МАЛЯРЫ́Я (італьян. malaria ад mala aria дрэннае паветра; раней меркавалі, што хвароба выклікаецца дрэнным паветрам),
перамежная трасца, паразітарная хвароба чалавека, якую выклікаюць аднаклетачныя арганізмы — плазмодыі. Пераносчык — самка малярыйнага камара. Пашырана ў краінах Афрыкі, Азіі, Паўд. Амерыкі, існуюць ачагі ў Азербайджане, Дагестане, Таджыкістане. На Беларусі ліквідавана ў 1950-я г. Крыніца хваробы — хворы на М. чалавек ці паразітаносьбіт. Заражэнне адбываецца пры ўкусе камара. Узбуджальнік пранікае ў кроў чалавека і заносіцца ў печань, дзе размнажаецца, потым укараняецца ў эрытрацыты. Разбурэнне эрытрацытаў суправаджаецца прыступамі ліхаманкі, дрыжыкамі, павялічваюцца селязёнка, печань. Ускладненні: малярыйная кома, анемія, нырачная недастатковасць. Адрозніваюць 4 формы М., найб. цяжкая трапічная. Лячэнне тэрапеўтычнае.
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
МІКРАФІЛЯ́РЫІ,
лічынкі паразітычных круглых чарвей падкл. філярыін. Больш за 600 відаў. Жывуць у крывяносных і лімфатычных сасудах, галаўным і спінным мозгу, інш. тканках дэфінітыўнага гаспадара. Калі насякомыя — прамежкавыя гаспадары — (камары родаў Aedes, Culex, Mansonia і інш., мошкі роду Simulium) смокчуць кроў, М. пранікаюць у іх кішэчнік, потым у поласць цела, дзе і адбываецца развіццё. Дасягнуўшы інвазійнай стадыі, М. трапляюць у арганізм дэфінітыўнага гаспадара і дасягаюць палавой спеласці. Гельмінтозы людзей, выкліканыя М. вухерэрыя Банкрафта (Wuchereria bancrofti), анхацэрка вольвулюс (Onchocerca volvulus) і бругія малайская (Brugia malayi), найб. небяспечныя; пашыраны ў Паўд.-Усх. Азіі, Цэнтр. і Паўд. Амерыцы, Афрыцы, на астравах Ціхага ак.
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
інкрэ́цыя
(лац. incretio = выдзяленне)
выдзяленне пэўнай групай залоз арганізма чалавека і жывёл асаблівых фізіялагічна актыўных рэчываў (гармонаў) непасрэдна ў кроў або лімфу.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
ангіястамі́я
(ад ангія- + гр. stoma = адгуліна)
налажэнне на крывяносныя сасуды фістул, што дазваляе перыядычна браць у жывёлы кроў ва ўмовах працяглага доследу.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
нейрагармо́ны
(ад нейра- + гармоны)
рэчывы, якія выпрацоўваюцца ў нервовых клетках і выдзяляюцца ў кроў або тканкавую вадкасць; дзейнічаюць у арганізме як гармоны.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
сангі́на
(фр. sanguine, ад лац. sanguis = кроў)
1) мяккі чырвона-карычневы мінеральны аловак, які ўжываецца ў мастацтве;
2) малюнак, выкананы такім алоўкам.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
за́ячы за́ячий;
○ ~чая губа́ — мед. за́ячья губа́;
~чая капу́ста — бот. за́ячья капу́ста;
~чая кроў — бот., разг. ма́йник;
◊ ~чая душа́ — за́ячья душа́
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
запульсава́цьсов., прям., перен. запульси́ровать;
кроў ~ва́ла ў жы́лах — кровь запульси́ровала в жи́лах;
у го́радзе ~ва́ла жыццё — в го́роде запульси́ровала жизнь
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
circulate
[ˈsɜ:rkjəleɪt]1.
v.i.
1) кружы́ць, абарача́цца
2) пашыра́цца, разыхо́дзіцца
3) ру́хацца, цыркулява́ць (пра кроў)
2.
v.t.
1) пашыра́ць, распаўсю́джваць
2) перадава́ць
Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)
бацьказабо́йца, ‑ы, м. і ж.
Забойца свайго бацькі. Але адмовіць вялікай ноччу ў пацалунку?! Такое рабілі, толькі калі між людзьмі ляжала кроў сваяка, блізкага сваяка, або самага лепшага друга. Такое рабілі толькі даносчыку на сваіх або бацьказабойцу.Караткевіч.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)