак, В.Н.Маркевіч, Л.М.Марозава, М.С.Мароснікава, М.А.Марціновіч, Я.А.Марцулевіч, В.П.Маскаленка, Л.А.Маўчанюк, Л.М.Махнач, М.М.Мачанава, В.С.Міхайлаў, Г.А.Мураўёва, С.М.Муркоў, Г.І.Назарчук, Л.М.Палевікова, Я.В.Палонская, Г.Н.Панасенка, Н.Ф.Панасюк, З.А.Парыгіна, Л.Ф.Пашынскі, М.А.Прылуцкая, С.К.Радзевіч, Г.Я.Радзько, І.В.Радчанка, У.І.Радчанка, Я.Ф.Расудоўская. К.І.Савіцкі, С.С.Сазонік, Л.Ф.Салавей, Т.І.Самцова, І.Ф.Селязнёва, Р.М.Серыкава, Г.П.Сідорка, А.С.Сілівёрстава, В.І.Сіневіч, Н.І.Сіцкевіч, І.А.Скаруцкая, С.Б.Смолкін, М.К.Сувалаў, В.П.Сураўнёва, Л.Д.Сцефановіч, Р.І.Сянько, Я.С.Таборка, М.Г.Трафімовіч, А.Л.Траццякова, І.В.Філіпава, І.І.Фрадкін, Л.Ц.Фралянкова, Г.В.З.Хітрык, М.І.Царык, Ю.І.Цвірко, В.М.Цыуля, А.С.Чаранко, І.В.Чарніцкі, А.П.Чаша, А.М.Чурыла, А.І.Шалак, Г.Дз.Шаніна, Л.А.Шатраўка, М.С.Шаўкун, Дз.В.Шульгоўская, М.І.Шумская, Н.С.Шуплякова, У.Ф.Шутаў, В.С.Шышоў.

1976. Л.У.Андрэева, М.П.Аронаў, В.М.Бабакова, Я.М.Баркова, А.Б.Будніцкая, М.В.Ваніна, Т.С.Вараб’ёва, Ф.А.Варашніна, Н.М.Васілеўская, Г.У.Васільева, В.Ф.Васюшка, А.Е.Герашчанка, Я.П.Грыб, Я.Я.Грыгуць, П.Е.Гукаў, А.П.Дамарацкая, М.І.Дварэцкая, Н.Н.Еўпак, В.І.Жалезная, Т.С.Жук, К.Н.Загуста, М.П.Зайчук. Н.І.Засценская, А.І.Заяц, М.А.Казбярук, І.Ц.Казырыцкі, В.У.Каладзінская, Г.Н.Кандрацьева, Л.А.Капылова, Л.С.Караленка, С.Ф.Каранеўская, А.С.Каржукова, М.А.Кібісава, М.І.Козел, П.І.Краўцэвіч, Л.К.Крыцкая, Т.Р.Лабур, Г.Р.Лось, А.Т.Лукашэвіч, У.І.Ляпёшкін, А.А.Ляхота, В.І.Манаскіна, Р.А.Марачава, М.С.Марціновіч, Л.П.Мінчукова, Э.С.Мірановіч, З.Р.Мяшкова, С.С.Найдзен, Л.П.Нікановіч, В.І.Піляўская, Н.Т.Прыбыткіна, В.К.Рабцэвіч, М.Ф.Рыжанкова, В.І.Савенка, М.М.Сарынава, К.І.Серада, Г.І.Сідаровіч, П.І.Сікора, І.П.Сіманоўскі, Б.І.Смародзін, А.Р.Спарбер, Э.П.Стаховіч, А.М.Талабаева, І.І.Трус, В.А.Феакцістаў, Г.М.Фількова, Т.М.Цёмная, Т.І.Чобатава, В.Дз.Шасцерыкова, Л.І.Якімовіч.

1977. В.І.Акулава. К.А.Антонава, Т.В.Аўсеенка, Ю.А.Бабіч, Н.В.Багамолава, Н.І.Багацюк, М.І.Багачоў, Н.С.Багданава, Н.С.Балантэр, Т.К.Бандарэнка. П.Ц.Баравік, Н.Дз.Баравіцкая, Н.В.Беладзед, А.А.Брач, В.С.Былюк, К.Я.Бычкова, Н.І.Варанецкая, В.Т.Вірынскі, А.П.Герачынская, Ю.М.Гірдзь, Н.Р.Гняўко, П.П.Грабеннікаў, А.М.Грыцаў, А.І.Гурскі, А.П.Давыдаў, Г.П.Данешчык, Н.М.Данілава, Р.П.Дарошка, Л.К.Дзмітрыева, Л.М.Дзянісман, Э.К.Дубаневіч, Л.І.Ждановіч, Т.Дз.Жыліна. С.Л.Жылко, М.І.Жырніс, Н.П.Жыткова, З.П.Зайцава, А.І.Зарэцкая, М.К.Здрок, В.М.Зуб, Л.Л.Іваноў, М.П.Ігнаценка, В.І.Ісаева, Р.П.Калеснік, Т.М.Карпенка, В.П.Кацянкоў, В.Р.Качурка, З.З.Кашырына, Т.М.Кісель, Н.Р.Кіяшка, А.А.Крэнь, А.М.Куранкова, І.Б.Лебедзева, Н.Р.Лівенцава, В.Г.Лісоўскі, А.А.Лобач, Н.Р.Малей, В.І.Марціновіч, Г.В.Марцякова, М.Я.Мікульчык, Б.А.Муляраў, В.Г.Мурашка, І.Б.Навумовіч, А.М.Несцярчук, І.І.Палій, В.Дз.Палікіна, Г.А.Палуянская, Ф.П.Панцялеева, Р.М.Панчанка, М.Г.Парашчанка, Г.А.Паўлоўская, У.Ф.Піляк, К.А.Пісарык, Дз.В.Прастаквашын, І.Л.Пятрова, Л.С.Радкевіч, Т.А.Разгуліна, В.І.Разумава, А.З.Раса, П.К.Родзічкін, М.А.Семянчук, К.Л.Сімаковіч, І.М.Сіманенка, Р.А.Сташынская, В.А.Сташэўскі, А.А.Стральчонак, Л.Р.Сямёнава, К.М.Трафімук, Ф.А.Туміловіч, В.М.Турбан, У.В.Усціновіч, А.У.Хмяльніцкі, Л.П.Худалеева, А.Л.Хутарны, М.П.Цішчук, А.Я.Цярэнцьева, Л.В.Чыгір, Л.К.Шатухіна, П.М.Шэлест, В.Ц.Якаўлева, Я.Дз.Якімовіч, В.С.Якубовіч, Л.Я.Яшнова.

