Кі́снуць 1 ’кіснуць’ (ТСБМ). Укр. киснути, рус. киснуть ’тс’, балг. кисна ’мокнуць, кіснуць’, серб.-харв. ки̏снути ’тс’, славен. kísniti ’кіснуць’, польск. kisnąć, чэш. kysnouti, славац. kysnuť, в.-луж. kisnyć, н.-луж. kisnyś ’тс’. Узводзіцца да прасл. *kysti, kysnǫti ’мокнуць’. Бліжэйшай паралеллю лічыцца лат. kûsât ’кіпець’ (фармальна адэкватна прасл. kysati, параўн. рас‑кісаць). Нягледзячы на блізкасць славянскага і латышскага дзеясловаў, застаюцца сумненні наконт іх генетычнай тоеснасці. Тым больш што лексіка іншых балтыйскіх моў не адпавядае гэтай пары ні фармальна, ні семантычна. Няма таксама надзейных адпаведнікаў за межамі балта-славянскай моўнай глебы (Бернекер, 1, 678–679; Траўтман, 147). Згодна з іншай версіяй, прасл. kysti, kysati звязваюцца з літ. kaužóti, gaužóti ’кіснуць’ (Яначак, LF, 59, 419; Шпэхт, KZ, 55, 9; Махэк, Recherches, 83–86). Гэта этымалогія адпавядае канцэпцыі аб прыярытэце семантычнай адэкватнасці над фармальнымі адпаведнасцямі. Дублетнасць па звонкасці — глухасці зычных назіраецца ў самім балтыйскім матэрыяле. Адносіны галосных адпавядаюць розным ступеням якаснага і колькаснага аблаўта. Да таго ж першая версія не выключае семантычна і фармальна другой. Параўн. лат. kûsât ’кіпець, бурліць, уздымацца’ і літ. kiaužóti ’ўздымацца, выгінацца’, kaužóti ’падымацца пры браджэнні’. Больш шырокі дыяпазон адпаведнасцей прымае Тапароў (K–L, 357–360), які, у прыватнасці, уключае ў адну групу генетычных паралелей лат. kûsât і літ. kùšti ’рухацца, шавяліцца, кішэць’. Калі не ісці далей па шляху семантычнага расшырэння гэтай групы паралелей, мы павінны будзем суаднесці прасл. kysti, kysnǫti ’кіснуць’ і прасл. kyšěti ’кішэць’ (гл. кішэць). Фармальна яны суадносяцца на аснове рэфлексацыі і.-е. k̑ як славянскага s або x (Мартынаў, Слав. акком., 109–129). Семантычна яны звязваюцца паняццем ’браджэнне’: ’бязладны, хаатычны рух’ > ’браджэнне’. Параўн. рус. бродить ’бадзяцца, блукаць’ і бродить ’брадзіць’.

Кі́снуць 2 ’без упынку смяяцца’ (КЭС, лаг., Жд. 3), кіснуць са смеху ’нястрымна прыцішана смяяцца’ (ТСБМ, Юрч. Фраз. 2). Семантычна да першаснага значэння кіснуць 1 ’мокнуць’.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

обмо́лвиться сов., разг.

1. (ошибиться в речи) абмо́віцца, памылі́цца;

2. (проговориться) прагавары́цца;

3. (сказать что-л.) аказа́цца, сказа́ць сло́ва;

◊

не обмо́лвился ни еди́ным сло́вом не аказа́ўся; не сказа́ў ні сло́ва;

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

живо́й

1. в разн. знач. жывы́;

живы́е цветы́ жывы́я кве́ткі;

живо́й вес жыва́я вага́;

живо́й язы́к жыва́я мо́ва;

2. (проворный, быстрый) жва́вы, руха́вы;

о́чень живо́й ребёнок ве́льмі жва́вае (руха́вае) дзіця́;

3. (деятельный) дзе́йны;

принима́ть живо́е уча́стие в рабо́те прыма́ць дзе́йны ўдзел у рабо́це;

4. (оживлённый) жва́вы, бо́йкі;

жива́я бесе́да жва́вая (бо́йкая) гу́тарка;

5. (выразительный) выра́зны, я́ркі;

живо́е изложе́ние я́ркі перака́з (вы́клад);

◊

жива́я вода́ фольк. жыва́я вада́;

ни жив ни мёртв ні жывы́ ні мёртвы;

на живу́ю ни́тку на жыву́ю ні́тку;

заде́ть за живо́е крану́ць за жыво́е;

ни одно́й живо́й души́ ні адно́й жыво́й душы́;

живо́го ме́ста нет жыво́га ме́сца няма́.

