Verbum

КАЛЮНО́Ў (Уладзімір Мікалаевіч) (н. 11.3.1934, г. Іванава, Расія),

бел. вучоны ў галіне фізіялогіі чалавека і жывёл. Д-р біял. н. (1975), праф. (1990). Скончыў Мінскі мед. ін-т (1958). З 1960 у Ін-це фізіялогіі Нац. АН Беларусі, адначасова з 1972 у БДУ. Навук. працы па фізіялогіі гангліяў сімпатычнай нерв. сістэмы, іх рэцэптарнай функцыі, крыніцах кровазвароту і метадах перфузіі гэтых структур, біялогіі фактараў росту ў норме і пры паталогіі, нейрабіялогіі развіцця, механізмах міжклетачных узаемаадносін, малекулярных асновах спалучэння нерв., эндакрыннай і імуннай сістэм.

Тв.:

Источники кровоснабжения и методы перфузии симпатических ганглиев кошки. Мн., 1972;

Рецепторная функция симпатических ганглиев. Мн., 1974 (разам з І.​А.​Булыгіным);

Биология фактора роста нервной ткани. Мн., 1986;

Морфофункциональные и биохимические эффекты фактора роста нервов. Мн., 1987 (у сааўт.).

т. 7, с. 495

КАМЕ́НСКІ (Анатоль Сяргеевіч) (16.10.1912, г. Растоў-на-Доне, Расія — 31.1.1990),

рускі і бел. акцёр. Засл. арт. Беларусі (1963). Скончыў Растоўскае тэатр. вучылішча (1937). З 1937 працаваў у т-рах Растова-на-Доне, у 1958—81 у Гомельскім абл. драм. т-ры. Выканаўца характарных і камед. роляў. Творчасць вызначалася рэалістычнасцю і імправізацыйнасцю выканання, выразнасцю знешняга малюнка ролі. Сярод лепшых работ: дзед Цярэшка («Рудабельская рэспубліка» паводле С.​Грахоўскага), Аўталік («Зімовая казка» У.​Шэкспіра), Рабінзон, Барабашаў, Мурзавецкі («Беспасажніца», «Праўда добра, а шчасце лепш», «Ваўкі і авечкі» А.​Астроўскага), Пярчыхін («Мяшчане» М.​Горкага), Земляніка («Рэвізор» М.​Гогаля), Ібрагім-аглы («Угрум-рака» паводле В.​Шышкова), Філька-анархіст («Інтэрвенцыя» Л.​Славіна), Курачкін («Вяселле з пасагам» М.​Дзьяканава), Чыжоў («Раскінулася мора шырока» У.​Вішнеўскага).

т. 7, с. 517

КАРАТКЕ́ВІЧ (Нэлі Васілеўна) (н. 18.1.1937, г. Пенза, Расія),

бел. актрыса. Засл. арт. Беларусі (1977). Скончыла тэатр. студыю Бранскага абл. драм. т-ра (1961), Ленінградскі ін-т культуры (1981). Працавала ў т-рах Гомеля (1966—67), Магілёва (1970—75), Гродна (1975—81), Бранска, Ноўгарада. У 1985—86 у Дзярж. маладзёжным т-ры Беларусі. Выканаўца лірыка-драм. і характарных роляў. Створаныя ёю вобразы вызначаюцца ўнутр. псіхалагічнасцю і знешняй выразнасцю. Сярод роляў: у Магілёўскім абл. драм. т-ры — Паўлінка («Паўлінка» Я.​Купалы), Зубрыч («Трывога» А.​Петрашкевіча), Іванская («Аперацыя «Мнагажэнец» А.​Дзялендзіка), Нора («Лялечны дом» Г.​Ібсена); у Гродзенскім абл. драм. т-ры — Каця («Трэцяга не дадзена» Л.​Караічава), Соф’я («Зыкавы» М.​Горкага), Ларыса («Беспасажніца» А.​Астроўскага), Камісар («Аптымістычная трагедыя» У.​Вішнеўскага) і інш.

Р.​І.​Баравік.

