Крапіва́ ’травяністая расліна сямейства крапіўных’ (ТСБМ, Касп., Сл. паўн.-зах., Бяльк., Жд. 2, Кіс., Нар. лекс., Жыв. сл., Сержп. Грам., Янк. II, Яруш., Др.-Падб., Сцяшк.). Укр. кропива, рус. кропива, ст.-рус. кропива ’тс’, балг. коприва, серб.-харв. ко̀прива, славен. kopríva ’тс’, польск. pokrzywa, чэш. kopřiva, славац. koprva, в.-луж. kopřiwa, н.-луж. kopśiwa, палаб. küöpreiva ’тс’. Прасл. kopriva не мае надзейнай этымалогіі. Перш за ўсё нельга не адзначыць падобнасць словаўтваральнай структуры славянскай лексемы да італійскай. Таму трэба думаць аб магчымасці адпаведнай крыніцы. У якасці вельмі асцярожнай гіпотэзы можна дапусціць італійскую крыніцу: *kapr‑īva. Каранёвая частка гэтай рэканструяванай формы ўзыходзіць да назвы казы (лац. capra ’каза’). Тады гэта «казіная трава» (параўн. казіна ’дзікая трава, неўрадлівая, забалочаная сенажаць, дзе расце вельмі жорсткая, дзікая трава (пустазелле)’ або ў адпаведнасці з іншай матывацыяй ’едкая’). Параўн. сінонім да казлы, казлякі — казялец едкі і сінонім да крапіва — жыгучка, жгучка. Згодна з традыцыйнай версіяй, да koprъ ’кроп’ (Младенов, РФВ, 68, 384–386). Семантычнае тлумачэнне тут таксама ненадзейнае (у адпаведнасці з моцным пахам крапівы). Да таго ж сербскахарвацкі прыметнік kopriv ’крапіўны’ нельга разглядаць як вытворны з суфіксам ‑iv, паколькі ён не мае значэння ’кропны’. Гэта прыметнік з ётавай суфіксацыяй (параўн. рус. крапивь). Іншыя этымалогіі яшчэ менш надзейныя. Махэк (ZfSIPh, 17, 261) звязвае *kropiva (яго рэканструкцыя) з kropiti, паколькі крапіву залівалі варам перад скормліваннем жывёле. З апошняй літаратуры гл. Хінце LISL, А, 19/2, 170–171.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

крапіва / пякучая: жыгучка

Слоўнік сінонімаў і блізказначных слоў, 2-е выданне (М. Клышка, правапіс да 2008 г.)

кіта́йская крапіва́

т. 8, с. 311

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ГЛУХА́Я КРАПІВА́,

кветкавая расліна, гл. ў арт. Яснотка.

т. 5, с. 304

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

Крапіва Н. А. 8/188

Беларуская Савецкая Энцыклапедыя (1969—76, паказальнікі; правапіс да 2008 г., часткова)

Крапіва К. 1/144—145 (укл.), 156, 180, 220, 284, 344—345 (укл.), 350, 353, 377, 411, 450, 542; 2/47, 74, 139, 142, 166, 222, 239, 248—249 (укл.), 250, 251, 252, 267, 270, 271, 340, 376, 466, 494; 3/70, 106, 144, 156, 229, 305, 358, 383, 449, 507, 526, 565; 4/18, 42, 53, 85, 116, 137, 138, 216, 234, 267, 270, 351, 414, 456, 500, 506, 545; 5/65, 113, 196, 206, 223, 226, 294, 295, 372, 532, 605, 608; 6/52—53 (укл.), 94—95, 136, 137, 138, 173, 200—201 (укл.), 241, 274, 277, 284, 316, 393, 395, 407, 421, 532, 539, 563, 578, 586, 589; 7/21, 51, 59, 90, 115, 258, 272, 273, 274, 284, 425, 426, 435, 473, 638, 644; 8/46, 62, 75, 110, 111, 228, 355, 370, 381, 435, 441, 465, 483, 490, 499, 512, 603; 9/30, 45, 53, 68, 113, 116, 138, 144, 245, 279, 303, 355, 370, 390, 400, 426, 429, 508, 523, 554, 576, 595; 10/45, 70, 233, 257, 369, 370, 373, 421, 429, 430, 433, 452, 454, 519, 536, 562, 572, 627; 11/125, 231, 273, 276, 278, 293, 308, 311, 336, 390, 397, 467, 481,482, 571; 12/440, 443, 447, 451, 552, 554, 555, 558, 560, 562, 563, 566, 567, 568, 570, 583, 584, 585, 623, 636, 637, 638, 639, 640, 641, 642, 643, 644, 649, 661, 676, 677

Беларуская Савецкая Энцыклапедыя (1969—76, паказальнікі; правапіс да 2008 г., часткова)

Во́ўчая крапіва ’залозніца вузлаватая, Scrophularia nodosa L.’ (Шат.). Расліна названа па падабенству да крапівы. Аб семантыцы прыметніка гл. воўчая мята.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

крапи́ва бот. крапіва́, -вы́ ж.;

жгу́чая крапи́ва крапіва́-жыгу́чка, жыгу́чка;

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

пяку́чка: п.-крапіва́ жгу́чая крапи́ва

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

жыгу́чка, -і, ДМ -чцы, ж. (разм.).

Пякучая крапіва з дробным круглым лісцем.

|| прым. жыгу́чы, -ая, -ае.

Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)