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

wéniger (comp ад wénig) a

1) менш, ме́ней;

mehr óder ~ больш ці менш;

désto ~ тым ме́ней;

nichts ~ als… са́мае ме́ншае…, не менш як…;

nicht ~ als… менш за ўсё…, зусі́м не…;

nicht mehr und nicht(s) ~ als… ні больш, ні менш як…;

er will darüber nicht schréiben*, viel ~ spréchen* ён не хо́ча піса́ць пра гэ́та, а тым больш гавары́ць

2) матэм. мі́нус;

sechs ~ vier ist zwei шэсць мі́нус чаты́ры ро́ўна двум

Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.) 

żeby

1. каб;

przyszedł, żeby nam pomóc — ён прыйшоў, каб нам дапамагчы;

2. калі б; каб;

żeby to było prawdą! — калі б гэта было праўдай!;

3. толькі б; каб;

żeby mi tu zaraz był porządek! — каб мне зараз жа тут быў парадак!;

żeby nie wiem co — што б ні;

~ś nie wiem co mówił, nikt ci nie uwierzy — што б ты ні казаў, ніхто табе не паверыць

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)

Non alacres nisus gerit omnis avis quasi nisus

Не ўсякая птушка здолее паляцець/лунае ў радасным палёце.

Не всякая птица может совершить полёт/парит в радостном полёте.

бел. Не ўсім панамі быць. Колькі б варона ні крычала ‒ салаўём не стане.

рус. Не всякая птица летит высоко, не всякое око видит далеко. Не всем казакам в атаманах быть. Не всем сидеть на возу. Не всем соловьём петь. Не всем чернецам в игумнах быть. Не всякому земля родит. Не всякая водица для питья годится.

фр. Tout bois n’est pas bon à faire flèche (Не всякое дерево пригодно, чтобы сделать стрелу).

англ. No living man all things can (Никто из смертных не может всё).

нем. Nicht alle Esel haben vier Beine (Не все ослы о четырёх ногах).

Шасцімоўны слоўнік прыказак, прымавак і крылатых слоў (1993, правапіс да 2008 г.)

губля́цца несов.

1. теря́ться;

даро́га ~ля́лася ў ле́се — доро́га теря́лась в лесу́;

гу́кі ~ля́ліся ў чаро́це — зву́ки теря́лись в камыша́х;

2. перен. теря́ться;

ён не ~ля́ўся ні пры які́х абста́вінах — он не теря́лся ни при каки́х обстоя́тельствах;

3. страд. теря́ться; тра́титься; см. губля́ць

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

кро́шка ж.

1. (крохотный кусочек чего-л.) кро́шка, кро́ха;

к. хле́ба — кро́шка хле́ба;

2. (о ребёнке) кро́шка;

3. собир., спец. кро́шка;

мармуро́вая к. — мра́морная кро́шка;

◊ ні ~кі — ни кро́шки;

і ~кі пабра́ць — быть похо́жим как две ка́пли воды́;

да ~кі — до кро́шки

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

вперёд нареч.

1. напе́рад, упе́рад;

вперёд, к побе́де! напе́рад да перамо́гі!;

2. (впредь) разг. надале́й; у дале́йшым;

3. (авансом) разг. напе́рад;

взять пла́ту вперёд узя́ць пла́ту напе́рад;

4. (прежде) разг. упе́рад, ране́й;

5. предлог с род., разг. (раньше кого-, чего-л.) ране́й за;

он прие́хал вперёд всех ён прые́хаў ране́й за ўсіх;

◊

(сде́лать) шаг вперёд (зрабі́ць) крок напе́рад;

ни взад ни вперёд ні ўзад ні ўпе́рад.

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

pomimo

нягледзячы; не зважаючы; pomimo wszystko — нягледзячы (не зважаючы) ні на што;

pomimo wichury ruszyli w drogę — нягледзячы на непагадзь, яны рушылі ў дарогу;

pomimo to, że ... — нягледзячы на тое, што

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)