складIII м.

1. у розн. знач. (сукупнасць) Bestnd m -es, Bestände; Personlbestand m (асабовы);

склад ура́да Zusmmensetzung der Regerung;

асабо́вы склад Personlbestand m; Personl n -s, -e (бальніцы); Belgschaft f -, -en (калектыў завода і г. д.);

склад выкла́дчыкаў Lhrkörper m -s, -;

склад кама́нды спарт. die Mnnschafts¦aufstellung f -, -en;

у по́ўным складзе vllzählig;

быць у складзе дэлега́цыі iner Delegatin ngehören;

сацыя́льны склад sozile Zusmmensetzung;

2. кніжн. (характар) Verfssung f -, Beschffenheit f -;

склад ро́зуму Mentalität f -, Gistesrichtung f -, Gistesbeschaffenheit f -, Dnkart f -;

склад хара́ктару Charkterbeschaffenheit [ka-] f;

людзі асаблі́вага складу Mnschen von besnderem Schlg;

чалаве́к друго́га складу ein Mensch aus nderem Holz;

3. (фізічны выгляд) Körperbau m -(e)s, Körperbeschaffenheit f -; Gestlt f -;

ён мо́цнага складу er ist kräftig gebut; er hat ine kräftige Gestlt;

4. лінгв.:

сло́ўнікавы склад Wrtbestand m -(e)s;

лексі́чны склад мо́вы lexiklischer Sprchbestand

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

ве́сці

1. führen vt; geliten vt (суправаджаць); nführen vt (узначальваць);

ве́сці машы́ну ein uto führen [stuern];

ве́сці напе́рад vornführen vt;

2. (кіраваць, узначальваць) führen vt, liten vt;

ве́сці гурто́к inen Zrkel liten;

3. (куды-н.) führen vi (nach D, in A);

даро́га вядзе́ ў лес der Weg führt in den Wald;

4. (мець сваім вынікам) führen vi (да чаго-н. zu D);

5. (чым-н па чым-н.) fhren* vi (s), führen vi;

ве́сці смычко́м па стру́нах den Bgen über die Siten führen;

6. спарт. führen vt; in Führung legen* [sein]; die Sptze halten* (бег);

ве́сці мяч den Ball führen*;

ве́сці барацьбу́ inen Kampf führen;

ве́сці аго́нь вайск. fuern vi, scheßen* vi;

ве́сці пратако́л das Protokll führen;

ве́сці назіра́нні Bebachtungen nstellen (за чым-н. über A), bebachten vt;

ве́сці навуча́нне nterricht ertilen;

ве́сці разве́дку вайск. ufklären vt, erknden vt;

ве́сці ўлі́к registreren vt

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

кане́ц м.

1. (заканчэнне чаго-н.) nde n -s, -n, Schluss m -es, Schlüsse, bschluss m, Finle n -s, - i Finls (спарт.);

у канцы́ го́да ggen Jhresende;

у канцы́ ве́расня nde Septmber;

даве́сці да канца́ zu Ende brngen* [führen];

кане́ц працо́ўнага дня Fierabend m -(e)s, -e, rbeitsschluss m;

кане́ц спра́вы usgang iner Sche;

2. (у рэчаў) nde n; Sptze f -, -n (востры):

тупы́ кане́ц stmpfes nde;

3. разм. (шлях, адлегласць) nde n, Strcke f -, -n;

біле́т у або́два канцы́ Rückfahrkarte f -, -n;

4. (смерць) nde n, Tod m -es;

на благі́ кане́ц schlmmstenfalls;

пад кане́ц zum Schluss, zultzt;

без канца́ hnende, ndlos, nendlich;

зве́сці канцы́ з канца́мі von der Hand in den Mund lben;

па́лка з двума́ канца́мі ein zwischneidiges Schwert;

з канца́ ў кане́ц vom inen nde zum nder(e)n;

канцо́ў не знайсці́ es ist nichts zu ermtteln;

хава́ць канцы́ die Spren verwschen

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

перада́ча ж.

