Ferrum ferro acuitur
Жалеза вастрыцца жалезам.
Железо острится железом.
бел. Клін клінам выбіваюць. Сіла сілу ломіць.
рус. Клин клином вышибают. Сила силу ломит. Сталь сталью острят.
фр. Cheville chasse l’autre (Клин вышибают клином).
англ. Iron sharpens iron (Железо точат железом).
нем. Ein Keil treibt anderen (Один клин гонит другой). Auf einen groben Klotz gehört ein grober Keil (К грубому чурбану относится грубый клин).
Шасцімоўны слоўнік прыказак, прымавак і крылатых слоў (1993, правапіс да 2008 г.)
Plus potest negare asinus, quam probare philosophus
Дурань можа больш запярэчыць, чым разумны даказаць.
Глупый может больше возразить, чем умный доказать.
бел. Што дурны папсуе, тое і разумны не паправіць. Дурань вузел завяжа, разумны не развяжа. 3 дурнем спрачацца ‒ усё роўна што пляваць супраць ветру. Разумны ў спрэчцы заўсёды ўступіць дурню.
рус. Умный не всегда развяжет, что глупый завяжет. Один дурак в воду камень бросит, а умных десять не вытащат. Дурак узел завяжет ‒ умный не развяжет. Глупый завяжет, и умный не развяжет.
фр. Un fol émeut ce que quarante sages ne pourraient apaiser (Дурак взволнует так, что сорок мудрецов не смогут успокоить). Un fol fait enrager un sage (Дурак доведёт умного до бешенства).
англ. A fool may throw a stone into a well which a hundred wise men can’t pull out (Дурак бросит камень в колодец, так что сто умных не достанут).
нем. Ein Narr kann mehr fragen als sieben/zehn Weise antworten (Один дурак может больше спрашивать, чем семь/десять мудрых отвечать).
Шасцімоўны слоўнік прыказак, прымавак і крылатых слоў (1993, правапіс да 2008 г.)
Тронкі ‘назва гульні’: На грошы ў тронкі тут гуляюць / Парнаскі дзеўкі, дзецюкі («Тарас на Парнасе», Полымя. 1971, 10, 217), ‘гульня з каменьчыкамі’ (Рам. 8: «камушки кладутса в две кучки: три в одну и один в другую»), ‘гульня, змест якой у тым, каб пацэліць з рукі трыма алавяннымі шарыкамі ў ямку, што знаходзіцца ад гульца на пэўнай адлегласці’ (Мядзв.), ‘гліняныя або алавяныя шарыкі велічынёй з круглую кулю ад стрэльбы, якія служаць для гульні «ў тронкі»’ (Нік., Оч.), дро́нкі ‘дзіцячая гульня, калі драўляныя шарыкі кідаюць у ямачкі; няцотны лік шарыкаў у ямачцы лічыцца выйгрышам’ (маг., Яшк. Мясц.); сюды ж, відаць, і тро́нкі ‘дробная бульба’ (Рэг. сл. Віц.), ‘плод бульбы’ (Касп.) і не патлумачанае тронки (Шымк. Собр.). Параўн. рус. смал. тро́нка, тро́нки ‘гульня ў арлянку’, ‘шарык з волава або гліны памерам з арэх для гульні «ў тронкі»’ (СРНГ). Слова з не да канца высветленай этымалогіяй. Куркіна (Этимология–1983, 27–28) параўноўвае з укр. тріньки ‘трошкі’, рус. дыял. тро́ньки ‘тс’, балг. тро́нка ‘зусім мала’, сюды ж таксама серб. ці макед. тронка ‘крышка, парушынка’, макед. ронка ‘тс’, што дае падставы для рэканструкцыі прасл. *tronъka ‘нешта вельмі малое’, роднаснае да прасл. *troxa (гл. трохі) і якое ўзводзіцца да *terti, *tьrǫ, гл. церці (ЕСУМ, 5, 648). Аднак абмежаваныя тэрытарыяльна назвы гульняў з розным зместам дапускаюць перанос наймення з іншых гульняў, напрыклад, “у ножыка” ад тронкі ‘сцізорык’, або зыходзячы са значэння ‘бульба’, параўн. укр. дыял. тромпак, кро́мпель ‘бульба’ (ЕСУМ, 5, 647). Лучыц-Федарэц (вусн. паведамл.) дапускае сувязь з з літ. treñkti ‘кідаць, шпурляць’. Сувязь з тры (гл.), відаць, другасная.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
помести́ть сов.
