задубе́лы, -ая, -ае (разм.).
Які стаў цвёрдым, закарчанелы ад холаду.
З. ад марозу шынель.
Задубелыя ногі.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
акачане́лы, -ая, -ае.
Які моцна замёрз, застыў ад холаду; адубелы.
Акачанелыя рукі.
|| наз. акачане́ласць, -і, ж.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
паце́пвацца, -аюся, -аешся, -аецца; незак.
Час ад часу злёгку сцепацца, рабіць сутаргавыя рухі.
П. ад холаду.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
касцяне́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е; незак.
1. (1 і 2 ас. не ўжыв.). Ператварацца ў косць, станавіцца косцю.
Рогі ў цяляці касцянеюць.
2. перан. Станавіцца нерухомым, дзеравянець ад холаду.
Ногі пачынаюць к. ад холаду.
|| зак. закасцяне́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е і акасцяне́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
дры́жыкі, -аў.
Частае сутаргавае ўздрыгванне цела (ад холаду, хваравітага стану і пад.).
Д. бяруць.
У дрыжыкі кідае.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
азно́б, -у, м.
Хваравітае адчуванне холаду, дрыжыкі пры ліхаманцы.
У хворага пачаўся а.
|| прым. азно́бны, -ая, -ае.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
паўспуха́ць, 1 і 2 ас. не ўжыв., -а́е; зак.
Успухнуць — пра ўсё, многае.
Пальцы паўспухалі ад холаду.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
здубяне́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е; зак. (разм.).
Страціць рухомасць, адчувальнасць ад холаду; зацвярдзець, адубянець.
Ногі здубянелі.
Адзежа на ім здубянела.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
ЗАГАРТО́ЎВАННЕ АРГАНІ́ЗМА,
павышэнне ўстойлівасці арганізма да ўздзеяння неспрыяльных фіз. фактараў навакольнага асяроддзя (нізкай і высокай т-р, паніжанага атм. ціску і інш.). Заснавана на здольнасці арганізма прыстасоўвацца да зменлівых умоў асяроддзя (гл. Адаптацыя). Набываецца шляхам сістэматычнага, шматразовага ўздзеяння фіз. фактараў на -арганізм пры паступовым павышэнні іх дазіроўкі. Уздзеянне холадам павышае ўстойлівасць арганізма да нізкіх, а цяплом — да высокіх т-р. Адно з асноўных — З.а. да холаду, сутнасць якога ў паступовым нарастанні ступені ахаладжэння. У людзей, прыстасаваных да нізкіх т-р, цеплаўтварэнне ў арганізме больш інтэнсіўнае, што забяспечвае лепшае кровазабеспячэнне скуры, павышае ўстойлівасць да інфекц. захворванняў і абмаражэнняў. З.а. да холаду ажыццяўляюць пераважна частым знаходжаннем на вольным паветры (гл. Аэратэрапія) і выкарыстаннем водных працэдур (гл. Водалячэнне). Магчыма і адначасовае З.а. да цяпла і холаду (гл. Лазня). Для развіцця ўстойлівасці арганізма да паніжанага атм. ціску можна выкарыстоўваць узыходжанне ў горы (метад ступеньчатай акліматызацыі). Пры спыненні З.а. ступень загартаванасці слабее і праз 1—1,5 месяцы ўстойлівасць да фіз. фактараў знікае.
т. 6, с. 496
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
пракалаці́цца, ‑лачуся, ‑лоцішся, ‑лоціцца; зак.
Калаціцца некаторы час (ад холаду, страху і пад.). Пракалаціцца ўсю ноч ад холаду.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)