1. (дзеянне) Übergabe f -, Überrichung f -; Übertrgung f -, Überbrngung f - (даручэнне); ushändigung f - (уручэнне з рук у рукі); Witergabe f (напр. мяча ў гульні); Übermtt(e)lung f -;

перада́ча ва ўла́снасць юрыд. Übereignung f -;

перада́ча до́сведу Erfhrungsaustausch m -es, Vermttlung [Witergabe] von Erfhrungen;

перада́ча зме́ны Schchtübergabe f, Schchtwechsel m -s;

перада́ча гро́шай Gldaushändigung f -;

перада́ча паво́дле а́кта protokollrische Übergabe;

для перада́чы (каму-н.) zur Witerleitung;

без пра́ва перада́чы nicht übertrgbar;

2. радыё, тэл Rndfunksendung f -, -en, Rndfunkübertragung f, Sndung f -, -en (па радыё); Frnsehsendung f (па тэлебачанні);

прама́я перада́ча Livesendung [´laĭf-] f, Direktsndung f;

спецыя́льная перада́ча Sndersendung f;

перада́ча для дзяце́й Knderfunk m -(e)s;

прагра́ма перада́ч Progrmmvorschau f -;

перада́ча па зая́ўках Wnschsendung f;

се́рыя перада́ч Sndefolge f -, -n;

4. (хвораму у бальніцы) das Mtgebrachte (sub) -n, -n;

5. тэх. Transmissin f -, -en; nrtrieb m -(e)s, -e; аўта Getrebe n -s, -;

6. спарт. bgabe f -, -n

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

МАЛАДЗЕ́ЧНА,

горад абл. падпарадкавання, цэнтр Маладзечанскага р-на Мінскай вобл., на р. Уша. За 73 км ад Мінска. Вузел чыг. ліній на Мінск (электрыфікаваная), Полацк, Вільню. Аўтадарогамі злучаны з Мінскам, Вільняй, Мядзелам, Валожынам. 98 тыс. ж. (1998).

Упершыню ўпамінаецца 16.12.1388. З 1413 у Віленскім ваяв. ВКЛ. У 15 ст. пабудаваны Маладзечанскі замак. Належаў Заслаўскім, Мсціслаўскім, Сангушкам, Рагозам, Радзівілам, Агінскім, Тышкевічам. У 16 ст. неаднаразова спустошаны ў час войнаў Маскоўскай дзяржавы з ВКЛ (у 1511, 1519, 1533) і Лівонскай вайны 1558—83 (у 1567). Да 17 ст. горад меў каля 3 тыс. ж., уваходзіў у лік 20 буйнейшых гарадоў Беларусі. У 1708 у Паўн. вайну 1700—21 захоплены шведскімі войскамі. У 1757 атрымаў прывілей на гандаль. З 1793 у Рас. імперыі, мястэчка, цэнтр воласці Вілейскага пав. Мінскай, з 1842 — Віленскай губ. У вайну 1812 адбыўся Маладзечанскі бой 1812. З 1860 працавала Маладзечанская прагімназія. У 1864 адкрыта Маладзечанская настаўніцкая семінарыя. У 1873 праз М. пракладзена Лібава-Роменская чыгунка. У 1886 было 648 ж., 85 двароў, 3 царквы, паштовая станцыя, піваварня, 18 крам, штотыднёвыя кірмашы. У пач. 20 ст. ў М. 2393 ж., 6 прадпрыемстваў. У 1-ю сусв. вайну ў прыфрантавой паласе. З 18 лют. да 18 снеж. 1918 акупіраваны герм., з ліп. 1919 да ліп. 1920 — польск. войскамі. З 1921 у складзе Польшчы, цэнтр гміны Вілейскага пав. Віленскага ваяв., з 1927 цэнтр Маладзечанскага павета. У 1929 атрымаў статус горада, створаны магістрат. З 1939 у БССР, з 1940 цэнтр Маладзечанскага раёна Вілейскай вобл. У Вял. Айч. вайну 25.6.1941 акупіравана ням. фашыстамі, якія ў М. і раёне загубілі 34 718 чал., стварылі Маладзечанскі лагер смерці; дзейнічала Маладзечанская дыверсійна-разведвальная група. Вызвалена 5 ліп. ў ходзе Вільнюскай аперацыі 1944. З 1944 цэнтр Маладзечанскай вобласці. У 1947—55 працаваў настаўніцкі ін-т. З 1960 у Мінскай вобл. У 1972—56,1 тыс. жыхароў.

