КАРТЭ́ЛЬ (франц. cartel ад італьян. cartello ад carta папера, дакумент),
форма аб’яднання вытворцаў і спажыўцоў на аснове пагаднення аб кватаванні аб’ёмаў вытв-сці, умовах збыту прадукцыі, размежаванні рынкаў, найме рабочай сілы, узроўні аплаты працы, выкарыстанні патэнтаў і інш. Прадпрыемствы, якія ўваходзяць у К., юрыдычна самастойныя. Збыт прадукцыі ажыццяўляюць на аснове дагавораў паміж прадпрыемствамі. Часцей К. ўтвараюцца ў рамках адной галіны (нафтавы, с.-г. К.). Адрозніваюць К. ўнутраныя (у межах адной краіны), экспартныя (складаюцца з нац. прадпрыемстваў-экспарцёраў, часам з уключэннем філіялаў замежных фірм), міжнародныя (інтэгрыруюць фірмы-экспарцёры і фірмы-імпарцёры некалькіх краін).
К. ўзніклі ў выніку канцэнтрацыі вытв-сці і цэнтралізацыі капіталу ў 19 ст. як адна з форм манапалістычных аб’яднанняў. Найб. пашыраны былі ў Германіі (у 1940-я г. больш за 2 тыс.). Цяпер існуюць у выглядае саюза канцэрнаў і трэстаў, патэнтных пулаў, кансорцыумаў па правядзенні навук. даследаванняў, сумесным буд-ве або фінансаванні буйных праектаў, канвенцый, корнераў, рынгаў, джэнтльменскіх пагадненняў. На Беларусі К. дзейнічаюць у выглядзе кансорцыумаў (часовых аб’яднанняў), створаных на паявой аснове для сумеснай рэалізацыі праектаў, дзярж. заказаў і інш.
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
а́кцыя2
(фр. action, ад лац. actio = дзеянне)
каштоўная папера, якая сведчыць аб грашовым укладзе яе трымальніка ў прадпрыемства і аб яго праве на атрыманне адпаведнай часткі прыбытку гэтага прадпрыемства.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
філігра́нны
(ад філігрань)
1) зроблены ў выглядзе філіграні або які мае на сабе філігрань (напр. ф-ая папера);
2) перан. вельмі дакладны, да самых дробязей прадуманы, старанна і тонка выкананы.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
listowy
listow|y
1. паштовы;
papier ~y — паштовая папера;
skrzynka ~a — паштовая скрынка;
2. ~y м.; гл. listonosz
Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)
abrasive
[əˈbreɪsiv]1.
adj.
1) абразі́ўны; шліфава́льны
2) рэ́зкі, гру́бы
an abrasive voice — рэ́зкі го́лас
2.
n.
абразі́ў -ву m., шліфава́льны матэрыя́л
Sandpaper is an abrasive — Нажда́чная папе́ра — абразі́ў
Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)
обо́йный
1.(для обоев) шпале́рны, або́йны;
обо́йная фа́брика шпале́рная (або́йная) фа́брыка;
обо́йная бума́га шпале́рная (або́йная) папе́ра;
2.(для обивки) абі́вачны;
обо́йные гво́зди абі́вачныя цвікі́;
обо́йная мука́ шатрава́ная мука́, шатро́ўка.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
сі́нька, ‑і, ДМ ‑ньцы; Рмн. ‑нек; ж.
1.Дзеяннепаводле,знач.дзеясл. сініць.
2. Сіняя фарба, якая выкарыстоўваецца для падсіньвання бялізны, паперы і пад. Сінька для бялізны./увобразнымужыв.Вечар сіньку развёў за акном.Гілевіч.
3.Спец. Афарбаваная ў сіні колер капіравальная папера для размножвання чарцяжоў; чарцёж на такой паперы. Дывінец разгарнуў сіньку — рабочы чарцёж, са здзіўленнем паглядзеў на загатоўкі.Асіпенка.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
а́кцыя2
(фр. action, ад лац. actio = дзеянне)
каштоўная папера, якая сведчыць аб унясенні пэўнага паю ў прадпрыемства і дае права яе ўладальніку на ўдзел у справах і прыбытках гэтага прадпрыемства.
Слоўнік іншамоўных слоў. Актуальная лексіка (А. Булыка, 2005, правапіс да 2008 г.)
writing
[ˈraɪtɪŋ]1.
n.
1) піса́ньне n.
2) пісьмо́вая фо́рма
to put in writing — напіса́ць
3) по́чырк -у m.
4) напі́санае n.
2.
adj.
пісьмо́вы
writing paper — папе́ра для піса́ньня
Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)
maszynowy
машынны, машынавы;
ośrodek maszynowy — машынна-трактарная станцыя;
karabin (pistolet) maszynowy — кулямёт (аўтамат);
papier maszynowy — папера для друкавальнай машынкі
Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)