т. 8, с. 57

КАЦЕ́НІН (Павел Аляксандравіч) (22.12.1792, в. Шаёва Калагрыўскага р-на Кастрамской вобл., Расія — 4.6.1853),

рускі пісьменнік, драматург, перакладчык. Ганаровы чл. Пецярбургскай АН (з 1841). У 1810—20 і 1833—38 на ваен. службе, удзельнік Айч. вайны 1812. З канца 1816 чл. т-ва дзекабрыстаў «Саюз выратавання», у 1817 узначальваў адно з аддзяленняў Ваен. т-ва. Друкаваўся з 1810. Кіраваў адной з плыняў дзекабрысцкага рамантызму. У грамадз. лірыцы, эпічных вершах, баладах, драм. творах адлюстраванне рус. побыту, выкарыстанне прастамоўных форм. Сярод твораў: трагедыя «Андрамаха» (1809—19, паст. 1827), балада «Вольга» (1816), камедыя «Студэнт» (1817, з А.​С.​Грыбаедавым), паэма-казка «Княжна Мілуша» (1834). Перакладаў трагедыі П.​Карнеля, Ж.​Расіна і інш.

Тв.:

Избр. произв. М.; Л., 1965;

Размышления и разборы. М., 1981;

Избранное. М., 1989.

т. 8, с. 191

КЕ́ДРАЎ (Баніфацій Міхайлавіч) (10.12.1903, г. Яраслаўль, Расія — 10.9.1985),

савецкі філосаф, гісторык навукі, хімік. Акад. АН СССР (1966). Скончыў Маскоўскі ун-т (1930). Ін-т чырвонай прафесуры (1932). Працаваў у ЦК КПСС, Акадэміі грамадскіх навук пры ЦК КПСС, Ін-це прыродазнаўства і тэхнікі (з 1962 дырэктар) і Ін-це філасофіі АН СССР (у 1973—74 дырэктар), Маскоўскім ун-це, гал. рэдактарам час. «Вопросы философии» (1947—49). Даследаваў праблемы матэрыяліст. дыялектыкі, псіхалогіі, логікі, метадалогіі навук. творчасці, філас. пытанні прыродазнаўства, навуказнаўства і інш.

Тв.:

Единство диалектики, логики и теории познания. М., 1963;

Ленин и научные революции. Естествознание. Физика. М., 1980;

Науки в их взаимосвязи: История. Теория. Практика. М., 1988 (у сааўт.);

Проблемы логики и методологии науки: Избр. тр. М., 1990.

А.​М.​Елсукоў.

т. 8, с. 219

КІМ (Сяргей Аляксеевіч) (н. 10.3.1937, в. Каручхоз Шкотаўскага р-на Прыморскага краю, Расія),

бел. і рас. вучоны-эканаміст. Д-р эканам. н. (1972), праф. (1975). Скончыў Маскоўскі тэхнал. ін-т лёгкай прам-сці (1959). З 1966 у Ін-це нар. гаспадаркі ў Іркуцку. У 1973—90 у Гомельскім дзярж. ун-це. З 1991 у Расійскай інж. акадэміі менеджменту і аграбізнесу. Даследуе праблемы арганізацыі павышэння эфектыўнасці вытв-сці. Аўтар падручнікаў і навуч. дапаможнікаў па планаванні, кіраванні і маркетынгу.

Тв.:

Плановые расчеты на промышленных предприятиях. Иркутск, 1971 (разам з П.​С.​Пушкшым);

Научная организация труда на конвейерных потоках обувных фабрик. М., 1972 (разам з В.​А.​Уразавым);

Совершенствование управления производством в легкой промышленности. М., 1985 (з ім жа).

т. 8, с. 260

КІРЫ́ЛА-БЕЛАЗЕ́РСКІ МАНАСТЫ́Р,

помнік рускага дойлідства 15—17 ст. Размешчаны ў г. Кірылаў Валагодскай вобл. (Расія) на беразе воз. Сіверскае. Засн. ў 1397 як мужчынскі. Комплекс складаецца з ансамбляў б. Успенскага і Іванаўскага манастыроў («Стары горад»), «Новага горада» і крэпасці Астрог (не захавалася) паміж імі. Манастыр абкружаны крапаснымі сценамі (16 ст., будаўнікі К.​Сяркоў, С.​Шам) з манум. вежамі, аздобленымі ўзорамі з цэглы. На тэр. манастыра Успенскі сабор (1497—98, дойлід Прохар Растоўскі; у інтэр’еры 5-ярусны іканастас 15—18 ст., фрэскі 1641), цэрквы Увядзенская (1519), надбрамная са «Святой брамай» (1523), Архангела Гаўрыіла (1531—34), Вял. бальнічныя палаты (канец 16 — пач. 17 ст.) і інш. З 1924 музей-запаведнік.