Прадпрыемствы маш.-буд. і металаапр. (Маладзечанскі станкабудаўнічы завод, Маладзечанскае вытворчае аб’яднанне «Электрамодуль», радыёзавод, з-ды металаканструкцый, металавырабаў, парашковай металургіі), лёгкай (швейная і мужчынскага абутку ф-кі), харч. (мяса-, хлеба- і плодакансервавы камбінаты, малочны з-д, піўзавод, кандытарская ф-ка), буд. матэрыялаў, дрэваапр. (Маладзечанская мэблевая фабрыка) прам-сці. Маладзечанская фабрыка музычных інструментаў. Мінскі абласны краязнаўчы музей. Брацкая магіла сав. воінаў, партызан, парт. і сав. работнікаў, магіла ахвяр фашызму.

У 19 ст. ў М. былі 4 вуліцы, якія разыходзіліся крыжападобна. Хуткі рост М. пачаўся ў сувязі з буд-вам Лібава-Роменскай чыгункі (1873). У 1907 пабудаваны мураваны чыг. вакзал. Генпланы М. распрацаваны ў 1949, 1965 і 1983. Горад развіваецца ў паўд. і ўсх. напрамках. Сетка вуліц прамавугольная. Чыгункі падзяляюць горад на 4 планіровачныя раёны: зах. (канцэнтрацыя прамысл. прадпрыемстваў), паўн. (індывід. жылая забудова), усх. (прамысл. раён; старая ч. горада з пл. Свабоды, б. гандлёвая, дзе захаваўся помнік архітэктуры — Маладзечанская Пакроўская царква), паўд. (зона шматпавярховай капітальнай жылой забудовы, грамадскі цэнтр). Гал. магістралі — праспект Леніна, вуліцы Прытыцкага, Савецкая, Валынца, Я.Купалы (у 1980-я г. ўзбоч яе пабудаваны мікрараён Шырокая Дуброва), М.Горкага (часткова захаваўся помнік архітэктуры 18 ст. — будынак б. Маладзечанскай настаўніцкай семінарыі, раней манастыр антытрынітарыяў), Жданава. На скрыжаванні вуліц Прытыцкага і Савецкай утворана пл. Леніна. Цэнтр. ч. горада забудавана 2—9-павярховымі дамамі. Вышынныя дамінанты размешчаны групамі на больш высокіх адзнаках рэльефу, што стварае выразны сілуэт забудовы. Праектам дэталёвай планіроўкі цэнтра 1986 прадугледжана яго развіццё ў паўн.-зах. напрамку, стварэнне пешаходнай зоны на вул. Прытыцкага з паслядоўным чляненнем яе на 4 планіровачныя комплексы рознага функцыян. прызначэння; азеляненне, стварэнне спарт. і расшырэнне паркавай зон. У М. — помнік у гонар перамогі рус. войск у вайну 1812, ахвярам фашызму на тэр. б. лагера смерці, мемар. комплекс у гонар вызваліцеляў.

У пач. 19 ст. ў шляхецкім павятовым вучылішчы па ініцыятыве Т.Зана і Л.Ходзькі створаны школьны т-р. Ставіліся камедыі Зана «Сталасць у сяброўстве», «Грэцкія піражкі» і інш., наладжваліся тэатралізаваныя імправізаваныя «школьныя гульні». Спектаклі адбываліся і ў прагімназіі. У канцы 1870—1911 дзейнічаў школьны т-р у настаўніцкай семінарыі, у якім ставіліся п’есы А.Астроўскага, М.Гогаля, А.Чэхава. У 1913—14 у М., верагодна, выступала Першая бел. трупа І.Буйніцкага. У канцы 1910-х — 1930-я г. дзейнічалі аматарскія драм. гурткі пад кіраўніцтвам Я.Давідовіча, К.Бубена, П.Мятлы, А.Капуцкага і інш. Ставіліся п’есы «Паўлінка» Я.Купалы, «Пінская шляхта» В.Дуніна-Марцінкевіча, «Збянтэжаны Саўка» Л.Родзевіча, «Кветкі шчасця» Ф.Аляхновіча, «Модны шляхцюк» К.Каганца. Адбываліся паказы батлейкі М.Капуцкага і А.Буські. З канца 1940-х г. працавалі самадзейныя драм. гурткі ў школах, на прадпрыемствах. У 1968 арганізаваны дзіцячы лялечны т-р (з 1973 Маладзечанскі ўзорны т-р лялек). З 1991 у М. працуе Мінскі абласны тэатр лялек «Батлейка», з 1993 — Мінскі абласны драматычны тэатр.

