род кветкавых раслін сям. агурочнікавых. Каля 50 відаў. Пашыраны ў Еўропе, Зах. і Сярэдняй Азіі, Паўд. і Паўн. Афрыцы. На Беларусі 1 від — П. лекавы (A. officinalis), нар. назвы валовы язык, заечая салата, мядоўка. Трапляецца каля дарог, на ўскрайках палёў. У Цэнтр.бат. садзе Нац.АН Беларусі інтрадукаваны П. італьянскі (A. italica).
Адна-, двух- і шматгадовыя травяністыя расліны выш. 30—100 см. Сцёблы тоўстыя, прамастойныя, галінастыя. Лісце ланцэтнае, сядзячае. Сіне-фіялетавыя кветкі ў густых завітках. Плод — арэшак. Лек., дэкар., меданосныя, фарбавальныя расліны.
j-m das Wort von der ~ néhmen* прадугада́ць, вы́значыць напе́рад чыю́-н. ду́мку;
es brennt ihm auf der ~ у яго́язы́к свярбі́ць (паведаміць што-н.);
das Wort schwebt mir auf der ~, ich hábe das Wort auf der ~ у мяне́ сло́ва кру́ціцца на языку́;
mir hängt die ~ zum Hálse heráus я паміра́ю ад сма́гі
2) язы́к (як характарыстыка ўласцівасцей чалавека);
éine böse ~ háben быць злым на язы́к
3) язычо́к (чаравіка, трубы аргана)
4) тэх. спускавы́ кручо́к, ла́пка
5) стрэ́лка (вагаў);
◊
das Herz auf der ~ trágen* быць шчы́рым [адкры́тым];
sich (D) die ~ verbrénnen* прагавары́цца, збалбатну́ць лі́шняе
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)
по́льский
1.прил. по́льскі;
по́льский язы́к по́льская мо́ва;
2.сущ. (танец) уст. по́льскі, -кага м., паланэ́з, -за м.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
*Модры, ст.-бел.модрый ’блакітны’ (XVI ст.) (Булахаў, Гіст., 136). Да прасл.modrъ, якое мае і.-е. адпаведнікі: літ.mãdaras ’бруд’ (Мартынаў, Язык, 51) і хец.andra‑ (Махэк₂, 372).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Плю́тацца ’блытацца’ (паст., воран., Сл. ПЗБ), плютьць гаварыць абы-што’ (міёр., Нар. лекс.). Да плут, муціць i̯ (гл.). Мяккасць ‑я*⇉пад уплывам польск.plątać (šią) ’блытацца’, ’заплятацца (пра язык)’.
Брыдучы, зайсці, забрысці куды‑н. Узбрыў зноў на абочыну шашы і пайшоў, пайшоў да возера.Сачанка.
•••
Узбрысці на язык — міжвольна сказацца.
Узбрысці ў галаву (на думку) — выпадкова прыйсці ў галаву; уздумацца.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
Múndwerkразм.:
ein gútes [geläufiges] ~ háben мець до́бра падве́шаны язы́к, не ле́зці па сло́ва ў кішэ́нь
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)
гала́ндскі голла́ндский;
~кая паро́да жывёлы (курэ́й) — голла́ндская поро́да скота́ (кур);
~кая мо́ва — голла́ндский язы́к;
○ ~кая печ — голла́ндская печь
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
зуба́сты, ‑ая, ‑ае.
1. З вялікімі, вострымі зубамі; з вялікай колькасцю зубоў. Вялікі зубасты шчупак стаяў у вадзе нерухома, як затопленае палена, падпільноўваючы на мелкім месцы верхаводак і сяляў.В. Вольскі.
2.перан. Дзёрзкі, востры на язык. — Славік у мяне зубасты хлапчук, стойкі ў сваіх намерах.Кулакоўскі.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
буя́н, ‑а, м.
Той, хто схільны буяніць; скандаліст. Яшчэ на рэпетыцыях Іван, гэты ўсяму інстытуту добра вядомы буян, калі трэба было цалавацца, чырванеў і адмаўляўся.Карпюк.Усё мяне здзіўляла. Жанчыны, не па-вясковаму баявыя і спрытныя на язык, мужчыны — маўклівыя ў працы і буяны, калі вып’юць.Асіпенка.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
