Слых ‘успрыманне гукаў’, ‘вестка’ (
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Слых ‘успрыманне гукаў’, ‘вестка’ (
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
слыха́ть
1. (
я слыха́л его́ го́лос я чуў яго́ го́лас;
2.
о нём ничего́ не слыха́ть аб ім нічо́га не чува́ць (не чу́тна);
3.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
я́сно
1.
я́сно све́тит со́лнце я́сна све́ціць со́нца;
2.
я́сно
ко́ротко и я́сно ко́ратка і я́сна (зразуме́ла);
3.
я́сно без слов зразуме́ла (я́сна) без слоў;
4.
5. утвердительная
ты напи́шешь мне? — Я́сно, напишу́ ты напі́шаш мне? — Вядо́ма (зразуме́ла, безумо́ўна, бясспрэ́чна), напішу́.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
у́хо
нару́жное у́хо знадво́рнае ву́ха;
сре́днее у́хо сярэ́дняе ву́ха;
воспале́ние у́ха
заткну́ть у́ши заткну́ць ву́шы;
отодра́ть за́ уши накруці́ць ву́шы;
медве́жье у́хо
◊
дать (съе́здить) в у́хо даць (зае́хаць) па ву́ху;
и у́хом не повести́ і ву́хам не ве́сці;
как свои́х уше́й не вида́ть як сваі́х вушэ́й не ба́чыць;
ми́мо уше́й пропусти́ть мі́ма вушэ́й прапусці́ць;
навостри́ть (насторожи́ть) у́ши натапы́рыць ву́шы;
туго́й на́ ухо тугі́ на ву́ха;
прожужжа́ть (прокрича́ть, протреща́ть, протруби́ть) у́ши пратрубі́ць ву́шы;
слу́шать во все у́ши слу́хаць на ўсе ву́шы;
в одно́ у́хо вошло́, а в друго́е вы́шло у адно́ ву́ха ўвайшло́, а ў друго́е вы́йшла;
слу́шать кра́ем у́ха слу́хаць кра́ем ву́ха;
держа́ть у́хо востро́ трыма́ць ву́ха во́стра;
одни́м у́хом
покрасне́ть до уше́й пачырване́ць да вушэ́й;
(говори́ть) на́ ухо (гавары́ць) на ву́ха;
дуть, петь (наду́ть, напе́ть) в у́ши пець (напе́ць) у ву́шы;
за уша́ми трещи́т за вуша́мі трашчы́ць;
не ве́рить свои́м уша́м не ве́рыць сваі́м вуша́м;
у стен у́ши есть сце́ны ву́шы ма́юць;
у́хо (у́ши) дерёт (ре́жет) ву́ха (ву́шы) дзярэ́ (рэ́жа);
у́ши вя́нут ву́шы вя́нуць;
по́ уши па ву́шы;
влюби́ться по́ уши закаха́цца па ву́шы;
дойти́ до уше́й дайсці́ да вушэ́й;
разве́сить у́ши разве́сіць ву́шы;
медве́дь на́ ухо наступи́л мядзве́дзь на ву́ха наступі́ў.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
земля́
де́вственная земля́ не́руш, цаліна́;
па́стбищная земля́ па́ша;
па́хотная земля́ во́рная зямля́;
уса́дебная земля́ сядзі́бная зямля́;
◊
земли́ под собо́й не чу́ять (не
сло́вно из-под земли́ вы́рос бы́ццам з-пад зямлі́ вы́рас;
земля́ гори́т под нога́ми (у кого) зямля́ гары́ць пад нага́мі (у каго);
соль земли́ соль зямлі́;
за три́девять земе́ль за тры́дзевяць зяме́ль;
от земли́ не вида́ть ад зямлі́ не віда́ць;
как (то́чно) сквозь землю провали́лся як скрозь зямлю́ правалі́ўся;
ви́деть на два арши́на под землёй ба́чыць на тры са́жні пад зямлёй;
(отлича́ться) как не́бо от земли́ (адро́знівацца) як не́ба ад зямлі́;
найти́ под землёй знайсці́ пад зямлёй;
из-под земли́ доста́ть з-пад зямлі́ даста́ць (вы́капаць);
сровня́ть с землёй зраўнава́ць з зямлёй;
стере́ть с лица́ земли́ сце́рці (зме́сці) з тва́ру зямлі́.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
ву́ха I
◊ адны́м ву́хам чуць — одни́м у́хом
слу́хаць кра́ем в. — слу́шать кра́ем у́ха;
в. (ву́шы) рэ́жа — у́хо (у́ши) ре́жет;
галава́ і два ву́хі — садо́вая голова́;
(гавары́ць) на в. — (говори́ть) на́ ухо;
даць (зае́хаць) па ву́ху — дать (съе́здить) в у́хо;
з в. на в. — из у́ха в у́хо;
біць з-за в. — бить из-за плеча́;
і ву́хам не ве́сці — и у́хом не вести́;
лаві́ць ву́хам — лови́ть у́хом;
мядзве́дзь на в. наступі́ў — медве́дь на́ ухо наступи́л;
ні в. ні ры́ла — ни у́ха ни ры́ла, ни бельме́са;
трыма́ць в. во́стра — держа́ть у́хо востро́;
тугі́ на в. — туго́й на́ ухо;
хоць ты ў в. кладзі́ — как шёлковый;
ці́ха як у ву́ху — полне́йшая тишина́;
у адно́ в. ўвайшло́, а ў друго́е вы́йшла —
ву́ха II
1.