Муз. жыццё горада сканцэнтравана пераважна вакол Маладзечанскага музычнага вучылішча. У М. працуюць Маладзечанскі гарадскі сімфанічны аркестр, Мінскі абласны камерны хор «Санорус», шматлікія калектывы муз. і маст. самадзейнасці, многія з якіх маюць званні народных і ўзорных; праводзяцца традыцыйны Маладзечанскі фестываль беларускай песні і паэзіі, рэсп. тэатр. фестываль «Маладзечанская сакавіца».

Літ.:

Каханоўскі Г.А. Маладзечна: Гіст.-экан. нарыс. Мн., 1988;

Яго ж. Даследаванне пра заходнебеларускі тэатр // Полымя 1971. № 2.

Г.А.Каханоўскі (тэатр. жыццё), С.Ф.Самбук (архітэктура).

Маладзечна. Цэнтр горада.
Будынак чыгуначнага вакзала ў Маладзечне 1907.

т. 9, с. 554

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

Punkt m -es, -e

1) кро́пка, пункт;

inen ~ stzen [stllen, mchen] ста́віць кро́пку

2) (у спалучэнні з указаннем часу) ро́ўна, дакла́дна;

~ vier Uhr дакла́дна ў чаты́ры гадзі́ны

3) кро́пка (геаграфічная), ме́сца

4) пункт, арты́кул;

~ für ~ пункт за пу́нктам, арты́кул за арты́кулам

5) мо́мант, ме́сца;

den wnden ~ trffen* закрану́ць балю́чае ме́сца, закрану́ць за жыво́е

6) спарт. ачко́;

~e hlen набіра́ць ачкі́;

~е bchen ве́сці лік ачка́м;

j-n nach ~en schlgen* перамагчы́ каго́-н. па ачка́х

7) пыта́нне;

an inen ktzligen ~ kmmen* закрану́ць казытлі́вае пыта́нне;

das ist ein ~ für sich гэ́та асо́бая спра́ва;

auf dem ~ sein [sthen*] etw. zu tun мець наме́р зрабі́ць што-н.;

der sprngende ~ гало́ўнае, су́тнасць спра́вы

Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.) 

сысці́

1. (спусціцца) hinntergehen* vi (s), herntersteigen* vi (s), herbsteigen* vi (s);

2. (пакінуць) verlssen* vt, frtgehen* vi (s);

сысці́ з даро́гі den Weg verlssen*, vom Wg bweichen*;

сысці́ з рэ́ек entglisen vi (s);

сысці́ з дыста́нцыі спарт. usscheiden* vi (s);

3. знікнуць (пра плямы) verschwnden* vi (s);

4. разм. (быць прынятым за каго-н.) ngesehen wrden (für A);

5. разм. (апынуцца прыдатным) nützlich [denlich, tuglich, bruchbar] sein, zusttten kmmen*, zu gebruchen sein;

6. (выйсці) ussteigen* vi (s) (пра пасажыраў);

7. тэатр. (перастаць ставіцца) (von der Bühne) btreten* vi (s);

8. (пра скуру, фарбу і г. д.) bgehen* vi (s), sich blösen; bbröckeln vi (s);

9. разм. (прайсці, закончыцца) zu nde sein, nden vi; blaufen* vi (s) (пра тэрмін);

10. (выцечы) usfließen* vi (s), herusfließen* vi (s) (пра вадкасць, газ і г. д.);

сысці́ кро́ўю verblten vi (s);

гэ́та не сы́дзе яму́ з рук das wird ihn tuer zu stehen kmmen;

сысці́ на нішто́ zunchte wrden

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

конь м.

