прота-, прата-
(гр. protos = першы)
першая састаўная частка складаных слоў, якая абазначае «першапачатковы, першасны», «вышэйшы, старэйшы, галоўны».
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
радые-
(лац. radius = прамень)
першая састаўная частка складаных слоў, якая паказвае на адносіны да радыеактыўнасці, да радыяцыі.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
транс-
(лац. trans = цераз)
першая састаўная частка складаных слоў, якая абазначае «цераз», «за», «па той бок», «праз».
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
фіта-
(ад гр. phyton = расліна)
першая састаўная частка складаных слоў, якая паказвае на сувязь з паняццем «расліна».
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
храмата-
(гр. chroma, -atos = колер, фарба)
першая састаўная частка складаных слоў, якая абазначае «звязаны з афарбоўкай, колерам».
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
хрыза-
(гр. chrysos = золата)
першая састаўная частка складаных слоў, якая абазначае «які мае залаты колер, залацістае адценне».
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
front2 [frʌnt] adj.
1. пярэ́дні; пе́ршы;
the front page пе́ршая старо́нка/паласа́ (у газеце); ты́тульны ліст (у кнізе);
the front page news асно́ўныя наві́ны ў газе́це;
the front rows пе́ршыя рады́;
the front wheels/legs пярэ́днія ко́лы/ла́пы
2. ling. пярэ́дні;
a front vowel гало́сны пярэ́дняга ра́да
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)
◎ Карго́злік ’слабы, невялікага росту чалавек’ (Мат. Маг.), з *карнагуз‑лік. Першая частка гэтага складанага слова да прасл. къгпъ (укр. корнай, рус. корный ’кароткі’), другая — гуз, гузна (гл.). Параўн. рус. кургузый < къгпъ‑ guzъ. Няясная трэцяя частка. Магчыма, да суфіксаў ‑еі‑ікь. Параўн. курдупель (гл.) < къгпъ‑dup‑elb (Лабко, Бел.-польск. ізал., 72).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Рара́ты (рора́ты) ’служба ў каталікоў пасля паўночы перад Раством’: пошли в косцёл на рораты (Нас.). Паводле аўтара слоўніка, з лац. aurorata ’?’ — відаць, народнаэтымалагічнае аднясенне да aurōra ’ранняя зорка’. Паводле Брукнера (463), польск. roraty ’першая ранняя імша ў перыяд адвенту ў каталікоў’ ад першых слоў псалма rorate соеіі (= спусціце росы, нябёсы).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Сі́кась-на́кась ‘зігзагам’ (калінк., З нар. сл.). Рус. арл. си́кось‑ на́кось ‘крыва (надзець што-небудзь, шыць што-небудзь). Другую частку спалучэнняў Фасмер (3, 23) разглядае як на + касой (але, магчыма, тут было на + косъ, дзе кось ‘уласцівасць касога; адхіл’). Першая частка рыфмоўкі, магчыма, ад ско́са ‘скрыва’, параўн. рус. искось ‘тс’.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)