Літ.:

Варюхичев А.Г. Слово о граде Кириллове. [3 изд.] Архангельск, 1990.

т. 8, с. 286

КО́ЛЬВІЦ ((Kollwitz) Кетэ) (8.7.1867, г. Кёнігсберг, цяпер Калінінград, Расія — 22.4.1945),

нямецкі графік і скульптар. Вучылася ў маст. школах у Берліне (1885—86) і Мюнхене (1888—89). У 1919—33 праф. АМ у Берліне. У ранні перыяд творчасці зазнала ўплыў М.Клінгера. У малюнках, афортах, літаграфіях адлюстроўвала трагізм сваёй эпохі, выказвала сац. пратэст, увасабляла гуманіст. ідэалы. Графічная манера вызначалася дынамікай кампазіцыі, кантрастамі тонаў і штрыха: цыклы «Паўстанне ткачоў» (1897—98), «Растаптаныя» (1900), «Вайна» (1920—24), «Голад» (1924)», «Маці» (1922—23), «Марыя і Лізавета» (1928), «Покліч смерці» (1934—35) і інш. Экспрэсіўная пластычнасць уласціва скульпт. творам К.: кампазіцыя «Маці і Бацька» (1932) на ваен. могілках каля г. Дыксмёйдэ (Бельгія), «Мацярынская вежа» (1937—38), рэльеф «Жальба» (1938), станковая скульптура «П’ета» і інш.

В.​Я.​Буйвал.

т. 8, с. 392

КО́НЕЎ (Сяргей Васілевіч) (н. 19.1.1931, в. Локаць Брасаўскага р-на Бранскай вобл., Расія),

бел. вучоны-біяфізік. Акад. Нац. АН Беларусі (1994, чл.-кар. 1989), д-р біял. н. (1968), праф. (1969). Скончыў Маскоўскі ун-т (1954). З 1959 у Лабараторыі біяфізікі і ізатопаў, з 1967 заг. лабараторыі ў Ін-це фотабіялогіі Нац. АН Беларусі. Навук. працы па фатоніцы бялкоў, структурных перабудовах бялкоў і біямембран, кааператыўнасці арганізацыі біямембран і іх напружанага метастабільнага стану, вывучэнні ролі структурнай дынамікі спалучальных мембран у рабоце электроннатрансп. ланцуга мітахондрый, мембраннага рэгулявання фізіял. працэсаў. Дзярж. прэмія Беларусі 1992.

Тв.:

Фотобиология. 2 изд. Мн., 1979 (разам з І.​Дз.​Валатоўскім);

Структурная лабильность биологических мембран и регуляторные процессы. Мн., 1987;

Биохимия и микробиология. М., 1992 (разам з М.​С.​Ручаем).

т. 8, с. 406

КО́ПАСАЎ (Аляксей Паўлавіч) (12.3. 1902, г. Жыздра Калужскай вобл., Расія — 9.12.1967),

рускі кампазітар. Скончыў Маскоўскую кансерваторыю (1931). Кіраваў харамі ў Маскве, у т. л. Рус. нар. хорам Усесаюзнага радыё (1938—41). Арганізатар і ўдзельнік фалькл. экспедыцый, запісаў і апрацаваў шмат нар. песень, у т. л. бел. «Ды ты маё сонейка», «А на моры на сіненькім», «Ой, не кукуй, зязюленька», «Ой, бяда ж мая», «І сюды гара, і туды гара», «Узышоў свецел месячык», «Зорка Венера» на сл. М.​Багдановіча, якія ўваходзілі ў рэпертуар Дзярж. акад. харавой капэлы БССР; апубл. Р.​Шырмам у 2-томніку «Беларускія народныя песні (для хору)» (1971—73). Аўтар кантаты «Беларусь» (1948), «Сюіты на тэмы беларускіх народных песень» (1937, выконвалася хорам Бел. філармоніі), песень і хароў.

Т.​Г.​Слабодчыкава.

т. 8, с. 413