МАХ ((Mach) Эрнст) (18.2.1838, Туржані, Чэхія — 19.2.1916),

аўстрыйскі філосаф, фізік, адзін з заснавальнікаў эмпірыякрытыцызму (махізму). Скончыў Венскі ун-т. З 1864 праф. у Грацы, з 1867 праф. і рэктар ням. ун-та ў Празе, у 1895—1901 праф. Венскага ун-та. Навук. працы па механіцы, газавай дынаміцы, фізіял. акустыцы, оптыцы. Адкрыў і даследаваў ударныя хвалі. У галіне філасофіі зыходзіў з таго, што свет ёсць «комплекс адчуванняў», а самі адчуванні атаясамліваюцца ім з нейтральнымі «элементамі свету». У залежнасці ад пункта погляду суб’екта яны здольныя выступаць як псіхічныя або фіз. з’явы. Адмаўляў н’ютанаўскія ўяўленні пра абс. прастору, рух, час і вытлумачыў іх у рэлятывісцкім сэнсе, выкарыстоўваючы паняцце сістэмы адліку; заняў пры гэтым суб’ектыўна-ідэаліст. пазіцыю. Суб’ектыўна-ідэаліст. існасць яго вучэння праявілася і ў распрацаваным метадалагічным прынцыпе «эканоміі мыслення» і чыстага апісання ў тэорыі пазнання. Ідэі М. распаўсюдзіліся ў Еўропе. М. крытыкавалі Г.​В.​Пляханаў і У.​І.​Ленін.

Тв.:

Рус. пер. — Анализ ощущений и отношение физического к психическому. 2 изд. М., 1908;

Механика: Ист.-критич. очерк. ее развития. СПб.,1909;

Познание и заблуждение. М., 1909;

Философское и естественно-научное мышление // Новые идеи в философии. СПб., 1912. Сб. 1.

Т.​Л.​Адула.

т. 10, с. 222

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

проце́нтный в разн. знач. працэ́нтны, адсо́ткавы;

проце́нтный заём працэ́нтная пазы́ка;

проце́нтная надба́вка працэ́нтная надба́ўка;

проце́нтное отноше́ние мат. працэ́нтныя адно́сіны;

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

рэалісты́чны в разн. знач. реалисти́ческий; реалисти́чный;

р. рама́н — реалисти́ческий рома́н;

~ныя адно́сіны да жыцця́ — реалисти́ческое (реалисти́чное) отноше́ние к жи́зни

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

терпи́мый

1. цярпі́мы; (снисходительный) памярко́ўны;

терпи́мое отноше́ние к чему́-л. цярпі́мыя (памярко́ўныя) адно́сіны да чаго́-не́будзь;

2. (допустимый) дапушча́льны; (сносный) ніштава́ты.

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

созна́тельный в разн. знач. свядо́мы;

созна́тельный челове́к свядо́мы чалаве́к;

созна́тельное отноше́ние к чему́-л. свядо́мыя адно́сіны да чаго́-не́будзь;

созна́тельный обма́н свядо́мы падма́н.

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

неве́жественный не́вуцкі; (необразованный) неадукава́ны; (некультурный) некульту́рны; (несведущий) недасве́дчаны; (тёмный) цёмны;

э́то неве́жественно гэ́та не́вуцтва;

неве́жественное отноше́ние не́вуцкія (некульту́рныя) адно́сіны;

неве́жественный челове́к не́вук;

неве́жественные лю́ди не́вукі.

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

няўва́жлівасць ж.

1. невнима́тельность, рассе́янность;

2. невнима́тельность;

1, 2 см. няўва́жлівы 1, 2;

3. (невнимательное отношение к кому-, чему-л.) невнима́тельность;

праяві́ць н. — прояви́ть невнима́тельность

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

нетре́звый нецвяро́зы;

в нетре́звом ви́де у нецвяро́зым ста́не;

нетре́звый взгляд на ве́щи нецвяро́зы по́гляд на рэ́чы;

нетре́звое отноше́ние к чему́-л. нецвяро́зыя адно́сіны да чаго́-не́будзь.

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

гаспада́рлівы

1. хозя́йский;

~выя адно́сіны да спра́вы — хозя́йское отноше́ние к де́лу;

2. (заботящийся о хозяйстве) хозя́йственный, домови́тый;

г. чалаве́к — хозя́йственный челове́к;

~вая жанчы́на — хозя́йственная (домови́тая) же́нщина

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

несвядо́мы

1. несозна́тельный;

н. рабо́тнік — несозна́тельный рабо́тник;

~мыя адно́сіны да сваі́х абавя́зкаў — несозна́тельное отноше́ние к свои́м обя́занностям;

2. (инстинктивный) безотчётный, бессозна́тельный;

н. страх — безотчётный (бессозна́тельный) страх

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)