1978. А.М.Азарка, Н.В.Амельянюк, М.У.Андрончык, Л.А.Анзель, В.М.Анціпкіна, В.Р.Аўраменка, Г.П.Аўтуховіч, А.К.Афанасенка, Л.У.Барабанава, В.І.Бараноўская, А.А.Барысевіч, А.С.Бельская, А.П.Бузаева, І.П.Буланава, Н.М.Бяляцкая, З.І.Варшаўская, Г.А.Васілеўская, Л.М.Вінцэўская, В.А.Воран, А.Р.Галавач, Р.Ф.Ганчар, А.Н.Гарканава, А.П.Гілевіч, Н.А.Гірсянок, А.А.Глазоўскі, В.М.Грыгор’ева, Дз.Р.Дошчык, Л.Ц.Дубко, А.К.Жахоўская, В.П.Іваненка, В.С.Іванова, В.С.Казлякова, А.І.Каменка, В.П.Кручанок, Г.П.Крывянкова, С.С.Крэчка, З.У.Лазоўская, І.М.Лашук, М.І.Лівенцаў, А.П.Лісаў, Г.І.Ліцвіновіч, К.Я.Лойка, Л.С.Луцэвіч, В.П.Максімовіч, Г.Л.Малаш, М.В.Маркусенка, М.Ф.Марозаў, Л.Я.Мільшына, І.І.Міхалка, А.В.Міхнікевіч, Я.А.Мураўская. М.Дз.Мядзведзева, І.А.Палуянчык, Г.М.Паўлава, М.В.Петрашкевіч, В.П.Пілюта, П.І.Радзькоў, У.І.Рубан, І.І.Русак, В.Р.Русанава, М.І.Рында, М.Д.Сагановіч, К.В.Сажына, І.Ф.Салавейка, С.М.Самолейнка, Н.Дз.Сачанка, Г.А.Серакова, Н.Дз.Сідарава, М.А.Скіпар, В.С.Сраброўская, К.М.Сталярова, М.М.Труханава, Т.Р.Трыгубская, Р.П.Туравец, В.М.Туркевіч, А.А.Цімошчанка, А.І.Цітоў, Ф.Ф.Цудзіла, З.Дз.Цябут, Л.І.Шаўчэнка. А.С.Ясяновіч.

1979. М.Г.Агурцоў, Г.І.Аляксеенка, Ф.Р.Багдановіч, М.У.Вараб’ёва, Р.Ц.Васілевіч, Н.Р.Ваяводзіна, В.Я.Верамеева, Л.І.Віткоўская, Л.І.Вялічка, К.І.Гаякоўская, Л.Б.Гінтаўт, Л.А.Грубенка, Н.В.Гурэева, Н.Ц.Забермаг, В.А.Здановіч, К.А.Ісай, М.А.Казакоўцава, У.Л.Кастрыцкі, Н.Н.Круглова, Я.А.Кудраўцава, М.І.Лацянкова, Л.М.Леўс, Г.К.Лісоўская, А.А.Лопан, А.А.Максімаў, В.П.Марозава, У.А.Мацюкевіч, Ж.П.Міронава, В.П.Мядзведзь, Л.Ф.Паваляева, Т.М.Патапава, Л.Н.Пісарэвіч, К.С.Пракаповіч, А.П.Пуцькоў, І.П.Пятрова, М.С.Пятрова, Н.М.Сандрозд, М.А.Санько, Н.М.Сідарэнка, Н.С.Слясарчык, Р.І.Старасвецкая, У.П.Стрэльнікаў, Г.Р.Табанюхава, Н.А.Хайноўская, І.І.Хацкевіч, В.П.Хургіна, Г.Р.Цітова, І.М.Шаламіцкі, Я.І.Шыбека, Н.А.Шэлехава, М.С.Юрэвіч, В.І.Якавенка.

1980. Д.М.Абразцова, Б.А.Акалатовіч, В.П.Бадабед, В.А.Бакава, А.В.Башчук, В.І.Башылава, Г.М.Бугрова, А.Я.Васільчанкаў, І.В.Валадзько, В.І.Варажэйкіна, А.Дз.Вяль, Г.М.Гараніна, В.А.Гурыновіч, Я.Р.Духовіч, К.Ф.Заяц, А.Дз.Зобнінская, М.Ф.Змітровіч, В.В.Зуева, Дз.М.Калапетка, А.Р.Каменшчыкаў, Р.Дз.Каралёў, В.К.Кісель, М.І.Краўчанка. І.П.Лейка, С.І.Ліноўскі, Б.А.Літкін, М.Г.Лугаўцова, Л.І.Лузгіна, А.І.Макарэвіч, І.П.Макарэвіч, М.М.Маталыгаў, М.В.Некрашэвіч, В.В.Нікалаеў, В.П.Пакаташкін, С.І.Палей, В.Д.Панкевіч, С.К.Пятрушка, Л.Дз.Румянцава, У.І.Рэкуць, І.А.Саковіч, Г.Р.Саўчанка, А.С.Саўчык, Т.В.Сушкова, М.Л.Федзяцова, В.З.Холад, А.Я.Чудакоў, Т.М.Чырычэнка, В.І.Шапавалава, М.Н.Юркавец, Р.Э.Юркевіч, М.І.Якубовіч, П.І.Ярмола.

1981. Б.Ф.Агароднікаў, Я.А.Аляхновіч, І.П.Антоненкаў, І.Л.Ведзянеева, А.П.Глухараў, Л.С.Жугер, В.А.Мацкевіч, Г.М.Попель, Г.Ф.Сцяжко, А.Я.Трафімук, К.А.Юша.

1982. А.С.Асіпенка, Г.Р.Атаманчук, С.Г.Багдановіч, М.П.Баранава, П.М.Валасюк, Л.Н.Волкава, Ф.М.Ф.Вранко, Ж.М.Гарбунова, У.П.Гуд, Б.А.Гуляеў, Т.А.Давідовіч, П.Дз.Дзмітрыеў, М.Ц.Кавалёва, Н.Л.Касяк, Ф.Р.Кітуновіч, А.М.Клачко, Е.Я.Лабачова, М.Ф.Падсіткаў, Н.Г.Паўлава, Н.С.Пашкоўская, Т.А.Пісьмянкова, Я.С.Рымкевіч, Б.Б.Федаровіч, М.К.Філановіч, Г.І.Шумская, Л.С.Шчарбовіч.

1983. М.М.Дворак, І.Л.Емяльянава. Л.Ц.Калядка, У.М.Кацнельсон, Я.М.Крылоў, С.І.Слізскі, Г.І.Тарасава.

1984. А.П.Агаркава, А.І.Брэсцкая, Л.В.Высоцкая, Г.А.Каршакоўскі, Г.І.Русак, Н.Г.Салаўёва, У.А.Сіневіч, В.Дз.Яцухно.

1985. Н.А.Анішчанка. Г.Ю.Бурынская, М.А.Быкоўскі, Ф.Р.Гераскевіч, М.Ф.Гукаў, В.Н.Кісялёў, В.І.Раманчук, Л.У.Рачкоўская, М.М.Рудэнка, А.Ф.Худалей.

1986. Л.У.Кур’ян, Т.П.Парфёнава.

1987. А.В.Букач, С.Е.Варакса, М.П.Жыгалава, Ф.Г.Забродскі, Н.П.Кароткая, М.Б.Касьянюк, Дж.А.Курчэўскі, А.В.Руцкая, Н.В.Сухоцкая.

1988. Л.К.Сухнат.

