часціна мовы, якая абазначае прыкмету дзеяння, стану або якасці. Асн. марфалагічная асаблівасць П. — адсутнасць форм скланення і спражэння. Можа мець формы ступеней параўнання.
У сказе П. прымыкаюць да дзеясловаў («сядзець моўчкі»), прыметнікаў («якасна новы»), лічэбнікаў («трэці злева»), радзей да назоўнікаў («сяўба па-новаму») і П. («позна ноччу»). Паводле значэння падзяляюцца на якасна-азначальныя, што ўказваюць на якасць («агніста»), меру («крыху»), ступень інтэнсіўнасці, мяжу дзеяння, прыкметы ці стану («датла», «уволю») і акалічнасныя, што ўказваюць на месца або напрамак («там», «уверх»), час («аднойчы»), прычыну («спрасонку»), мэту («наўмысна») дзеяння. Утвараюцца афіксальным (суфіксальным — «высока»; прэфіксальным — «некуды»; прэфіксальна-суфіксальным — «змалку») спосабамі, асноваскладаннем («штогод») і інш. Папаўняюцца за кошт пераходу ў іх склад інш. часцін мовы: назоўнікаў («страх»), дзеепрыслоўяў («спатыкаючыся»), часціц («абы-абы»), Могуць ужывацца ў якасці прыназоўнікаў («побач»), злучнікаў («калі»), часціц («ледзь»), мадальных слоў («напэўна»), У сказе выконваюць ролю акалічнасці (пераважна), азначэння, выказніка.
Літ.:
Шуба П.П. Прыслоўе ў беларускай мове: Марфал. нарыс. Мн., 1962;
Яго ж. Сучасная беларуская мова: Марфаналогія. Марфалогія. Мн., 1987;
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
ацыдафо́бны
(ад лац. acidus = кіслы + гр. phobos = страх);
а-ыя арганізмы — арганізмы, якія не вытрымліваюць значнай кіслотнасці і развіваюцца толькі ў нейтральным і шчолачным асяроддзі (напр. буракі, фасоля).
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
нейрале́птыкі
(ад нейра- + гр. leptikos = які аблягчае)
лекавыя рэчывы, якія аказваюць супакойлівае дзеянне на цэнтральную нервовую сістэму і аслабляюць некаторыя сімптомы псіхозаў (трызненне, галюцынацыі, страх, трывогу і інш.).
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
Animus in pedes decidit
Душа ў пяткі пайшла.
Душа в пятки ушла.
бел. Душа ў пятках. Душа апала. Сэрца абарвалася/адарвалася/упала.
рус. Душа в пятках. Сердце падает/обрывается. Поджилки затряслись. Ноги подкосились.
фр. Avoir une peur bleu (Очень бояться/иметь голубой страх).
англ. His heart fell down to his hose (into his boots) (Его сердце упало в туфли).
нем. Das Herz fiel ihm in die Hosen (У него сердце упало в брюки).
Шасцімоўны слоўнік прыказак, прымавак і крылатых слоў (1993, правапіс да 2008 г.)
obsess[əbˈses]v. завало́дваць ро́зумам; прасле́даваць, му́чыць (пра ідэю, страхі да т.п.);
This thought obsessed him. Гэтая думка завалодала ім;
He is obsessed by a feeling of guilt. Яго мучыць пачуццё віны.
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)
quell[kwel]v.
1. падаўля́ць, знішча́ць, ні́шчыць;
quell the opposition зні́шчыць апазі́цыю;
quell an attempt сарва́ць спро́бу
2. супако́йваць, аслабля́ць, змякча́ць;
quell one’s fears падаві́ць у сабе́страх;
quell one’s passions утаймава́ць пачу́цці
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)
Schissm -es, -e груб.
1) гл. Scheiße
2) страх, спо́лах;
~ hábenгруб. спало́хацца, накла́сці ў штаны́
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)
страхата́, ‑ы, ДМ ‑хаце, ж.
Разм.
1. Пра таго, хто (або тое, што) з’яўляецца пагрозай для каго‑н. Пазалочаны, сіняхвосты кукарэка, страхата для ўсіх суседніх пеўняў, станавіўся ў позу...Брыль.
2.узнач.вык. Тое, што і страх (у 2 знач.). А дома ў нас страхата — кругом беспарадак.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
клаўстрафо́бія
(фр. claustrophobie, ад лац. claustrum = закрытае памяшканне + phobos = страх)
назойлівае пачуццё страху, боязь закрытай прасторы як від псіхічнага расстройства.
Слоўнік іншамоўных слоў. Актуальная лексіка (А. Булыка, 2005, правапіс да 2008 г.)
mortal2[ˈmɔ:tl]adj.
1. сме́ртны;
We are all mortal. Мы ўсе смертныя.
2. смяро́тны; смяртэ́льны;
a mortal wound смяро́тная ра́на;
a mortal sin смяро́тны грэх
3.fml страшэ́нны (пра страхі да т.п.)
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)