2. ру́чка
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
сябе́
◊ не по́мніць с. — вне себя́;
сам па сабе́ — сам по себе́;
сам сабе́ — про себя́;
у с. — у себя́;
сам не ў сабе́ — сам не свой;
сам сабе́ я́му капа́е — сам себе́ я́му копа́ет;
е́сці як не ў с. — и куда́ то́лько у него́ дева́ется;
вы́весці з с. — вы́вести из себя́;
браць на с. — брать на себя́;
фа́кты гаво́раць са́мі за с. — фа́кты говоря́т са́ми за себя́;
узя́ць (браць) с. ў ру́кі — взять (брать) себя́ в ру́ки;
быць самі́м сабо́й — быть сами́м собо́й;
сам сабе́ гаспада́р — сам себе́ хозя́ин;
ног пад сабо́й не чуць — ног под собо́й не чу́ять (не
звяза́ць сабе́ ру́кі — связа́ть себе́ ру́ки;
стро́іць з с. — (каго) стро́ить из себя́ (кого);
злама́ць (скруці́ць) сабе́ галаву́ — слома́ть (сверну́ть) себе́ ше́ю;
с. не забыва́ць — себя́ не забыва́ть;
налажы́ць на с. ру́кі — наложи́ть на себя́ ру́ки;
прыйсці́ ў с. — прийти́ в себя́;
вы́зваць (вызыва́ць), прыня́ць (прыніма́ць) аго́нь на с. — вы́звать (вызыва́ть), приня́ть (принима́ть) ого́нь на себя́;
перасягну́ць (само́га) с. — превзойти́ (самого́) себя́
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
ву́шы, -шэ́й (
◊ в. аб’е́сці — прожужжа́ть у́ши; надое́сть;
в. вя́нуць — у́ши вя́нут;
вы́цягнуць з в. — вы́тащить за́ уши;
дайсці́ да (чыіх) вушэ́й — дойти́ до уше́й (кого, чьих);
за вуша́мі — трашчы́ць за уша́ми трещи́т;
за в. не адця́гнеш — за́ уши не отта́щишь;
за в. цягну́ць — (каго) за́ уши тащи́ть (кого);
закаха́цца па в. — влюби́ться по́ уши;
мець в. — слу́шать, прислу́шиваться;
мець свае́ во́чы і в. — име́ть свои́ глаза́ и у́ши;
накруці́ць в. — надра́ть у́ши;
на свае́ (ула́сныя) в. чуць —
натапы́рыць в. — навостри́ть у́ши;
не ба́чыць як сваі́х вушэ́й — не вида́ть как свои́х уше́й;
не ве́рыць сваі́м вуша́м — не ве́рить свои́м уша́м;
па в. ў гра́зі — по́ уши в грязи́;
па в. ў даўга́х — по́ уши в долга́х;
па са́мыя в. — по са́мые у́ши, по́ уши;
пачырване́ць да вушэ́й — покрасне́ть до уше́й;
пець (напе́ць) у в. — дуть, петь (наду́ть, напе́ть) в у́ши;
прапусці́ць мі́ма вушэ́й — пропусти́ть ми́мо уше́й;
пратрубі́ць (пракрыча́ць) в. — (каму) прожужжа́ть (прокрича́ть, протруби́ть) у́ши (кому);
разве́сіць в. — разве́сить у́ши;
стая́ць у вуша́х — стоя́ть в уша́х;
стры́гчы вуша́мі — стричь (пря́дать, прясть) уша́ми;
уве́сці ў в. — (каму) подсказа́ть (кому); надоу́мить (кого);
хоць в. затыка́й — хоть у́ши затыка́й;
хто парася́ ўкраў, у таго́ ў вуша́х пішчы́ць —
і сце́ны в. ма́юць —
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
нога́ нага́, -гі́
◊
вверх нога́ми дагары́ нага́мі;
быть на коро́ткой ноге́ с ке́м-л. быць у блі́зкіх адно́сінах з кім-не́будзь;
ни ного́й ко мне! ні наго́й да мяне́!;
идти́ (нога́) в но́гу ісці́ (нага́) ў нагу́;
сби́ться с ног збі́цца з ног;
дать но́гу
стать на́ ноги стаць на но́гі;