1996. В.А.Гербутаў, У.М.Здановіч, Ю.У.Маслаў, В.М.Прахарэнка, З.К.Чумакова.

1997. Л.М.Дзмітрыева, Г.А.Зарэцкі, М.М.Серафімава, К.С.Фарына.

т. 6, с. 555

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

САЮ́З МАСТАКО́Ў БЕЛАРУ́СІ, Беларускі саюз мастакоў,

добраахвотная грамадская творчая арганізацыя, якая аб’ядноўвае мастакоў і мастацтвазнаўцаў рэспублікі. Мае на мэце садзейнічаць развіццю і прапагандзе бел. выяўл. і дэкар.-прыкладнога мастацтва, мастацтвазнаўства, павышэнню духоўнай культуры грамадства. Засн. ў 1938 на 1-м з’ездзе мастакоў Беларусі (аргкамітэт створаны ў 1933) як С.м.Б. З 1992 наз. Бел. саюз мастакоў. Вышэйшы кіруючы орган — з’езд мастакоў Беларусі, выканаўчы — праўленне. З’езды адбыліся ў 1938, 1948, 1956, 1958, 1960, 1962, 1965, 1968, 1973, 1977, 1982, 1986, 1990, 1992, 1998, 2001. Старшыні праўлення: І.Рубінштэйн (з 1938), А.Грубэ (в.а. з 1941), І.Ахрэмчык (в.а. з 1944), Я.Зайцаў (з 1948), А.Бембель (з 1950), У.Сухаверхаў (з 1954), П.Гаўрыленка (з 1956), П.Масленікаў (в.а. з 1961), В.Цвірка (з 1962), Н.Воранаў (в.а. з 1963), У.Стальмашонак (з 1965), В.Грамыка (з 1968), В.Пратасеня (з 1973), Грамыка (з 1977), Бембель (з 1982), У.Гардзеенка (в.а. з 1984), Стальмашонак (з 1987), Г.Буралкін (з 1990), У.Басалыга (з 2001). У С.м.Б. ўваходзяць Брэсцкая, Віцебская, Гомельская, Гродзенская і Магілёўская абл. арг-цыі. Саюз праводзіць пленумы, канферэнцыі, семінары, арганізоўвае выстаўкі. Уваходзіць у Бел. канфедэрацыю творчых саюзаў. Пры С.м.Б. Маст. фонд Беларусі. На 12.11.2001 у С.м.Б. 1125 членаў.

Члены Беларускага саюза мастакоў

1940. З.І.Азгур, А.М.Арлоў, І.В.Ахрэмчык, А.А.Бембель, А.М.Бразер, Г.С.Віер, В.В.Волкаў, П.Н.Гаўрыленка, І.Р.Гембіцкі, Д.П.Генін, А.К.Глебаў, А.В.Грубэ, М.І.Гусеў, І.А.Давідовіч, М.В.Дучыц, А.І.Жораў, Я.А.Зайцаў, Г.М.Ізергіна, К.М.Касмачоў, М.А.Керзін, Я.Я.Красоўскі, Л.Ю.Кроль, У.М.Кудрэвіч, Л.М.Лейтман, А.П.Мазалёў, Б.Я.Малкін, М.І.Манасзон, А.П.Марыкс, І.І.Мільчын, З.І.Мірынгоф, Ш.В.Пікус, А.М.Тычына, У.Я.Хрусталёў, Я.М.Ціхановіч, А.М.Шаўчэнка.

1945. Л.С.Бойка, Г.Ф.Бржазоўскі, А.В.Волкаў, А.С.Каржанеўскі, А.М.Кох, Р.У.Кудрэвіч, М.П.Міхалап, С.Р.Раманаў, І.А.Салавей, М.П.Станюта, У.П.Сухаверхаў, А.А.Ус, В.М.Ціхановіч, А.Дз.Шыбнёў.

1946. Г.Г.Азгур, М.З.Беляніцкі, А.С.Гугель, В.К.Дзежыц, В.А.Дзядок, Б.Ф.Звінагродскі, С.П.Каткоў, Дз.М.Красільнікаў, А.І.Кроль, С.Дз.Лі, Х.М.Ліўшыц, С.Д.Палеес, З.С.Паўлоўскі, Т.Я.Разіна, Л.С.Ран, М.К.Сеўрук, М.Л.Тарасікаў, М.М.Філіповіч, І.М.Хозераў, В.К.Цвірка.

1947. М.Дз.Чураба.

1948. С.І.Селіханаў.

1949. С.А.Адашкевіч, С.А.Андруховіч, М.А.Блішч, Н.М.Воранаў, Н.І.Галоўчанка, П.А.Данелія, В.І.Ждан, В.К.Жолтак, К.І.Максімцоў, П.В.Масленікаў, Д.М.Парахня, П.М.Раманоўскі, І.Я.Фяцісаў, П.М.Явіч.

1950. П.М.Герасімовіч, Ф.І.Дарашэвіч.

1951. П.К.Белавусаў, А.М.Заспіцкі, В.У.Палійчук.

1952. Е.М.Ганкін, І.В.Пушкоў.

1953. Я.Дз.Нікалаеў.

1954. М.Л.Бельскі, А.Б.Грыгар’янц, М.Ц.Гуціеў.

1955. П.П.Нікіфараў. 1956 Н.П.Варвановіч, С.П.Герус, М.В.Гурло, П.С.Дурчын, В.Ф.Казачэнка, П.С.Крахалёў, А.Р.Курачкін, А.А.Малішэўскі, У.А.Мінейка, В.М.Савіцкі, У.Ф.Сокалаў, А.С.Шкляр.

1957. А.С.Бархаткоў, І.М.Глебаў, Л.Г.Ліхтаровіч, А.А.Паслядовіч, Я.І.Радзялоўская, Я.М.Харытоненка.

1958. У.П.Белавусаў, І.С.Дмухайла, А.С.Казлоўскі, У.І.Кухараў, В.Б.Папоў, Я.А.Печкін, М.А.Савіцкі, І.Б.Элентух.

1959. І.М.Басаў, А.І.Вайнштэйн, М.Х.Даўгяла, К.І.Завіша, У.П.Кульваноўскі, У.А.Лагун, Ю.В.Пучынскі, І.Дз.Рудчык, І.А.Санін, У.І.Стальмашонак.

1960. М.А.Аўчыннікаў, В.А.Грамыка, М.В.Данцыг, А.М.Кашкурэвіч, М.Я.Лісоўскі, А.В.Луцэвіч, І.І.Пешкур, І.Н.Стасевіч, Г.І.Чарняўскі, В.К.Шыкін, І.М.Елатомцава.

1961. Г.Х.Вашчанка, В.В.Галубовіч, Ф.Ф.Зільберт, Т.Дз.Ігнаценка, П.В.Калінін, І.В.Карасёў, В.М.Міхеева, Ф.І.Мохаўцаў, Г.І.Мурамцаў, Г.Г.Паплаўскі, Н.Я.Паслаўская, І.П.Харламаў, А.М.Чуркін, М.П.Чэпік, А.І.Шахновіч.

