інтэгральнае паняцце, выпрацаванае тэарэтычным навук. мысленнем для цэласнага разумення чалавека ў яго гіст. і індывід, развіцці. Дае магчымасць: пазбегнуць аднабаковых тлумачэнняў паходжання чалавека (з пазіцый антрапа- і сацыягенезу, біялагізатарства, расізму, нацыяналізму); разглядаць пачатак чалавечай гісторыі ў дынаміцы эвалюцыйна-біял. перадумоў і матэрыяльна-дзейнасных фактараў гамінізацыі; зразумець прыроду як «неарганічнае цела» чалавека, што фарміруецца ў гіст. працэсе грамадства.
Выкарыстанне прынцыпу гістарызму да антрапалагічных праблем дае магчымасць раскрыць сац. сутнасць матэрыяльнага (фізічнага, біялагічнага) цела чалавека на ўзроўні яго філа- і антагенезу. Вял. мозг, рукі, здольнасць прама хадзіць, мысліць, гаварыць і інш. ўласцівыя чалавеку рысы — усё гэта жывая матэрыя, прырода. У той жа час гэта прырода чалавека фарміруецца самім соцыумам у працэсе яго гіст. развіцця. Дзіця пры нараджэнні атрымлівае ў спадчыну матэрыяльныя формы і задаткі чалавека, але самі па сабе яны яшчэ не робяць яго чалавекам. Ці стане мысліць і гаварыць дзіця, аб чым яно будзе мысліць і на якой мове размаўляць — усё залежыць ад сац. умоў жыцця. Антрапасацыягенез мае на мэце і даследаванне перспектыў змены матэрыяльных формаў і патэнцый чалавека ў працэсе натуральна-гіст. развіцця соцыуму, яго дэфармацыі і дэградацыі.
Літ.:
Ефимов Ю.И. Философские проблемы теории антропосоциогенеза. Л., 1981;
Проблемы современной антропологии. Мн., 1983;
Поршнев Б.Ф. О начале человеческой истории. М., 1974.
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
voice-over[ˈvɔɪsˌəʊvə]n., adv. го́лас за ка́драм;
speak a voice-over чыта́ць ды́ктарскі тэкст, гавары́ць за ка́драм
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)
зала́дзіць², -джу, -дзіш, -дзіць; зак., з інф., што і без дап. (разм.).
1. Паўтараючыся, гаварыць адно і тое ж.
Заладзіў і вярзе адно і тое ж.
2. Пачаць зацяжна ісці (пра дождж), дзьмуць (пра вецер).
Заладзіў дождж надоўга.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
Гавэ́ндзіць ’гаварыць’ (слонім., Арх. Бяльк.), гаве́ньдзіць ’размаўляць, траціць час у пустых размовах’ (Бяльк.), рус.смал.гаве́ндить ’гаварыць пустое’. Бясспрэчна, запазычанне з польск.gawędzić ’тс’, як і гавэ́нда (гл.). Запазычана з польск. і слова гавэ́ндаць ’гаварыць пустое, бяссэнснае’ (Шат.). Параўн. польск. рэдкае gawędać ’гаварыць’ (Варш. сл., I, 810).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
unintelligibly
[,ʌnɪnˈtelɪdʒəbli]
adv.
невыра́зна, неразбо́рліва
to speak unintelligibly — неразбо́рліва гавары́ць, мы́каць
Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)
versify
[ˈvɜ:rsɪfaɪ]
v.i.
1) піса́ць ве́ршы
2) гавары́ць ве́ршам
3) вершава́ць
Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)
сакрэ́тнічаць, ‑аю, ‑аеш, ‑ае; незак.
Разм.Гаварыць з кім‑н. па сакрэту; таптацца. Дзяўчаты сакрэтнічалі, седзячы на выстаўленых у калідор сталах.Карпюк.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)