Verbum

ВЯЛІ́КІ САХА́РСКІ АРТЭЗІЯ́НСКІ БАСЕ́ЙН, Алжыра-Туніскі артэзіянскі басейн,

размешчаны пераважна на тэр. Алжыра, ахоплівае таксама паўд. палову Туніса і часткова Лівію. Пл. каля 600 тыс. км². На Пн абмежаваны Сахарскім Атласам, на З — Угарцкімі ланцугамі, на Пд — масівам Ахагар, усх. мяжа басейна дакладна не вызначана. Прыўрочаны да апускання Сахарскай пліты з дакембрыйскім фундаментам. Гал. ваданосны комплекс звязаны з ніжнемелавымі пясчана-гліністымі адкладамі. Глыбіня 100—1300 м. Дэбіт свідравін да 300 л/с самавыліваннем, сярэдні ўдзельны дэбіт 1—3 л/с. Воды нярэдка тэрмальныя (60 °C і болей), прэсныя або маламінералізаваныя (0,3—2,4 г/л). Асн. вобласць жыўлення басейна на схілах гор, а таксама кандэнсацыйная вільгаць у раёнах буйных пясчаных масіваў (эргаў). Воды выкарыстоўваюцца для прам-сці, арашэння і абваднення.

т. 4, с. 385

ПАБО́ЕЎСКІ ВЯЛІ́КІ КА́МЕНЬ З Я́МКАМІ,

геалагічны помнік прыроды рэсп. значэння (з 1997). За 1,6 км на З ад в. Мілявічы Мастоўскага р-на Гродзенскай вобл., ва ўрочышчы Пабоева. Валун парфірападобнага граніту з крышталямі палявога шпату ў выглядзе таблічак і з зернямі ружовага кварцу. Даўж. 2,4 м, шыр. 1,7 м, выш. 0,8 м, у абводзе 6,3 м, аб’ём 1,9 м³, маса каля 4,9 т. Прынесены ледавіком каля 220—150 тыс. г. назад са Скандынавіі. Формаю нагадвае вял. прас. На верхняй пляцоўцы захаваліся 12 паўсферычных выемак (глыб. 0,3—0,5 см, у папярочніку 3—5 см), якія высечаны чалавекам 2—2,5 тыс. г. назад. Меў культавае значэнне.

В.​Ф.​Вінакураў.

т. 11, с. 462

ЛІТО́ЎСКІ ВЯЛІ́КІ КА́МЕНЬ СА ЗНА́КАМІ,

геалагічны помнік прыроды на Беларусі (з 1997), на ўсх. ускраіне в. Літоўка Навагрудскага р-на Гродзенскай вобл. Валун ружавата-шэрага граніту дробназярністага з крышталямі біятыту і ксеналітаў цёмна-шэрага гнейсу. Захавалася ​¹/₃ валуна (даўж. 2,7 м, шыр. 2,4 м, выш. 1,6 м, у абводзе 7,2 м, аб’ём 5,5 м³, маса каля 14,6 т). Прынесены ледавіком каля 220—150 тыс. гадоў назад са Скандынавіі. На паверхні каменя ёсць паглыбленне (даўж. 29 см, шыр. 14 см, глыб. да 2 см), якое лічылі следам казачнай «істоты». Амаль на вяршыні знаходзіцца паўсферычная выемка (у папярочніку 4 см, глыб. 1,5 см) з прышліфаванымі сценкамі, якая высечана чалавекам 2—2,5 тыс. гадоў назад. Валун меў культавае значэнне.

В.​Ф.​Вінакураў.

т. 9, с. 316

САНКТ-ПЕЦЯРБУ́РГСКІ ВЯЛІ́КІ ДРАМАТЫ́ЧНЫ ТЭА́ТР акадэмічны імя Г.​А.​Таўстаногава.