1962. А.В.Аладава, А.А.Анікейчык, В.А.Баравік, С.М.Вакар, Б.У.Івонцьеў, Г.А.Ісаевіч, Ф.Л.Лейтман, І.Я.Маслан, У.Н.Папсуеў, І.Ю.Раманоўскі, М.М.Федарэнка.

1963. А.А.Бялова, М.В.Бяляеў, М.В.Бярковіч, В.І.Васільеў, М.С.Гугель, М.К.Казакевіч, А.Г.Лось, М.Ф.Навіцкі, І.В.Назімава, У.М.Пасюкевіч, В.З.Ражкоў, А.К.Сапетка, В.І.Сахненка, М.А.Шарэнка, В.С.Ягораў.

1964. А.І.Абрамава, У.І.Ананька, Б.У.Аракчэеў, Ф.М.Бараноўскі, І.І.Белановіч, Р.С.Ганцэвіч, В.Г.Гаўрылаў, В.І.Грос, Л.М.Гумілеўскі, Л.Н.Дробаў, М.Р.Залозны, А.М.Замай, Л.П.Замах, Л.К.Ізмайлава, Б.А.Кірыленка, А.М.Кішчанка, В.Г.Кубараў, Э.С.Куфксо, А.І.Левітан, У.С.Мурахвер, Л.М.Мягкова, М.Я.Навумаў, І.У.Немагай, Я.Р.Новікаў, Б.А.Няпомняшчы, Я.П.Пакаташкін, Л.М.Пакаташкіна, В.С.Пратасеня, І.І.Радунскі, І.П.Рэй, М.З.Савіцкая, У.С.Садзін, А.Ф.Сямілетаў, А.І.Таўкач, І.Ц.Ціханаў, Л.Дз.Шчамялёў, В.Ф.Ярмоленка.

1965. Дз.І.Алейнік, Ю.П.Альбіцкі, Ф.І.Анісовіч, Г.І.Барышаў, Ю.А.Булычоў, Р.А.Віткоўскі, А.Дз.Дзям’янаў, М.М.Зялёнкін, Я.С.Кулік, Б.М.Кузьмічоў, І.Я.Міско, М.С.Палянкоў, В.І.Ральцэвіч, В.М.Сабалеўскі, К.М.Саломка.

1966. А.А.Агафоненка, А.Л.Анісовіч, Б.Ф.Герлаван, У.А.Дамарад, Л.П.Дубар, А.Р.Захараў, М.С.Кірылаў, М.М.Куйчык, І.В.Мядзведзеў, Г.С.Осіпава, А.І.Осіпаў, П.П.Пагодзін, І.М.Паньшына, Н.М.Паплаўская, Т.М.Паражняк, М.Ф.Рыбалкіна, М.А.Рыжанкоў, А.А.Салаўёў, А.А.Сурскі, В.М.Ткачук, Л.І.Шакінка, Н.І.Шчасная.

1967. Л.П.Асецкі, Л.М.Асядоўскі, Л.Я.Багданаў, Л.Ц.Баразна, І.Ю.Бароўскі, В.М.Варламаў, В.І.Вярсоцкі, С.Я.Гарачаў, У.Ц.Гардзеенка, Г.Р.Гаркуноў, І.І.Глазава, У.К.Гоманаў, Ф.Ф.Гумен, Г.І.Дзянісаў, Р.Г.Дубар, Л.А.Дударэнка, Я.К.Іванешка, А.І.Казак, В.А.Леантовіч, Б.П.Льдокаў, П.К.Любамудраў, У.М.Лятун, Л.А.Майзельс, Б.І.Маркаў, М.А.Моўчан, З.С.Мяньшова, М.А.Назарчук, М.П.Назарэнка, М.М.Палякоў, А.С.Папоў, К.М.Пятроў, С.Я.Раўдвеэ, У.А.Рыкалін, Я.У.Санько, І.М.Сталяроў, В.Ф.Сумараў, А.А.Ткачонак, Б.Н.Ус, І.К.Утарушын, В.М.Філімонаў, В.Е.Ціханенка, К.Г.Ціхановіч, Я.Р.Чамадураў, М.М.Шаўцова, Г.Ф.Шутаў, Л.М.Эрлер.

1968. М.А.Апіёк, М.С.Макаранка.

1969. Ф.І.Валадзько, А.П.Веліксонаў, А.М.Дзямарын, Ю.К.Зайцаў, Г.Т.Злотнік, Б.Ф.Кавецкі, М.А.Карпук, Я.К.Красоўскі, І.У.Краўчанка, В.А.Крылоў, І.Г.Крэйдзік, Л.М.Лось, М.Дз.Міхайлаў, У.М.Мудрогін, Л.Ф.Панамарэнка, У.С.Пашчасцеў, Э.А.Петэрсон, М.М.Пушкар, У.А.Самачарноў, К.І.Харашэвіч, П.А.Цомпель, В.П.Шаранговіч, У.Н.Шпартаў.

1970. С.Ц.Абрамаў, А.Я.Арцімовіч, У.А.Бойка, К.А.Вакс, М.М.Волахаў, Л.Э.Гадлеўскі, В.Г.Дзівінская, П.М.Драчоў, Ф.М.Жураўкоў, А.Ц.Зайцаў, С.Р.Кавалёў, Б.І.Казакоў, В.А.Казлоў, М.І.Кандрацьеў, Я.А.Карманаў, С.С.Каткова, М.У.Кірэеў, Б.А.Крэпак, У.Л.Кузняцоў, З.В.Літвінава, П.П.Лысенка, У.К.Міхайлоўскі, С.І.Нартава, Л.Я.Прагін, С.Дз.Салохін, В.М.Свентахоўская, П.У.Свентахоўскі, У.П.Слінчанка, Ю.В.Тышкевіч, Г.Я.Ціхановіч, Л.В.Чурко, В.С.Швяцоў, Л.А.Шпак, Я.А.Шыбнёў, М.А.Шырокаў, Г.К.Шэлег.

1971. Э.К.Агуновіч, М.С.Басалыга, У.С.Басалыга, А.К.Белавусаў, У.А.Булыга, М.І.Ганчароў, І.У.Грыгаровіч, Л.Р.Давідзенка, У.А.Дзяменьцеў, Л.Б.Зільбер, Г.П.Івакін, А.А.Краўчук, М.Р.Лазавой, М.А.Плужнік, В.Ф.Шматаў, М.М.Якунін.

1972. А.Р.Арлоў, А.П.Бельцюкова, В.А.Говар, Г.С.Грубіна, У.П.Зубараў, А.У.Ільіноў, М.І.Крукоўскі, Ю.М.Любімаў, В.С.Мігаль, А.В.Някрасаў, Дз.А.Папоў, В.А.Позняк, А.М.Пуцейка, А.І.Рыбчынскі, М.М.Рыжыкаў, Г.С.Скрыпнічэнка, А.Л.Чысцякоў, Я.С.Ясьвін, В.К.Яўсееў.