1. заал. Pferd n -es, -e; Gaul m -(e)s, -e (разм. тс. рабочы конь); Ross n -es, -e (высок.);

рысі́сты конь Trber m -s, -;

бегавы́ конь Rnnpferd n -es, -e;

верхавы́ конь Ritpferd n;

ую́чны конь Pckpferd n;

ламавы́ конь Lstpferd n;

заво́дскі конь Zchtpferd n;

запражны́ конь Wgenpferd n; Zgpferd n;

чыстакро́ўны конь Vllblut n -(e)s, Vllblüter m -s, -;

конь-кача́лка (цацка) Schukelpferd n;

сяда́ць на каня́ das Pferd bestigen*, aufs Pferd stigen*;

мяня́ць ко́ней die Pfrde wchseln;

вярхо́м на кані́ zu Pfrde;

2. шахм. Sprnger m -s, -, Rössel n -s, -;

ход каня́ Zug des Sprngers, Sprngerzug m -(e)s, -züge; Rösselsprung m -(e)s, -sprünge;

3. спарт. Pferd n, Sitpferd n, Puschenpferd;

до́ранаму каню́ ў зу́бы не глядзя́ць inem gschenkten Gaul sieht [schaut] man nicht ins Maul;

у каня́ чаты́ры нагі́, ды спатыка́ецца auch der Klügste kann inen Fhler mchen, nemand ist vllkommen [vollkmmen];

Трая́нскі конь das Trojnische Pferd

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

akcja

akcj|a

ж.

1. кампанія;

~a wyborcza — выбарчая кампанія;

~a siewna — пасяўная кампанія;

~a górska — выправа ў горы;

2. акцыя; дзеянне; бой, бітва;

~a bojowa (zbrojna) — баявыя дзеянні;

wprowadzić samoloty do ~i — увесці самалёты ў дзеянне;

~a i reakcja фіз. дзеянне і процідзеянне;

3. літ. дзеянне; дзея;

~a się rozgrywa (toczy) w — дзеянне адбываецца ў ...;

4. эк. акцыя;

~a bankowa — банкаўская акцыя;

~а gwarantowanа — гарантаваная акцыя;

~а holdingowa — акцыя холдынг-кампаніі;

~a imienna — імянная акцыя;

~a kredytowa — крэдытная акцыя;

~а kumulatywna — кумулятыўная акцыя;

~a na okaziciela — акцыя на прад’яўніка;

~a przedsiębiorstwa — акцыя прадпрыемства;

~a terminowa — тэрміновая акцыя;

~a założycielska (fundatorska) — устаноўчая акцыя;

~e spadają (idą w górę) — акцыі падаюць (павышаюцца);

wzrost wartości ~i — рост вартасці акцый;

mieć (posiadać) ~е — валодаць акцыямі;

wykupić ~e — купіць акцыі;

5. спарт. атака;

~a na bramkę przeciwnika — атака на вароты праціўніка

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)

lufen* vi (s)

1) бе́гаць, бе́гчы;

sich ußer tem ~ зады́хацца ад бе́гу;

sich müde ~ набе́гацца да сто́мы [змо́ру];

j-n ~ lssen* адпусці́ць каго́-н., даць свабо́ду каму́-н.

2) спарт. бе́гаць;

ine Rnde ~ прабе́гчы круг;

Schlttschuh [Schi] ~ ката́цца на канька́х [лы́жах]

3) тэх. круці́цца, функцыяні́раваць;

die Maschne läuft машы́на працу́е;

leer ~ тэх. працава́ць ухаласту́ю

4) цячы́;

das Fass läuft бо́чка цячэ́;

die Nse läuft з но́са цячэ́ (ад насмарку)

5) ісці́ (пра фільм)

6) міна́ць, праміна́ць

7) мець сі́лу;

die kti¦e läuft nbegrenzt а́кцыя ма́е неабмежава́ны тэ́рмін

8) спяша́ць (пра гадзіннік)

9) перан. прабяга́ць;

ein Schuder lief ihm über den Rücken, es lief ihm kalt über den Rücken у яго́ мура́шкі прабе́глі па спі́не;

Gefhr ~ трапля́ць у небяспе́ку, быць у небяспе́цы;

ins Geld ~ разм. абысці́ся [каштава́ць] задо́рага;

lles läuft durcheinnder усё пераблы́талася;

es läuft auf eins hinus усё зво́дзіцца да аднаго́ і таго́ ж

Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)