ПРУЖА́НСКІ РАЁН.

Размешчаны на ПнЗ Брэсцкай вобл. Утвораны 15.1.1940. Пл. 2,8 тыс. км². Нас. 64,3 тыс. чал. (2000), гарадскога 40,3%. Сярэдняя шчыльн. 23 чал. на 1 км². Цэнтр — г. Пружаны. Уключае г.п. Ружаны і Шарашова, 243 сельскія населеныя пункты, Ружанскі і Шарашоўскі пасялковыя Саветы, 20 сельсаветаў: Бакунскі, Варанілавіцкі, Велікасельскі, Гарадзечанскі, Зеляневіцкі, Крыніцкі, Лінаўскі, Лыскаўскі, Мокраўскі, Навазасімавіцкі, Паўлаўскі, Пружанскі, Роўбіцкі, Ружанскі, Смалянскі, Старавольскі, Сухопальскі, Хараўскі, Шаняўскі, Шчарчоўскі.

Большая ч. тэр. раёна ў межах Прыбугскай раўніны. Паверхня раўнінная, на асобных участках спадзістахвалістая, 80% яе на выш. 150—170 м, 17% вышэй за 170 м, найвыш. пункт 202 м (за 6 км на ПнУ ад г.п. Ружаны). Карысныя выкапні: торф, гліны і суглінкі, пяскі. Сярэдняя т-ра студз. -5,1 °C, ліп. 18,3 °C. Ападкаў 572 мм за год. Вегетац. перыяд 200 сут. Найб. рэкі Ясельда. Зальвянка, Нараў, Нараўка, Левая Лясная. Каналы Вінец і Мухавец. Вадасх. Гута, Паперня, Руднікі, Залессе. Пераважаюць глебы с.-г. угоддзяў: дзярнова-падзолістыя (32%), дзярнова-падзолістыя забалочаныя (29%), тарфяна-балотныя (28%), дзярновыя і дзярнова-карбанатныя забалочаныя (10,8%). Пад лесам 43,6%. Лясы пераважна хваёвыя, чорнаальховыя, бярозавыя, яловыя, трапляюцца дубовыя, асінавыя, грабавыя. Найб. лясныя масівы Белавежская пушча і Ружанская пушча. Каля 40% штучныя, пераважна хваёвыя насаджэнні. Пад балотамі 3,3%. Найб. балота Дзікае. На тэр. раёна ч. нац. парку Белавежская пушча, заказнікі рэсп. значэння: біял. — Міхалінска-Бярозаўскі. Ружанская пушча, Буслаўка, гідралагічны — Дзікае. Заказнікі мясц. значэння: біял. Выдранка, Папялёва і гідралагічны Зальвянка.

Ахоўныя тарфянікі: Гай, Лібертполь, Парасліна, Ясенец. Помнікі прыроды рэсп. значэння: піхты белыя Лінаўскія і насаджэнне хвоі веймутавай у Лінаўскім лясніцтве; мясц. значэння: парк «Пружаны» ў г. Пружаны і школьны дэндрарый у г.п. Ружаны.