1973. М.П.Балюк, А.В.Бараноўскі, С.А.Волкаў, А.І.Зіменка, Я.А.Ігнацьеў, Л.П.Каленік, Г.К.Качаноўскі, Ю.І.Кухараў, В.М.Лук’янаў, М.А.Меранкоў, В.А.Напрэенка-Ляховіч, У.Ф.Пракоф’еў, І.М.Пратасеня, У.Р.Раманаў, В.А.Тарасаў, А.М.Тарасян, В.П.Цюрын, В.С.Чайка.

1974. І.М.Андрыянаў, Г.Ц.Гарбанёў, Н.М.Голышава, Я.І.Жылін, Я.Г.Каробушкін, М.І.Ліханенка, Л.М.Марчанка, Ю.І.Нікіфараў, Б.І.Пярвунінскіх, У.В.Уродніч, С.М.Цуканаў.

1975. І.Б.Булгакава, У.І.Вітка, Л.П.Воранава, М.Ф.Глушко. А.М.Даўгяла, Л.І.Зяневіч, У.Я.Крукоўскі, Л.Г.Лапцэвіч, Т.Ц.Мацвеенка, У.Л.Новак, Ю.В.Няжура, Ю.Г.Палякоў, У.С.Піменаў, Э.П.Позняк, С.М.Сакалоў, А.У.Хадыка, І.А.Шастапалаў, А.С.Шатэрнік, М.М.Яніцкая.

1977. П.С.Арцёмаў, А.А.Бачкароў, Э.А.Белагураў, Г.А.Гаравая, Г.С.Грак, Э.М.Грамыка, Я.І.Ждан, А.П.Крахалёў, А.А.Марачкін, В.П.Маркавец, М.М.Селяшчук, М.А.Стома, А.Ф.Федаркоў, У.В.Церабун, У.Ф.Чарнышоў, Г.С.Шумскі, В.Дз.Шчарбакоў, А.А.Ясюкайць.

1978. Э.Б.Астаф’еў, Ю.Б.Багушэвіч, Я.С.Бусел, АІ.Гаршкавоз, Ю.В.Гаўрын, В.У.Грыдзіна, В.П.Занковіч, Г.П.Кісялёў, М.Р.Клімаў, М.М.Купава, Т.І.Малышава, У.А.Нікалаеў, В.В.Нямцоў, А.І.Салятыцкі, А.М.Сурмач, У.В.Ткачоў.

1979. У.М.Вольнаў, ГЛ.Жарын, П.С.Захараў, В.А.Захарынскі, В.І.Кліменка, А.А.Кокцеў, Р.Я.Ландарскі, Л.Ф.Леўчанка, А.В.Масіенка, А.Р.Пятрухна, Т.М.Сакалова, У.А.Самсонаў, Я.М.Сахута, Л.І.Скрыпнічэнка, Б.Б.Цітовіч, А.І.Чартовіч, Ф.В.Шастак, К.Ф.Шастоўскі, Ю.В.Якубовіч.

1980. М.І.Байрачны, Т.П.Белавусава-Пятроўская, Г.В.Буралкін, М.У.Бушчык, М.І.Валынец, В.Ф.Дзенісенка, С.Дз.Дзьяканаў, У.І.Жук, А.М.Зінчук, У.М.Капшай, Т.І.Кіршчына, А.С.Клімянкоў, А.А.Концуб, А.А.Лапіцкая, С.М.Ларчанка, У.Л.Лашкевіч, Н.В.Лівенцава, У.М.Маскоўскіх, А.І.Мятліцкі, С.Ф.Палякоў, У.Т.Паражняк, А.М.Пашкевіч, В.Р.Прыешкін, А.І.Родзін, Л.М.Сцяпанава, Я.М.Сямёнаў, А.М.Ціткоў, В.І.Юркова.

1981. К.І.Аляксееў, В.Ф.Байцун, В.І.Валынец, У.У.Васюк, Ю.П.Герасіменка, У.Л.Зінкевіч, М.І.Ісаёнак, М.Р.Казлоў, В.А.Калтыгін, І.І.Курачыцкі, В.В.Мікіта, Л.П.Сівакова, В.П.Славук, У.Я.Сулкоўскі, У.А.Ткачэнка, С.М.Федарэнка, В.К.Чуглазаў, У.С.Шнарэвіч, А.К.Шэвераў.

1983. Л.Р.Аганаў, І.А.Волкава, С.Р.Гарбунова, А.Я.Дзятлава, А.В.Кузьміч, А.В.Кузняцоў, К.Г.Паплаўская, Г.А.Пусеў, П.А.Семчанка, У.І.Слабодчыкаў, В.М.Смаляк, Н.У.Сухаверхава, В.П.Ціханаў, А.І.Цыркуноў.

1984. В.У.Альшэўскі, А.А.Анішчык, В.К.Барабанцаў, В.М.Буціна, В.Ц.Даўгала, С.І.Катовіч, С.І.Кірушчанка, У.М.Коўзусь, В.С.Крывашэева, І.М.Лобан, А.М.Маціевіч, В.М.Назараў, Л.І.Пятруль, В.Ю.Сазыкіна, Л.Ф.Салавей, А.М.Фінскі, М.Я.Цурыкаў, В.П.Чайка, У.У.Чурыла, П.П.Шарыпа, Ф.І.Янушкевіч, А.І.Яскін.

1985. С.А.Бандарэнка, М.С.Будавей, І.А.Галавацкая, С.У.Дамарад, Ю.М.Івахнішын, М.І.Ісаёнак, В.М.Карнееў, У.У.Кожух, З.У.Ландзік, Г.В.Літвіненка, М.І.Міронаў, М.Л.Несцярэўскі, АІ.Салохіна, С.У.Саркісаў, П.М.Фей, А.М.Шныпаркоў, Г.А.Юзеева.

1986. Т.П.Агафоненка, В.Ф.Александровіч, Т.А.Арцёмава, Дз.В.Бабкін, М.Т.Бандарчук, Т.І.Васюк, А.М.Гвоздзікаў, Л.Р.Главацкая, У.П.Голуб, Р.М.Данчанка, У.Э.Дубавецкі, А.Ф.Кавалёў, І.Дз.Кліменка, Г.П.Крамко, Г.П.Крываблоцкая, У.В.Крываблоцкі, М.І.Лук’янаў, А.І.Мацвяйчук, Ю.А.Піскун, У.І.Пракапцоў, С.М.Рабашчук, В.Б.Сідоркін, Р.С.Сітніца, А.М.Слепаў, Н.У.Сустава, М.Я.Таболіч, Р.Ф.Таболіч, Г.Я.Туроўская, В.М.Фей, Т.Л.Хацановіч-Дарбінян, В.А.Шылко.

1987. Л.Э.Бартлаў, А.І.Бранцаў, С.В.Войчанка, Н.Ф.Высоцкая, Ю.У.Гудзіновіч, Ю.П.Зуеў, В.С.Каваленка, В.В.Кавальчук, Л.М.Кавальчук, У.Дз.Кандрацьеў, С.І.Казак, П.А.Карнач, К.І.Качан, А.П.Ксяндзоў, М.П.Кузьміч, У.Э.Куфко, В.С.Лявунін, М.А.Маеўскі, А.У.Отчык, І.І.Рамашоў, В.П.Свістуноў, Р.П.Сіплевіч, Б.А.Скрамблевіч, Л.В.Хобатаў, У.Я.Цэслер, А.І.Шалюта, М.К.Ягорава.