Адкрыты ў 1919, з 1932 імя М.​Горкага, з 1964 акадэмічны, з 1992 сучасная назва. Створаны пры ўдзеле М.​Горкага, М.​Андрэевай і А.​Блока як т-р гераічнага рэпертуару, класічнай трагедыі і высокай камедыі. Гал. рэжысёры А.​Лаўрэнцьеў (1919—22 і 1923—29), К.​Твярской (1929—34), В.​Фёдараў (1934—36), А.​Дзікі (1936—37), Б.​Бабачкін (1938-40), Л.​Руднік (1940—46), Н.​Рашэўская (1946—49), І.​Яфрэмаў (1950—52), К.​Хахлоў (1922—23 і 1954—55), Таўстаногаў (1956—89); з 1989 маст. кіраўнік К.​Лаўроў. Адкрыўся спектаклем «Дон Карлас» Ф.​Шылера. Першапачаткова ставіліся спектаклі У.​Шэкспіра, Шылера, В.​Гюго, Мальера і інш., з сярэдзіны 1920-х г. таксама творы тагачаснай драматургіі, у якіх сцвярджалася рэаліст. скіраванасць: «Мяцеж» (1925), «Разлом» (1927) Б.​Лаўранёва, «Клоп» (1929), «Баня» (1930) У.​Маякоўскага. У 1930—40-я г. т-р ставіў творы М.​Горкага («Мяшчане», «Дачнікі»), А.​Чэхава («Вішнёвы сад») і інш. Спектаклям 1950—70-х г. уласцівы ўвага да сцэн. ўвасаблення вострых і напружаных жыццёвых калізій, яркая рэаліст. форма, сац.-гіст. і псіхал. абагульненні: «Ідыёт» паводле Ф.​Дастаеўскага, «Ліса і вінаград» Г.​Фігейрэду, «Варвары» і «Мяшчане» (Дзярж. прэмія СССР 1970) М.​Горкага, «Кароль Генрых IV» Шэкспіра, «Гісторыя каня» паводле Л.​Талстога. Пастаноўкі 1990-х г. вызначаліся глыбокай распрацоўкай псіхал. малюнка роляў, пошукам сучасных выразных магчымасцей у традыц. драматургіі: «Каварства і каханне» Шылера, «Макбет» Шэкспіра, «Бацька» А.​Стрындберга, «Таленты і паклоннікі» А.​Астроўскага і інш. У т-ры ў розныя гады працавалі і працуюць акцёры А.​Абрамаў, А.​Андрэеў, Г.​Багачоў, А.​Басілашвілі, Т.​Дароніна, В.​Дзягцяр, В.​Іўчанка, Я.​Капелян, У.​Кузняцоў, Лаўроў, А.​Лаўрэнцьеў, Я.​Лебедзеў, П.​Луспякаеў, Л.​Макарава, М.​Манахаў, В.​Сафронаў, В.​Паліцаймака, І.​Смактуноўскі, У.​Стржэльчык, А.​Талубееў, М.​Трафімаў, А.​Фрэйндліх, З.​Шарко, Ю.​Юр’еў і інш.; рэжысёры Р.​Дзіцяткоўскі, Р.​Казлоў, Э.​Нюганен, М.​Пінігін, А.​Сяроў, Т.​Чхеідзе, А.​Шапіра і інш.

С.​У.​Пешын.

т. 14, с. 154

ДЗЯРЖА́ЎНЫ АКАДЭМІ́ЧНЫ ВЯЛІ́КІ СІМФАНІ́ЧНЫ АРКЕ́СТР ІМЯ П.І.ЧАЙКО́ЎСКАГА Міністэрства культуры Расійскай Федэрацыі.

Створаны ў 1930 у Маскве як Сімф. аркестр Усесаюзнага радыё, з 1937 вялікі, з 1964 Усесаюзнага радыё і тэлебачання, з 1974 Вял. акадэмічны сімф. аркестр Усесаюзнага тэлебачання і радыё, з 1994 аркестр Рас. дзярж. тэлерадыёкампаніі «Астанкіна», з 1996 сучасная назва. Аркестрам кіравалі А.Арлоў (з 1930), М.Галаванаў (з 1937), А.Гаўк (з 1953), Г.Раждзественскі (з 1961). З 1974 гал. дырыжор і маст. кіраўнік У.Федасееў. У розны час з аркестрам працавалі дырыжоры В.Сук, Л.Штэйнберг, С.Самасуд, Я.Мравінскі, А.Мелік-Пашаеў, Н.Рахлін, К.Іваноў, Э.​Клайбер, О.​Фрыд, Ф.​Штыдры, Г.​Себасцьян, Л.​Стакоўскі, Ф.​Канвічны, Дж.​Джарджэску, В.​Ферэра, А.​Клюітэнс і інш. У ансамблі з аркестрам выступалі выдатныя айч. і замежныя інструменталісты і спевакі. У рэпертуары аркестра буйныя сімф. і вак.-сімф. творы кампазітараў-класікаў, сучасных зарубежных і айч. аўтараў. Калектыў — першы выканаўца многіх твораў П.​Чайкоўскага, С.​Пракоф’ева, Р.​Гліэра, М.​Мяскоўскага, Ю.​Шапорына, Дз.​Шастаковіча, А.​Хачатурана, Дз.​Кабалеўскага, Ц.​Хрэннікава, К.​Караева, В.​Мурадэлі, А.​Баланчывадзе, А.​Тактакішвілі, Р.​Шчадрына, Б.​Чайкоўскага, М.​Вайнберга, Г.​Свірыдава і інш., удзельнічаў у пастаноўцы многіх опер класічнага і сучаснага рэпертуару.

т. 6, с. 146