Агульная пл. с.-г. угоддзяў 131,6 тыс. га, з іх асушаных 47,6 тыс. га. На 1.4.2001 у раёне 23 калгасы, 5 саўгасаў, 34 фермерскія гаспадаркі, Аранчыцкая птушкафабрыка, эксперым. базы «Белавусаўшчына» і «Светлы шлях». Сельская гаспадарка спецыялізуецца пераважна на малочна-мясной жывёлагадоўлі. Вырошчваюць збожжавыя і кармавыя культуры, лён, бульбу. Прадпрыемствы харч. (сыр, масла, цэльнамалочныя прадукты, сухое абястлушчанае малако, плодаагароднінныя кансервы і інш.), мэблевай, кааператыўнай, першаснай апрацоўкі лёну, буд. матэрыялаў прам-сці, з-д радыёдэталей, лясгас. Па тэр. раёна праходзяць: чыг. Брэст—Масква, аўтадарогі Слонім—Высокае, Пружаны—Бяроза, Свіслач—Поразава—Пружаны, Гродна—Ваўкавыск—Івацэвічы, Пружаны—мяжа Польшчы. У раёне 31 сярэдняя (у т. л. 1 вячэрняя), 8 базавых, 4 пач. школы, школа мастацтваў, дзіцяча-юнацкая спарт. школа, Пружанскі аграрна-тэхнічны каледж, 2 цэнтры творчасці дзяцей і моладзі, цэнтр карэкцыйна-развіваючага навучання і рэабілітацыі, цэнтр сучасных сродкаў навучання, турыстычная база, 36 дашкольных устаноў, 60 дамоў культуры і клубаў, 62 б-кі, 7 бальніц, 3 амбулаторыі, 35 фельч.-ак. пунктаў, абласная псіхіятрычная бальніца. Музеі: народны музей-сядзіба «Пружанскі палацык», нар. музей славы, працы, краязнаўства ў аграрна-тэхн. каледжы ў г. Пружаны. Помнікі архітэктуры: цэрквы — Крыжаўзвіжанская (1914) у в. Аранчыцы, Аляксандра Неўскага (1888) у в. Блізная, Мікалаеўская (1799) у в. Вяжное, Пакроўская (1825) у в. Гарадзечна, Мікалаеўская (1811) у в. Засімавічы, Крыжаўзвіжанская (1878) у в. Зельзін, Прачысценская (1834) у в. Круглае, касцёл (пач. 20 ст.) у в. Лінава 1-е, кляштар місіянераў (1763—85) і царква Раства Багародзіцы (1930) у в. Лыскава, Петрапаўлаўская царква (2 пал. 19 ст.) у в. Мокрае, царква (1903) у в. Смаляніца, Крыжаўзвіжанская царква (пач. 20 ст.) у в. Сухопаль, царква (19 ст.) у в. Ялова. Гіст. помнік — рэшткі каралеўскага замка (15—18 ст.) каля в. Лыскава, археал. помнік — каменны ідал у в. Буцькі. На тэр. раёна ў Белавежскай пушчы ўрадавая рэзідэнцыя Віскулі. Выдаюцца газ. «Раённыя будні», «Голас Пружаны».

Н.​П.​Зеляняк, Р.​Р.​Паўлавец.

т. 13, с. 49

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

pomoc

ж.

1. помач; дапамога;

pomoc pieniężna — грашовая дапамога;

pomoc dla bezrobotnych — дапамога па беспрацоўі;

pomoc gospodarcza — эканамічная дапамога;

pomoc materialna — матэрыяльная дапамога;

pomoc zagraniczna — замежная дапамога;

~e szkolne — школьныя дапаможнікі;

pomoc wzajemna — узаемадапамога;

na pomoc! — дапамажыце!;

za ~ą — з дапамогай, пры дапамозе;

pomoc domowa — хатняя работніца;

2. спарт. паўабарона

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)

ciężar, ~u

м.

1. вага;

ciężar właściwy фіз. удзельная вага;

ciężar cząsteczkowy — малекулярная вага;

2. цяжар; груз;

złożyć z siebie ciężar — вызваліцца ад абавязку;

podnoszenie ~ów спарт. цяжкая атлетыка;

ciężar spadł mi z serca — камень з душы зваліўся;

być dla kogo ~em — быць цяжарам для каго; быць у цяжар каму

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)

tor, ~u

м.