1988. М.К.Абрамаў, Л.С.Анцімонаў, І.В.Арлоў, Г.А.Асташонак, М.В.Аўчыннікаў, С.У.Балянок, А.А.Баразеннікаў, В.В.Баранаў, Ю.А.Баранаў, І.А.Бархаткоў, З.У.Баўтрук (Раўко), А.У.Бацвінёнак, Т.П.Беразенская, Н.Г.Бранавец, В.Я.Буйвал, В.М.Бяляўскі, П.П.Васілеўскі, У.М.Вішнеўскі, В.В.Вярсоцкі, Т.Г.Гаранская, Л.М.Гатальская, М.А.Гатальскі, М.М.Гаўрыленка, В.І.Грыгарышына, С.А.Грыневіч, Л.В.Грыцкоў, М.І.Гуршчанкоў, А.А.Дабравольскі, В.М.Даманава, А.У.Даманаў, Л.П.Данелія, Ю.А.Дзееў, В.В.Дзёмкіна, В.К.Дубрава, М.К.Дубрава, У.А.Еўтухоў, М.П.Жабінская, В.І.Жук, У.М.Жук, У.У.Іваноў, В.З.Кавалеўскі, І.У.Казак, А.М.Каласенцава, В.В.Камароў, Ю.А.Карачун, В.К.Касцючэнка, У.У.Качан, І.І.Кузняцова, С.У.Кузьмічоў, К.М.Куксо, Т.М.Курачыцкая, Н.У.Кухарэнка, М.Я.Латушка, С.В.Ліфанаў, С.А.Логвін, У.А.Лукашык, А.П.Лучыновіч, Ю.Г.Макараў, У.А.Малахаў, І.В.Малеціна, Н.В.Маліноўская, А.А.Мацюшэўская, У.І.Мелехаў, Л.Ю.Міньковіч, А.І.Непачаловіч, Ю.М.Несцярук, А.Р.Ойстрах, А.А.Панцюк-Жукоўскі, У.У.Папсуеў, Л.Л.Пуцейка, С.М.Пчалінцаў, Т.А.Пятроўская, К.С.Ракіцкі, У.П.Рамейка, В.В.Распопаў, Н.А.Рачкоўская, Л.М.Рацько, Л.А.Рыжкоўскі, Э.Г.Рымаровіч, Г.Г.Сакалоў-Кубай, Л.У.Салодкіна, С.С.Свістуновіч, Г.М.Сіверцава, АА.Скавародка, А.П.Ступень, У.І.Сытчанка, В.А.Трыгубовіч, І.І.Уладычык, А.М.Фралянкоў, У.П.Хадаровіч, Ф.І.Хамініч, К.У.Хацяноўскі, Я.І.Хайрулін, В.В.Хмялеўскі, В.В.Ціханавец, М.М.Цудзік, Ю.С.Чарняк, Р.П.Часнова, Г.Л.Чысцякова, К.П.Шаранговіч, А.К.Шастоўская, Л.Л.Шчамялёва, АС.Шыёнак, В.С.Юзвук, В.М.Юркоў, В.І.Янушкевіч.

1989. А.Б.Александровіч, А.В.Александровіч, Л.Б.Алімаў, К.Г.Асадаў, С.В.Асоскаў, М.І.Астапенка, А.К.Баглай, М.А.Бакуменка, М.І.Басаў, Л.Б.Бортнік, М.В.Бязберды, Н.А.Валынец, Р.У.Галаватая, У.В.Ганжа, Л.У.Гоманаў, Л.І.Грыцэнка, А.Я.Грэсь, І.М.Данілава, А.М.Дваронін, Л.І.Захадзячэнка, Я.П.Зельская, Г.А.Зельскі, Р.М.Іваноў, У.К.Казакоў, У.П.Кароткі, Р.І.Кійко, І.А.Кісялеўскі, С.Б.Кічко, Р.П.Клімковіч, М.Н.Кляцкоў, Г.А.Кобрын, А.Дз.Кудраўцава, А.П.Кузняцоў, Г.П.Лебедзеў, Я.І.Ліс, У.М.Лосеў, А.У.Лось, П.Дз.Лук’яненка, У.Б.Максімаў, Р.Л.Малышаў, У.П.Масленікаў, А.К.Мароз, Дз.Р.Маслій, В.А.Мядзвецкі, І.І.Надашкевіч, Л.І.Пакульніцкі, В.А.Палікарпава, А.С.Петрыканец, Я.Б.Пуставой, М.Ю.Пюке, М.С.Ржавуцкі, Б.Ф.Рэпін, Н.Я.Сакалова, Г.У.Саламянка, Я.П.Саламянка, Р.С.Салаўёва, Л.М.Салаўёў, Г.М.Сідарэвіч, В.Дз.Ціханава, Я.І.Ціханаў, К.Я.Цюрына, С.В.Цярэнцьева, В.І.Чарняк, Н.А.Чорнагалова, А.П.Чудзін, У.А.Шапялевіч, В.Ф.Шкаруба, М.Л.Шкробат, Я.Ф.Шунейка, А.І.Шчаслівая, М.П.Шышлоў, А.К.Юрашкевіч, С.М Янкоўскі, П.В.Янушкевіч, Н.А.Яўглеўская.

1990. В.А.Андросаў, М.М.Андруковіч, Т.В.Арасланава, А.П.Багустаў, М.Ф.Барздыка, І.І.Бокій, М.В.Бякеева, К.Г.Вашчанка, А.Б.Высоцкі, Л.Б.Гандыш, У.І.Ганчарук, І.П.Ганяеў, Т.В.Гардашнікава, Г.В.Говар, В.А.Губараў, С.Л.Гумілеўскі, А.Ф.Гуршчанкова, А.І.Дасужаў, В.П.Дземянчук, Ф.М.Драгун, М.А.Драненка, А.В.Дранец. В.Г.Дубовік, А.Г.Задорын, Р.Л.Заслонаў, В.У.Іванькова, У.П.Ісачанка, А.Ю.Кажаноўскі, М.П.Канцавой, В.І.Каралёў, І.А.Кашкурэвіч, Ф.А.Кашкурэвіч, А.А.Квяткоўскі, Л.Г.Кір’янаў, С.Я.Клімчук, Я.А.Колчаў. С.А.Кузьмар, С.С.Курашова, А.І.Ладзісаў, І.І.Лісіца, А.У.Лось, П.І.Лук, В.У.Лямачка, С.А.Малішэўскі, А.В.Масейкаў, У.У.Мехавіч, Г.М.Міхайлава, В.Ф.Міхайлоўскі, В.А.Міхайлюк, Г.М.Міхейчык, В.П.Мурашка, Я.С.Мусінская, А.М.Назаранка, П.М.Назаранка, У.П.Напрэенка, А.П.Новік, П.А.Новікаў, М.П.Няхайчык, М.Ф.Образаў, Я.Г.Панамарэнка, А.Р.Папоў, У.М.Рубцоў, Т.А.Рудэнка, Ю.В.Рудэнка, Л.Г.Русава, В.К.Рускевіч, Л.І.Сакалоў, С.К.Сенчанка, А.І.Сеслікава, В.Я.Сіверцаў, А.М.Смаляк, С.У.Стальмашонак, А.І.Судар, Дз.А.Сурскі, А.Я.Сямёнава, У.П.Табушаў, М.І.Таранда, Э.С.Трыкоза, С.А.Цімохаў, Т.М.Чуглазава, У.Дз.Шапо, М.Ф.Шкляраў, В.М.Ярэська.