стоя́ть на нога́х стаяць на нага́х;
на нога́х не стои́т на нага́х не стаі́ць;
встать с ле́вой ноги́ уста́ць з ле́вай нагі́;
на широ́кую но́гу раско́шна;
поста́вить на́ ноги паста́віць на но́гі;
на нога́х на нага́х;
идти́ нога́ за́ ногу ісці́ нага́ за нагу́;
едва́ но́ги но́сят ле́дзьве но́гі но́сяць;
одно́й ного́й в моги́ле адно́й наго́й у магі́ле;
кла́няться в но́ги кла́няцца ў но́гі;
валя́ться в нога́х кача́цца ў нага́х;
в нога́х у нага́х;
чего́ моя́ нога́ хо́чет чаго́ мая́ нага́ хо́ча;
без за́дних ног без за́дніх но́г;
подня́ть на́ ноги падня́ць (узня́ць) на но́гі;
под нога́ми пад нага́мі;
ноги́ не бу́дет нагі́ не бу́дзе;
но́ги унести́ уцячы́;
ног под собо́й не
протяну́ть но́ги вы́цягнуць но́гі;
но́ги подкоси́лись но́гі падкасі́ліся;
наступи́ть на́ ногу наступі́ць на нагу́;
во́лка но́ги ко́рмят
с ног до головы́ з но́г да галавы́;
с рука́ми и нога́ми з рука́мі і нага́мі;
со всех но́г з усі́х но́г;
быть у чьи́х-л. ног
подста́вить но́гу падста́віць нагу́;
поста́вить с ног на́ голову паста́віць з ног на галаву́;
и рука́ми, и нога́ми і рука́мі, і нага́мі;
как соба́ке пя́тая нога́ як саба́ку пя́тая нага́;
одна́ нога́ здесь, друга́я — там адна́ нага́ тут, друга́я — там;
чёрт но́гу сло́мит чорт нагу́ зло́міць;
отку́да но́ги взяли́сь адку́ль но́гі ўзялі́ся;
теря́ть по́чву под нога́ми губля́ць гле́бу пад нага́мі.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
адзі́н (
◊ аднаго́ ра́зу — одна́жды, ка́к-то;
аднаго́ дня — в оди́н прекра́сный день;
адны́м за́хадам — а) заодно́, попу́тно; б) в оди́н приём;
а. адны́м — оди́н-одинёшенек; оди́н, как перст;
а.-адзіню́ткі — а) (совершенно одинокий) оди́н-одинёшенек; оди́н, как перст; б) (только один) оди́н-еди́нственный;
а. душо́ю — оди́н-одинёшенек;
а. кане́ц — оди́н коне́ц;
а. крок — оди́н шаг;
а. пад а. (адна́ пад адну́, адно́ пад адно́) — оди́н к одному́ (одна́ к одно́й, одно́ к одному́; как на подбо́р);
а. пад адны́м — оди́н друго́го ме́ньше; мал мала́ ме́ньше;
хава́цца а. за аднаго́ — пря́таться оди́н за одного́;
а. за адны́м; а. за другі́м — друг за дру́гом, оди́н за други́м, гусько́м;
а. пры адны́м (адна́ пры адно́й, адно́ пры адны́м) — о́чень бли́зко, вплотну́ю, ря́дышком;
а. у а. (адна́ ў адну́, адно́ ў адно́) — как на подбо́р;
а. час — одно́ вре́мя;
а. чорт (адна́ тра́сца) — оди́н чёрт;
а. як кол (па́лец) — оди́н, как перст;
адна́ нага́ тут, друга́я там — одна́ нога́ здесь, друга́я там;
адна́ (то́лькі) на́зва — одно́ (то́лько) назва́ние;
адна́, як былі́нка ў по́лі — одна́, как были́нка в по́ле;
аднаго́ по́ля я́гады — одного́ по́ля я́годы;
адно́ за адны́м — одно́ за други́м;
адно́ што —
(усе́) як а. — (все) как оди́н;
у адно́ сло́ва — в одно́ сло́во;
у а. го́лас — в оди́н го́лос;
у а. міг (мо́мант) — в оди́н миг, в мгнове́ние о́ка;