1. дарога; траса;

tor kolejowy — чыгуначны пуць;

boczny tor — запасны пуць;

tor kolarski — трэк, велатрэк;

tor przeszkód спарт. паласа перашкод;

tor wyścigowy — трэк;

2. траекторыя;

tor lotu pocisku — траекторыя палёту снарада;

biec zwykłym ~em — ісці звыклым шляхам;

życie płynie swoim ~em — жыццё ідзе сваёй дарогай;

ślepy tor — тупік

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)

Tor I n -(e)s, -e

1) варо́ты, бра́ма

2) спарт. гол;

ein ~ schíeßen* [máchen, erzíelen] забі́ць гол;

mit 2:1 ~en síegen вы́йграць з лі́кам 2:1;

aufs ~ schíeßen* біць па варо́тах, забі́ць гол;

◊

er steht da wie die Kuh [ein Búlle] vorm néuen ~ ён утаро́піўся, як бара́н на но́выя варо́ты

Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.) 

па́ртыя ж.

1. (палітычная) Partéi f -, -en;

нале́жаць да па́ртыі éiner Partéi ángehören;

аб’ядна́цца ў па́ртыю sich zu éiner Partéi veréinigen;

не нале́жаць ні да адно́й па́ртыі zu kéiner Partéi gehören, partéilos sein;

2. камерц. Partíe f -, -tí¦en, Pósten m -s, -;

па́рты тава́ру Wárenpartie f, Wárenposten m, Wárensendung f -, -en;

3. спарт. Partíe f -, -tí¦en; Satz m -es, Sätze (у тэнісе);

згуля́ць па́ртыю ў ша́хматы éine Partíe Schach spíelen;

4. муз. Partíe f -, -tí¦en

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

казёл м.

1. заал. Zíegenbock m -(e)s, -böcke; Bock m (тс. перан.);

упа́рты як казёл störrisch, bóckig; störrisch wie ein Ésel; stur wie ein Bock;

2. спарт. Bock m;

◊

з яго́ во́зьмеш як з казла́ малака́ bei ihm ist nichts zu hólen; er taugt zu nichts;

ахвя́рны казёл, казёл адпушчэ́ння разм. Sündenbock m; Prügelknabe m -n, -n;

пусці́ць казла́ ў агаро́д den Bock zum Gärtner máchen;

забіва́ць казла́ разм. Dómino spíelen

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

hében*

1. vt

1) падыма́ць; спарт. вы́ціснуць (штангу)

2) павыша́ць, павялі́чваць;

die Stímme ~ павыша́ць го́лас

3) здыма́ць, выма́ць;

aus der Érde ~ выко́пваць з зямлі́;

aus den Ángeln ~ здыма́ць з заве́с

4) вылуча́ць, падкрэ́сліваць, узмацня́ць (фарбы і да т.п.);

◊

éinen ~ разм. перакулі́ць [кульну́ць] ча́рачку

2. ~, sich

1) падыма́цца

2) узвыша́цца, уздыма́цца

3) вылуча́цца

Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.) 

Start m -s, -e і -s

1) спарт. старт;

~pistole f -, -n ста́ртавы пістале́т;

~nummer f -, -n ста́ртавы ну́мар;

~block m -(e)s, -blöcke ста́ртавая кало́дка [ту́мбачка];

~platz m -es, -plätze ста́ртавая пляцо́ўка;

an den ~ géhen* выхо́дзіць на старт

2) ав. старт, узлёт

3) пача́так;

der ~ ins Lében пача́так (самасто́йнага) жыцця́

Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.) 

markíeren

1. vt

1) адзна́чаць, ста́віць кляймо́, пазнача́ць, рабі́ць дэмарка́цыю (мяжы)

2) падкрэ́сліваць, вылуча́ць;

die Líebenswürdigkeit zu j-m ~ быць падкрэ́слена ла́скавым [ве́тлівым, прыя́зным] да каго́-н.

3) разм. удава́ць з сябе́, прыкі́двацца;

den Dúmmen ~ выдава́ць з сябе́ ду́рня

4) спарт. стры́мліваць;

den Gégner ~ стры́мліваць сапе́рніка (футбол)

2. vi рабі́ць сто́йку (пра паляўнічага сабаку)

Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)