1991. М.І.Агафонаў, А.А.Алонцаў, У.І.Асіповіч, А.А.Бараноўская, П.П.Бондар, К.Г.Гаджыеў, Г.Дз.Герасімава, В.А.Герасімаў, М.С.Гіргель, Л.М.Гоманаў, М.А.Гугнін, С.Ф.Давідовіч, У.У.Дзядзюля, Л.А.Доўбаш, М.М.Дундзін, В.П.Дураў, Л.М.Зуева, В.А.Ільіна-Загнетава, В.Я.Кавальчук, В.М.Калацэй, В.І.Камлюк, У.М.Каралькоў, А.Ф.Карпан, Г.М.Конанава, А.У.Крошкін, А.В.Крылоў, А.У.Кукоўскі, В.Р.Ландарскі, А.П.Лапшын, В.Р.Лук’яненка, Т.І.Отчык, У.І.Панцялееў, Т.І.Паўлючук, А.В.Пашкевіч, А.Р.Пашкевіч, Л.В.Прошчанка, А.М.Пушкін, В.І.Ражко, І.В.Рымашэўскі, У.І.Рынкевіч, І.Г.Савін, А.А.Сальнікаў, В.С.Стасевіч, Г.Х.Стасевіч, А.С.Суша, У.Б.Сушкевіч, І.В.Сямека, Г.Л.Танковіч, П.Б.Урублеўскі, А.І.Фяцісава, Г.С.Хінко-Янушкевіч, С.Г.Харашаўцаў, У.Ц.Хмызнікаў, І.В.Хоміч, В.В.Чукін, В.У.Шоба, Л.С.Шчасная, У.І.Шчэрбін.

1993. С.Л.Абрамовіч, В.М.Ажгірэй, В.В.Аржанухіна, Г.М.Бараноўская, М.І.Барбарчык, А.С.Бычкоўскі, А.В.Васілевіч, Г.С.Васільева, В.В.Васільеў, А.Л.Верашчагін, В.Р.Віткоўская, У.І.Гавазюк, У.В.Гладкевіч, М.Г.Голубева, П.Л.Гонта, А.У.Грыбава, У.У.Дамнянкоў, У.К.Даўшэвіч, У.А.Дзіўніч, А.Я.Дзянісьеў, У.І.Жбанаў, Л.В.Журавовіч, Ю.І.Казакоў, Ю.М.Каралевіч, А.М.Каструкоў, А.В.Кошалеў, А.У.Кулін, Г.С.Лойка, Л.М.Лук’янцаў, В.К.Лябедка, Э.Г.Малішэўская, Г.В.Матусевіч, А.І.Мірончык, В.Е.Несцярэнка, Ю.М.Падолін, М.Р.Панічэўскі, Ю.А.Платонаў, А.М.Пятроў, В.У.Рабчонак, М.С.Ракіцкене, М.Дз.Рыжы, В.С.Сідарава, А.Дз.Слуцкі, В.П.Сташчанюк, В.С.Сямашка, Э.Р.Сямёнава, Б.А.Сямілетаў, Г.П.Сянькоўскі, І.В.Тапілін, М.І.Ткачоў, Ю.І.Хілько, В.В.Шамшур, Р.В.Шараеў, Р.Ф.Шаура, С.К.Швайбовіч, У.Ф.Швайбовіч, І.М.Шкуратаў, В.І.Шчасны.

1994. А.Я.Агафонава-Шох, А.Б.Аракчэева, А.І.Атраховіч, Г.Я.Балаш, А.Р.Барташэвіч, Т.У.Батакова-Мацвеенка, М.Г.Бацюкова, В.М.Блінцова, А.І.Бяляўскі, Н.С.Варламава, Г.А.Выгонная, Дз.М.Вымаркава, І.І.Генаў, М.В.Грук, Л.М.Гурбо, Л.М.Густава, С.У.Даманава, В.Я.Данчук, А.А.Дзяшко, Н.М.Залозная, П.В.Зарэцкі, Б.У.Караванаў, М.І.Кебец, Р.І.Кірдзей, М.Б.Князева, М.К.Канькоў, М.П.Кулеш, С.А.Лагуновіч-Чарэпка, А.П.Лубнеўскі, Б.М.Малахаў, Т.Дз.Пясецкая, А.В.Раеўскі, Л.В.Раманоўскі, А.П.Сакалоў, В.А.Санкова, Дз.У.Сарока, М.У.Сенькін, Ю.П.Сергіенка, І.В.Сміціенка, Г.Ф.Сурма, Г.У.Сухамлінаў, І.У.Уласаў, А.Я.Фядусь, А.М.Хвісевіч, В.І.Хмыз, І.М.Цішын, Г.Р.Чысты, А.Б.Шаліма, У.У.Шаркоў, С.С.Шафрановіч, М.В.Шматава, А.К.Шостак, Ю.У.Якавенка.

1995. І.В.Андрасюк, В.В.Антановіч, У.Я.Ануфрыеў, Н.М.Апіёк, В.І.Баранаў, А.Я.Белы, Э.У.Бубашкіна, Я.Я.Бусел, Р.П.Вашкевіч, В.М.Велігжанін, А.Дз.Вярбіцкі, І.В.Грыгарышына, С.Ф.Давідовіч, В.Л.Доўнар, А.І.Дулуб, В.К.Жыхараў, М.Р.Залатуха, І.С.Засімовіч, Дз.А.Зяньковіч, А.С.Ізаітка, М.М.Інькоў, К.К.Калодзіч, А.В.Канавалаў, Т.І.Карэлкіна, Р.Ф.Клікушын, М.Л.Круглікава, А.Р.Купрыянаў, Ф.С.Ладуцька, У.А.Ламейка, Н.С.Лісоўская, І.В.Лыскавец, А.А.Люцко, М.В.Ляўковіч, А.А.Ляшчынскі, В.У.Магучы, Ю.І.Маліноўскі, А.У.Малярэвіч, А.А.Міхайлаў, І.С.Мойгіс, М.У.Несцярук, У.У.Няфёд, У.А.Осіпаў, В.П.Пакаташкін, І.Дз.Папоў, С.П.Прывада, Ю.Ф.Пятроў, У.В.Ракіцкі, С.Л.Рыжыкава, Ф.А.Сарока, У.П.Свентахоўскі, К.У.Селіханаў, Г.А.Скабіцкі, А.А.Стралкоў, А.Б.Сувораў, Л.Ю.Сцефановіч. Л.І.Талбузін, Т.І.Хвайніцкая, Б.Я.Хесін, Л.С.Хоміч, В.М.Целеш, У.А.Ціханаў, І.М.Чумакоў, Г.В.Шапялевіч, А.С.Шомаў, М.А.Шулякоўскі, Н.І.Шчасная, А.В.Юр’ева, Л.П.Яшэнка.