1. змясці́ць; (отдать) адда́ць;
помести́ть делега́тов в гости́ницу змясці́ць дэлега́таў у гасці́ніцу;
помести́ть дете́й в шко́лу адда́ць дзяце́й у шко́лу;
помести́ть объявле́ние змясці́ць аб’я́ву;
2. (расположить) змясці́ць, паста́віць, пакла́сці, скла́сці; (вместить) умясці́ць, уто́ўпіць;
помести́ть все ве́щи в оди́н чемода́н змясці́ць усе́ рэ́чы ў адзі́н чамада́н; см. помеща́ть;
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
Contra vulpem vulpinandum
Супраць ліс трэба хітраваць па-лісінаму.
Против лис нужно хитрить по-лисьи.
бел. Клін клінам выганяюць. І на хітрую лісу капкан знойдзецца.
рус. Клин клином вышибают.
фр. Agir en renard contre les renards (Хитрить по-лисьи против лис).
англ. Like cures like (Подобное лечат подобным).
нем. Druck erzeugt Gegendruck (Давление вызывает ответное давление). Ein Keil treibt den anderen (Один клин гонит другой).
Шасцімоўны слоўнік прыказак, прымавак і крылатых слоў (1993, правапіс да 2008 г.)
захо́д, -ду м.
1. в разн. знач. захо́д;
з. у тыл во́рага — захо́д в тыл врага́;
без ~хо́ду ў порт — без захо́да в порт;
2. приём;
перане́сці груз у два захо́ды — перенести́ груз в два приёма;
◊ адны́м ~дам — а) заодно́, попу́тно; б) в оди́н приём
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
аршы́н м. арши́н;
◊ а. з ша́пкаю — от горшка́ два вершка́;
ме́раць на свой а. — ме́рить на свой арши́н;
як а. праглыну́ў — как арши́н проглоти́л;
ме́раць на адзі́н а. — ме́рить на оди́н арши́н;
ба́чыць на два ~ны пад зямлёю — ви́деть на два арши́на под землёй
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
патапта́ць сов
1. потопта́ть; (сделать мятым — ещё) помя́ть;
п. траву́ — потопта́ть (помя́ть) траву́;
2. потопта́ть, затопта́ть;
п. кураня́т — потопта́ть (затопта́ть) цыпля́т;
3. (сносить обувь) истопта́ть;
4. перен. (грубо нарушить) попра́ть;
5. разг. (небрежно сложить) запиха́ть;
п. усё ў адну́ скры́нку — запиха́ть всё в оди́н я́щик
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
Plus vident’ oculi quam oculus
Два вокі бачаць больш, чым адно.
Два глаза видят больше, чем один.
бел. Адно вока бачыць далёка, а два ‒ яшчэ далей.
рус. Лучше видят очи, чем око.
фр. Quatre yeux voient mieux que deux (Четыре глаза видят лучше, чем два).
англ. Two heads are better than one (Две головы лучше одной).
нем. Vier Augen sehen mehr als zwei (Четыре глаза видят больше, чем два).
Шасцімоўны слоўнік прыказак, прымавак і крылатых слоў (1993, правапіс да 2008 г.)
миг м. міг, род. мі́гу м.; (мгновение) вокамгне́нне, -ння ср., імгне́нне, -ння ср.; (момент) мо́мант, -ту ж.;
в оди́н миг у адзі́н міг, мі́гам, у адно́ імгне́нне, у адзі́н мо́мант;
в тот же миг у той жа мо́мант;
ни на миг ні на імгне́нне, ні на хвілі́ну, ні на мо́мант.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)