◎ Наспі́чнік ’дэталь у коле воза (рэхва, якая набіваецца на калодку каля спіц)’ (ТС), наспішнікі мн. ’тс’ (Маслен.). Да спіца ’дэталь у коле’ (гл.); паколькі рэхва набівалася не на спіцы, а на калодку, у якую яны ўстаўляюцца, застаецца няяснай зыходная прыназоўнікавая канструкцыя, на базе якой мог утварыцца тэрмін, параўн., аднак, заспічнікі ’тс’ (Маслен.), дзе матывацыя больш празрыстая; субстытуцыя прыназоўніка — прыстаўкі магла адбыцца пад уплывам дзеяслова набіваць ’насаджваць’, хаця тэарэтычна яна здаецца натуральнай.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Пасылка ’прыспаная ці высылаемая запакаваная рэч’ (ТСБМ), як і ўкр.поси́лка ’тс’ з рус.посы́лка ’тс’. Неалагізмамі з’яўляюцца серб.-харв.по̀шиљка і славен.pošíljka ’тс’. Больш старое пасы́лка ’пасыланне’, польск.posyłka ў выразе chłopiec na posyłki ’хлопец на пабягушках’, чэш.posílka ’пасыланне каго-н. для выканання дробных даручэнняў’, у бел. мове адбылася намінацыя выразу з прыметніка і назоўніка ў пасы́льнік ’рассыльны’ (Нас.). Усе да па‑сылаць < прасл.po‑sьlati ’пасылаць’.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Плюш ’тканіна з ворсам, вышэйшым, як у аксаміце’ (ТСБМ; в.-дзв., Сл. ПЗБ), плю́шаўка ’плюшавы жакет’ (Жд. 1; Сцяшк. Сл.), плюшаві́к ’тс’ (в.-дзв., Сл. ПЗБ; Сл. Брэс.). Новае (з пач. XX ст.) запазычанне з рус.плюш, якое з ням.Plüsch (з XVII ст.) < франц.pluche, peluche (XVI ст.) < (se) pelucher ’калмаціць’ < італ.-лац.pilūccāre < лац.pilus ’волас’ (Фасмер, 3, 290; Банькоўскі, 2, 613). Параўн. таксама больш старое запазычанне пліс (гл.).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Маёвы1 ’майскі’ (Нас., ТСБМ). Да май1 (гл.). Суф. ‑овбольш характэрны для народнай мовы; магчыма, гэты суфікс пранік з польск. мовы, параўн. укр.майовий, польск.majowy, чэш., славац.májový. У іншых слав. і ў бел.літар. мовах тут выступае суф. ‑ск‑. Сюды ж: кобр., драг., стол.маёвыя, маёвы грыбы, маёвэі грыбэ́ > ’вясеннія грыбы’ (Жыв. сл.).
Маёвы2 ’зялёны (аб колеры)’ (Нас., ТСБМ, Касп.). Да май2 (гл.).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
◎ Ле́скавіца ’незабудка’ (дзятл., Сцяшк. Сл.). Можна дапусціць, што пачатковае б- адпала (*блескавіца ад блішчэць). Тады будзе больш зразумелай матывацыя іншых назваў незабудкі ў бел. і іншых слав. мовах: бел.жабіные вочкі, паце- рачка, польск.ptasie oczko, pacierzyszka, укр.світцян, жабіни очки, гадячі очі, павині вічки, чэш.rybi očko, vrani očko, славац.hadie, stracie ocko, а таксама літ.ašariukė (< ašaroti ’ліць слёзы’), г. зн. нешта бліскучае, якое вылучаецца на фоне іншых прадметаў.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Ль — часціца ў словах: хтоль, штоль, якіль ’хто-небудзь і г. д.’ (Янк. 3.), як і рус.‑ль з’яўляюцца другаснай формай з прасл.‑li (укр.‑ли). Паводле Зубатага (Studie, 2, 52–54), яна спачатку была часціцай настрою (параўн. рус.ты река ли моя, реченька або сторона ли моя, сторонушка), пасля з яе развіліся ўзмацняльная і абмежавальная функцыі, пазней альтэрнатыўная, якая выражалася ў пытанні. Больш падрабязна гл. ESSJ SG (2, 409–413).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
erst
1.adv
1) спача́тку, спярша́
2) то́лькі (адносна часу);
~ héute то́лькі сёння;
~ recht тым больш;
ében ~ то́лькі што
2.a пе́ршы;
zum ~en Mál(e) у пе́ршы раз;
fürs Érste для пача́тку;
der ~e Béste пе́ршы сустрэ́чны [ле́пшы]
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)
Rúmmelm -s
1) шум, гам, мітусня́;
éinen ~ áufziehen* падня́ць шумі́ху
2) кірма́ш; балага́н
3) хлам, стары́зна;
◊
ich máche den ~ nicht mehr mit з мяне́ хо́піць, я больш у гэ́тым не ўдзе́льнічаю;;
ich kénne den ~! мяне́ не правядзе́ш [не ашука́еш]
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)
Teem -s, -s чай, гарба́та;
éine Tásse ~ ку́бак гарба́ты;
stárker ~ мо́цная гарба́та;
den ~ zíehen lássen* даць настая́цца гарба́це;
◊
ábwarten und ~ trínken!разм. (кры́ху) больш цярпе́ння!;
im ~ seinразм. быць пад му́хай;
séinen ~ háben [kríegen] атрыма́ць ад варо́т паваро́т
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)
überbíeten*
1.vt
1) прапанава́ць [дава́ць] больш высо́кую цану́ (чым хто-н.);
j-n mit [um] húndert Éuro ~ даць на сто е́ўра бо́лей, чым хто-н.
2) перавыша́ць, перавыко́нваць (план, норму);
éinen Rekórd ~ пале́пшыць рэко́рд
2. ~ sich перасягну́ць само́га сябе́
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)