1996. Я.П.Адзіночанка, І.В.Алісевіч, С.Т.Асапрылка, А.Я.Бур’як, А.М.Варвашэня, А.А.Велікжанін, А.М.Волкаў, І.У.Голубеў, П.Б.Грывусевіч, А.М.Грышкевіч, Н.М.Гурло, А.В.Даманаў, І.І.Данільчанка, А.М.Дзямідаў, Л.А.Елісееў, І.Л.Жук, Б.Г.Іваноў, С.В.Іванцоў, У.А.Канцадайлаў, А.А.Карповіч, А.І.Карповіч, В.А.Каўшырка, П.А.Кірылін, Г.А.Кірыловіч, В.Ф.Крук, Дз.А.Кузняцоў, І.В.Леантовіч, З.А.Луцэвіч, А.І.Лышчык, В.М.Мартынчук, В.С.Маршак, А.Л.Марышаў, П.І.Мураўчук, С.Г.Наздрын-Платніцкая, А.П.Новікаў, М.М.Паграноўскі, А.М.Падалінскі, П.В.Прохараў, Л.І.Радзевіч, І.К.Радкевіч, Р.М.Раманка, Дз.М.Раманюк, П.Дз.Русак, С.В.Рымашэўскі, А.М.Сільвановіч, Б.М.Смольскі, І.Г.Стальная, С.П.Статкоўская, Ю.Л.Сухаў, Г.А.Фалей, Г.А.Фатыхава, А.А.Чміль, А.І.Чыгрын, Ж.К.Чыстая, А.М.Шабалтас, А.Г.Шлегель-Лавецкая, Ж.А.Шыдлоўская, Т.В.Юркевіч, А.У.Яснова.

1997. Ю.М.Алісевіч, Ю.Г.Анушка, Х.Г.Асадулаеў, В.Р.Асіпенка, П.С.Багданаў, А.У.Басалыга, Т.Дз.Беразоўская, У.А.Бірыцкі, В.К.Бондараў, В.А.Борзды, К.Л.Бяляева, Р.Л.Газаранц, І.Л.Гардзіёнак, В.М.Гардзіёнак-Кірэева, Н.М.Гарчанюк, У.Я.Голубеў, В.В.Даноўскі, А.Л.Дударэнка, А.І.Жалудко, А.П.Жураўлёў, Ю.І.Івашкевіч, І.Л.Каваленка, Н.У.Кавалёва, А.Д.Кастагрыз, А.К.Касцючэнка, М.У.Кухарэнка, Т.Ю.Лактаева, Г.А.Лаўрэцкі, У.І.Лісавенка, І.В.Магучая, І.А.Марачкін, Н.П.Марчанка, А.П.Махніст, Ю.В.Мацко, Л.І.Мельнікаў, А.В.Мірскі, В.В.Мурашова, Л.Л.Мядзведскі, І.М.Мятліцкая, П.К.Паршын, Ю.В.Пашкуць, А.С.Плячкоў, Т.С.Радзівілка, Н.М.Сакалова-Кубай, У.У.Сарока, А.В.Свірыдзенка, Т.А.Сіплевіч, А.Г.Сіцько, В.А.Татарнікава-Панок, П.Ю.Татарнікаў, Ю.І.Татарнікаў, Л.В.Трацэўскі, У.Дз.Тулупаў, А.У.Фалей, А.І.Фядотаў, А.І.Шароін, І.У.Шкіра, В.Р.Шрамякоў, І.В.Ягораў, А.В.Ярмоленка.

1998. Я.Н.Ражкоў, В.І.Ясюк.

1999. М.А.Арасланаў, П.І.Асмакоўскі, А.А.Асташоў, Н.М.Богдан, І.М.Бяспалаў, Т.В.Габрусь, А.А.Грыгор’еў, Ф.С.Грыг’ян, В.Г.Грыцаева, С.П.Гусельцаў, Г.П.Драздоў, А.Э.Духоўнікаў, М.У.Загранічны, Н.В.Зелянко, У.У.Кандрусевіч, Т.С.Карака, Л.М.Кірылава, І.М.Козел, А.П.Колас, М.М.Колас, В.К.Копач, М.М.Крукаў, В.Г.Крупянкова, У.Э.Лавецкі, В.В.Лагоўскі, Б.Ч.Лазарэвіч, Я.А.Ларчанка, Т.П.Лісіца, Л.А.Макатун, І.Б.Маланаў, Н.Л.Марчанка, Р.В.Мяжуеў, В.М.Нікалаеў, В.М.Нуднаў, А.Л.Нядзелька, А.Я.Няхайчык, Ж.Я.Няхайчык, Г.С.Панамароў, У.М.Панамароў, А.Ц.Пушкар, Ю.Л.Рыжыкаў, А.В.Сандрыгайла, В.В.Саўчанка, В.Я.Семянько, Л.А.Сідзельнікава, В.А.Смоляр, Дз.М.Сурыновіч, Г.І.Сямікашава, А.Р.Сяргеева, Л.М.Тарабука, А.В.Томка, А.А.Фалей, К.У.Харанека, В.К.Цімафееў, М.Л.Цыбульскі, Т.А.Чарнышова, А.У.Шапо, А.П.Шарыпа, С.Л.Шэмет, А.Я.Шыбнёў, Р.І.Яновіч.

2000. А.М.Алебастраў, К.М.Андруковіч, М.М.Асауляк, У.А.Афанасьеў, С.І.Бышнёў, Л.Ф.Валасюк, Ю.В.Валынец, А.М.Гайдуковіч, Г.В.Горава, У.М.Грыцкевіч, С.М.Дзенісенка, Т.У.Дзянісава, В.В.Ерамееў, М.С.Забіран, В.Ф.Калясінскі, П.У.Кандрусевіч, Ж.А.Капуснікава, Т.В.Капыльская, С.У.Кастрыца, А.А.Касцючэнка, У.Э.Кірэенка, Я.Л.Кір’янаў, У.А.Клімушка, І.Р.Кныш, Ю.М.Козел, Ю.Г.Крупянкоў, А.С.Кухараў, В.М.Лазоўскі, А.Я.Мацвеенка, Дз.М.Мохаў, І.І.Мядзведзеў, В.В.Нікішына, У.М.Пахаўцоў, А.М.Пікулік, В.П.Раманоўская, А.У.Савіч, Н.А.Сардарава, М.П.Свістуноў, У.П.Тамашэвіч, В.В.Угрыновіч, А.А.Хараберуш, В.П.Храмцэвіч, В.І.Цэхановіч, С.В.Чарановіч, Н.В.Шаранговіч, І.Г.Шчасная.

С.У.Пешын.

т. 14, с. 229

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

Verbum