1. Гульня, у якой ігракі па чарзе скачуць цераз сваіх партнёраў, што стаяць сагнуўшыся ці на карачках. Маладыя жарабяткі не змаглі ўгнацца за дарослымі коньмі, таму спыніліся на раўнейшым месцы і давай гуляць у чахарду — пераскокваць адзін цераз другога.Рылько.
2.перан.Разм. Блытаніна, якая ўзнікае з-за пастаянных змен, перамяшчэнняў. І вось ідзе франтальная праверка: За тры гады ператрасаюцца паперкі! І часу не стае людзям для працы З-за гэткай чахарды.Валасевіч.Мора ўжо даўно не было, пачалася чахарда цеплыні і холаду.М. Ткачоў.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
шкада́,
1.безас.узнач.вык., каго-чаго або зінф. Пра пачуццё жалю, спагады і пад. да каго‑, чаго‑н. Ай, танцоры! Ай, музыкі! Пашкадуйце чаравікаў, Пашкадуйце свае ногі, Калі не шкада падлогі!Танк.Шуру шкада падсякаць гонкія, прыгожыя бярозкі.Навуменка.
2.безас.узнач.вык., чаго або зінф. Пра нежаданне аддаць, страціць і пад. што‑н. [Іліко:] — Сімон казаў, што яму нічога не шкада для мяне. Так ён мяне любіць.Самуйлёнак.Кроў не вада, разліць шкада.Прымаўка.
3.узнач.пабочн. На жаль. Прыехаць, шкада, часу няма.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
штурва́льны, ‑ая, ‑ае.
1. Які мае адносіны да штурвала, які з’яўляецца штурвалам. Штурвальны трос. □ За мачтай цямнела нерухомая постаць рулявога матроса. Час ад часу ён круціў штурвальнае кола.Самуйлёнак.// Які ажыццяўляецца з дапамогай штурвала. Штурвальнае кіраванне.// Прызначаны для штурвала; звязаны з месцам, дзе размешчаны штурвал. Штурвальная калонка. Штурвальная рубка. Штурвальны мосцік.
2.узнач.наз.штурва́льны, ‑ага, м. Асоба, якая кіруе штурвалам (судна, камбайна); рулявы (у 2 знач.). — Поўны наперад! — Ёсць поўны наперад! — чуецца голас штурвальнага.Бяганская.Недзе там, на мосціку камбайна, стаяў.. Амархан. Другі тыдзень ён працаваў памочнікам штурвальнага.Даніленка.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
экано́міць, ‑млю, ‑міш, ‑міць; незак.
1.што. Разумна расходаваць, эканомна выкарыстоўваць. Святлану на ўсіх сходах у прыклад ставілі — што і рабіць стараецца, нормы перавыконвае, гаруча-змазачныя матэрыялы эканоміць.Місько.Сувязь абарвалася. Павел яшчэ раз праверыў кірунак, адзначыў месца, дзе застаўся карабель, і выключыў ліхтар. Трэба было эканоміць электраэнергію.Шыцік.// Выкарыстоўваць найбольш мэтанакіравана, ашчадна. Эканоміць кожную мінуту рабочага часу. □ Быў аддадзены загад дыверсійным групам эканоміць тол. Усе адчувалі — рыхтуецца нейкая вялікая аперацыя.Дзенісевіч.
2. Максімальна скарачаць выдаткі. Эканоміць на матэрыялах. □ Білеты былі вельмі дарагія і пасля прыходзілася моцна эканоміць, сядзець на хлебе і вадзе.Арабей.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
erst
1.adv
1) спача́тку, спярша́
2) то́лькі (адносна часу);
~ héute то́лькі сёння;
~ recht тым больш;
ében ~ то́лькі што
2.a пе́ршы;
zum ~en Mál(e) у пе́ршы раз;
fürs Érste для пача́тку;
der ~e Béste пе́ршы сустрэ́чны [ле́пшы]
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)
упира́ться
1.в разн. знач. упіра́цца;
упира́ться лбом в сте́нку упіра́цца лбом у сцяну́;
всё э́то де́ло упира́ется в недоста́ток вре́мени уся́ гэ́та спра́ва ўпіра́ецца ў недахо́п ча́су;
упира́ться рука́ми и нога́ми упіра́цца рука́мі і нага́мі.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
гадзі́наж.
1. час м.;
дзве ~ны — два часа́;
а дзявя́тай ~не — в де́вять часо́в;
ён мог ~намі раска́зваць пра сябе́ — он мог часа́ми расска́зывать о себе́;
като́рая (яка́я) г.? — кото́рый час?;
2. (неопределённый промежуток времени) часо́к м.;
засну́ць на яку́ю ~ну — усну́ть на часо́к;
3.: ад ~ны, па ~нах поча́сно; поча́сный, почасово́й;
апла́та ад ~ны (па ~нах) — поча́сная (почасова́я) опла́та;
○ ~ны пік — часы́ пик;
каменда́нцкая г. — коменда́нтский час;
◊ ша́рая г. — су́мерки (вече́рние);
чо́рная (ліха́я) г. — чёрный день; лиха́я годи́на; тру́дные времена́;
апо́шняя г. — после́дний час;
цэ́лая (до́брая) г. — би́тый час;
не па днях, а па ~нах — не по дням, а по часа́м;
з ~ны на ~ну — с ча́су на час;
праз ~ну па ча́йнай лы́жцы — че́рез час по ча́йной ло́жке;
з ко́жнай ~най — час от часу;
калі́ф на ~ну — кали́ф на час
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
ко́нсул
(лац. consul)
1) адна з дзвюх вышэйшых службовых асоб у Стараж. Рыме, якая ажыццяўляла ваенную і грамадзянскую ўладу;
2) тытул кожнай з трох асоб, надзеленых неабмежаванай выканаўчай уладай у Францыі з часу перавароту Напалеона Банапарта (9 лістапада 1799 г.) да абвяшчэння яго імператарам (1804 г.);
3) службовая асоба, прызначаная ў якасці пастаяннага прадстаўніка ў якім-н. горадзе іншай дзяржавы для абароны інтарэсаў сваёй дзяржавы і грамадзян.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
from
[frʌm;unstressedfrəm]
prep.
1) з, са (на пытаньне: адку́ль? з чаго́?)
a train from Miensk — цягні́к зь Ме́нску
made from iron — зро́блены з жале́за
2) ад (на пытаньне ад каго́-чаго́? ад яко́га ча́су?)
Take the book from her — Вазьмі́ кні́гу ад яе́
from that time — ад таго́ча́су
to escape from fire — уцячы́ ад агню́, пажа́ру
From morning till night — Ад ра́ньня да но́чы, ад ра́нку да ве́чара
3) ад (пасьля́ дзеясло́ваў: hide, conceal, differ, distinguish, tell)
She concealed it from me — Яна́ затаі́ла гэ́та ад мяне́
Anyone can tell apples from oranges — Ко́жны мо́жа адро́зьніць я́блыкі ад апэльсы́наў
4) з, дзе́ля (для абазна́чаньня прычы́ны, маты́ву)
from a sense of duty — з пачуцьця́ абавя́зку
from my own experience — з мае́ ўла́снае пра́ктыкі
Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)
jakiś
нейкі; які-небудзь; якісьці; якісь;
dzwonił jakiś Pan Kowalski — тэлефанаваў нейкі Кавальскі;
był jakiś przygnębiony — ён быў нейкі прыгнечаны;
przez jakiś czas — нейкі (некаторы) час; на працягу (цягам) нейкага часу;
za jakąś godzinę — прыблізна праз гадзіну
Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)