БАРСУ́ К (Бенядзікт) (1769—1808),
вучоны-медык. Паходзіў з шляхты Мінскай губ. Пач. адукацыю атрымаў у Мінску. Скончыў са ступенню д-ра філасофіі фіз.-матэм. (1799) і са ступенню д-ра медыцыны мед. (1806) ф-ты Віленскага ун-та. У 1799—1803 ад’юнкт кафедры хіміі, з 1806 праф. мед. ф-та Віленскага ун-та. Падрыхтаваў і вёў першы ў навук. установах Беларусі курс суд. медыцыны. Чл. Віленскага т-ва лекараў (з 1806).
В.А.Гапоненка .
т. 2, с. 318
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
МО́ НСТЭРА (Monstera),
род кветкавых раслін сям. ароідных. Каля 50 відаў. Пашыраны ў трапічнай Амерыцы. У аранжарэях і пакоях вырошчваюць пераважна М. далікатэсную (M. deliciosa) з ядомымі пладамі са смакам ананаса.
Вечназялёныя расліны, кусты са звісаючымі паветранымі каранямі, ліяны, якія лазяць з дапамогай прыдаткавых каранёў (часта страчваюць сувязь з глебай і жывуць як эпіфіты ).
Лісце буйное, скурыстае, перыстарассечанае, чаранок доўгі. Кветкі дробныя, двухполыя, сабраныя ў катах, абкружаны яйцападобным пакрывалам. Плод — ягада. Дэкар. расліны.
Монстэра далікатэсная.
т. 10, с. 519
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
вы́ пісаць , -ішу, -ішаш, -іша; -ішы; -ісаны; зак.
1. што . Знайшоўшы, спісаць, запісаць.
В. цытату з кнігі.
2. што . Напісаць для выдачы каму-н.
В. ордар.
В. рахунак.
3. каго-што . Старанна апісаць сродкамі мовы або намаляваць.
В. вобразы дзеючых асоб.
В. узор.
4. што . Заказаць дастаўку чаго-н.
В. газету.
5. каго (што) . Выклікаць пісьмова.
В. да сябе сям’ю.
6. каго (што) . Выключыць са спісаў, са складу чаго-н.
В. хворага з бальніцы.
7. што . Зрасходаваць пісаннем (разм. ).
В. чарніла з аўтаручкі.
|| незак. выпі́ сваць , -аю, -аеш, -ае.
|| наз. выпі́ сванне , -я, н. і вы́ піска , -і, Д М ы́ пісцы, ж. знач. ).
|| прым. выпісны́ , -а́ я, -о́ е (да 3 і 5 знач. ).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
БАЛО́ ТНЫ ГАЗ ,
газ, што выдзяляецца са дна стаячага вадаёма; складаецца пераважна з метану з дамешкамі вуглякіслага газу і азоту.
т. 2, с. 260
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
ГАСТАРБА́ ЙТАР (ад ням. Gastarbeiter рабочы-імігрант),
замежны рабочы, які прыцягваецца на працу прамыслова развітымі краінамі, пераважна са слабаразвітых краін.
т. 5, с. 84
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
бы ¹ (пасля галосных — б ), часц.
Ужыв. пры дзеясловах прошлага часу, інфінітывах са знач. :
1) умоўнай магчымасці дзеяння.
Я паехаў бы, калі б быў час ;
2) ветлівай прапановы.
Ты прылёг бы на хвіліну ;
3) пажадання.
Паспець бы да дажджу прывезці сена ;
4) просьбы.
Праведаў бы ты бацьку ;
5) боязі, апаскі.
Паспець бы на цягнік.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
бало́ та , -а, М о́ це, мн. о́ т, н.
1. Нізкае багністае месца са стаячай вадой.
Куп’істае б.
Вада патыхае балотам.
2. Вялікая гразь на вуліцы, у двары (разм. ).
3. перан.
|| памянш. бало́ тца , -а, мн. н. знач. ).
|| прым. бало́ тны , -ая, -ае.
Балотная расліннасць.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
ко́ жны , -ая, -ае, (мн. ўжыв. толькі ў спалучэннях колькасных лічэбнікаў з назоўнікамі, а таксама пры словах у форме мн. са значэннем адз. ў займ. азнач.
Усякі; адзін з усіх, узяты асобна.
Кожная сям’я.
К. дзень.
Кожныя дзве гадзіны.
Кожныя тры дні.
На к. дзень.
Кожнаму (наз. ) не патрапіш сказаць.
К. (наз. ) так умее.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
сімфо́ нія , -і, мн. ж.
1. Вялікі (звычайна з чатырох частак, якія адрозніваюцца адна ад другой характарам музыкі і тэмпам) музычны твор для аркестра.
Трэцяя с.
Бетховена.
2. перан. -н.
С. колераў.
|| прым. сімфані́ чны , -ая, -ае (да 1 знач. ).
С. аркестр (са струннымі, духавымі і ўдарнымі інструментамі).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
прылі́ пнуць , -ну, -неш, -не; -іп, -іпла; -ні́ ; зак.
1. да чаго . Моцна прыстаць (пра што-н. ліпкае або да чаго-н. ліпкага).
Кашуля прыліпла да потнага цела.
2. перан. прыстаць (у 3 і 4 знач. ; разм. ).
Прыліпла са сваімі распытваннямі.
Прыліп нейкі дзіўны спадарожнік.
|| незак. прыліпа́ ць , -а́ ю, -а́ еш, -а́ е.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