а. на а. — а) (друг против друга) оди́н на оди́н; б) оди́н на оди́н, с гла́зу на глаз;
усе́ да аднаго́ — все до одного́, все до еди́ного;
адно́ з двух — одно́ из двух;
адзі́н з адны́м — друг с дру́гом;
адзі́н з другі́м — оди́н с други́м;
адно́ і то́е — одно́ и то́ же;
усё адно́ — всё равно́, всё одно́, всё еди́но;
адно́й наго́й у магі́ле стая́ць — одно́й ного́й в моги́ле стоя́ть;
адны́ гады́; у адны́х гада́х — в одно́м во́зрасте, в одни́х лета́х;
адны́м во́кам — одни́м гла́зом;
адны́м ву́хам чуць — кра́ем у́ха
адны́м ды́хам (ду́хам) — одни́м ду́хом;
адны́м уда́рам — одни́м уда́ром;
адны́м ма́хам — одни́м ма́хом;
за адны́м ма́хам — заодно́, в оди́н приём;
адны́м мі́рам ма́заны — одни́м ми́ром ма́заны;
адны́м сло́вам — одни́м сло́вом;
а. аднаго́ ва́рты — два сапога́ па́ра, друг дру́га сто́ят;
за адны́м скры́пам — одни́м ма́хом;
за а. прысе́ст — в оди́н присе́ст;
ігра́ць у адну́ ду́дку — дуде́ть в одну́ дуду́;
на а. зуб — на оди́н зуб;
на а. капы́л — на оди́н покро́й;
на а. лад — на оди́н лад;
на а. мане́р — на оди́н мане́р; одина́ково;
на а. твар — на одно́ лицо́;
на адно́й назе́ — на одно́й ноге́;
па адны́м — по одному́;
пад адны́м да́хам — под одно́й кры́шей;
ста́віць на адну́ до́шку — ста́вить на одну́ до́ску;
стры́гчы (усі́х) пад адзі́н грэ́бень — стричь (всех) под одну́ гребёнку;
у адно́й ме́ры — без измене́ния;
у адну́ даро́гу — (каму з кім) по пути́ (кому с кем);
як адну́ капе́йку — как одну́ копе́йку;
адну́ хвілі́ну — одну́ мину́ту, оди́н моме́нт;
адны́ ко́сці (рэ́бры) — одни́ ко́сти; ко́жа да ко́сти;
адна́ хвала́ — одна́ хвала́;
з аднаго́ це́ста — из одного́ те́ста;
адна́ хе́ўра — одна́ ла́вочка;
ме́раць усі́х адно́й ме́ркай — ме́рить всех одно́й ме́ркой;
адно́й ма́сці — одно́й ма́сти;
аднаму́ бо́гу (ала́ху, чо́рту і пад.) вядо́ма — одному́ бо́гу (алла́ху, чёрту и т.п.) изве́стно;
дзяўбці́ адно́ і то́е ж — долби́ть одно́ и то́ же;
адны́м ро́счыркам пяра́ — одни́м ро́счерком пера́;
а. у по́лі не во́ін — оди́н в по́ле не во́ин;
у адны́ ру́кі — в одни́ ру́ки;
а. смех — смех да и то́лько;
з аднаго́ бо́ку — с одно́й стороны́;
сну ні ў адны́м во́ку — сна ни в одно́м (ни в еди́ном) глазу́;
спаць адны́м во́кам — спать вполгла́за;
гля́нуць хоць адны́м во́кам — взгляну́ть одни́м глазко́м;
ме́раць на а. (свой) аршы́н — ме́рить на оди́н (свой) арши́н;
аста́цца (пакі́нуць) у адно́й кашу́лі — оста́ться (оста́вить) в одно́й руба́шке;
пад а. ранжы́р падве́сці — под оди́н ранжи́р подвести́;
з аднаго́ вала́ дзвюх шкур не дзяру́ць —
дзвю́м смярця́м не быць, а адно́й не міну́ць —
адна́ галава́ до́бра, а дзве лепш —
сямёра аднаго́ не чака́юць —
адзі́н з со́шкай, а сямёра з ло́жкай —
у адно́ ву́ха ўвайшло́, а ў друго́е вы́йшла —
зімо́й і ле́там адны́м цве́там —
а. хоць з’еш вала́ дык адна́ хвала́ —
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)