хварэ́ ць , -э́ ю, -э́ еш, -э́ е; незак.
1. на што, чым і без дап. Быць хворым на якую-н. хваробу.
Х. на туберкулёз.
Х. шкарлятынаю.
Ён доўга хварэў.
2. перан. , за каго-што . Трыво́ жыцца, непакоіцца аб кім-, чым-н.
Х. за работу.
3. на што . Мець дрэнную схільнасць да чаго-н.
Х. на гультая.
4. перан. , за каго-што . Хвалявацца за чые-н. поспехі (спартсмена, спартыўнай каманды, артыста і пад. ; разм. ).
Х. за сваю каманду.
◊
Хварэць на пана —
1) доўга спаць, вылежвацца;
2) весці сябе высакамерна, фанабэрыста, выяўляючы нечаканыя звычкі, імкненне да раскошы і пад.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
жава́ ць , жую́ , жуе́ ш, жуе́ ; жуём, жуяце́ , жую́ ць; жуй; жава́ ны; незак. , што.
1. Размінаць ежу або што-н. зубамі.
Ж. кавалак хлеба.
2. перан. Доўга і нудна гаварыць, разбіраць адно і тое ж (разм. ).
Ж. пытанне цэлую гадзіну.
|| наз. жава́ нне , -я, н.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
перапячы́ ся , -пяку́ ся, -пячэ́ шся, -пячэ́ цца; -пячо́ мся, -печаце́ ся, -пяку́ цца; -пёкся, -пякла́ ся, -ло́ ся; -пячы́ ся; зак.
1. (1 і 2 ас. не ўжыв. ). Папячыся больш, чым трэба, моцна запячыся.
Хлеб перапёкся.
2. перан. Прабыць вельмі доўга на сонцы (разм. ).
|| незак. перапяка́ цца , -а́ юся, -а́ ешся, -а́ ецца.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
перагрэ́ цца , -э́ юся, -э́ ешся, -э́ ецца; зак.
1. Нагрэцца надта моцна.
Матор перагрэўся.
2. Знаходзячыся доўга пад сонечнымі прамянямі, у лазні і пад. , нанесці гэтым сабе шкоду.
П. на сонцы.
|| незак. пераграва́ цца , -а́ юся, -а́ ешся, -а́ ецца.
|| наз. пераграва́ нне , -я, н. і перагрэ́ ў , -рэ́ ву, м.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
прыбі́ цца , -б’ю́ ся, -б’е́ шся, -б’е́ цца; -б’ёмся, -б’яце́ ся, -б’ю́ цца; -біся; зак. (разм. ).
1. Доўга ідучы, блукаючы, дабрацца куды-н.
П. да незнаёмага хутара.
2. да каго-чаго . Далучыцца, пайсці следам за кім-н.
Чужая авечка прыбілася да чарады.
|| незак. прыбіва́ цца , -а́ юся, -а́ ешся, -а́ ецца.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
хвалява́ нне , -я, н.
1. Рух хваль па вадзяной паверхні.
Х. мора.
2. перан. Нервовая ўзбуджанасць, выкліканая адчуваннем трывогі, радасці і пад.
Х. доўга не пакідала жанчыну.
3. звычайна мн. , -і, -яў, перан. Масавае выказванне незадаволення, пратэсту супраць чаго-н.
Хваляванні незадаволеных.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
валэ́ ндацца
1. (доўга важдацца ) trödeln vi , etw. lá ngsam [mühselig] tun* ;
2. (бадзяцца ) herú mschlendern vi , sich herú mtreiben* ; schlé ndern vi (h , s )
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
выва́ рваць herá uskochen vt ;
выва́ рваць тлушч з касце́ й das Fett aus den Knó chen herá uskochen;
2. (вельмі доўга варыць ) á uskochen vt
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
карпе́ ць разм. (доўга , цярпліва працаваць ) á ngestrengt á rbeiten (над чым -н. an D );
карпе́ ць над кні́ гамі über den Büchern hó cken
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
Мэдзіцца ’прымервацца да справы, меціцца яе зрабіць, доўга збірацца рабіць’ (дзярж. , Нар. сл. ; Калюга, КТС ). У выніку кантамінацыі лексем мэта і мудзіць < мудик (гл.).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)