ПАД’ЁМНАЯ СІ́ ЛА ,
складальная поўнай сілы ціску вадкага ці газападобнага асяроддзя на цела, што рухаецца ў ім, накіраваная перпендыкулярна да скорасці цела.
Існуе пры несіметрычным абцяканні цела асяроддзем. Напр. , пры абцяканні крыла самалёта часцінкі асяроддзя, што абцякаюць ніжнюю паверхню, праходзяць за аднолькавы прамежак часу меншы шлях, чым часцінкі, што абцякаюць верхнюю, больш выпуклую паверхню, і, адпаведна, маюць меншую скорасць. Паводле законаў гідрадынамікі ціск у патоку большы там, дзе меншая скорасць, г.зн. што ціск знізу большы, чым зверху, што і прыводзіць да ўзнікнення П.с. Яна вызначаецца формулай: Y = 1 /2 Cy ρν2 S , дзе ρ — шчыльнасць асяроддзя, ν — скорасць патоку, што набягае, S — плошча паверхні цела. Су — безразмерны каэфіцыент П.с., які залежыць ад формы цела, яго арыентацыі ў асяроддзі і інш.
Да арт. Пад’ёмная сіла . Абцяканне профілю крыла самалёта. Скорасць
v → н <
v → в
, ціск
p → н >
p → в
, Y — пад’ёмная сіла крыла.
т. 11, с. 494
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
капа́ цца , -а́ юся, -а́ ешся, -а́ ецца; незак.
1. у чым . Рыцца, капаючы.
К. ў градках.
К. ў пяску.
2. перан. , у чым -н. , унікаць у што-н.
К. ў душы.
3. з чым і без дап. Марудзіць, павольна рабіць якую-н. справу.
К. з перакладваннем кніг.
4. (1 і 2 ас. не ўжыв. ). Паддавацца капанню.
Пасля дажджу зямля лягчэй капаецца.
|| зак. закапа́ цца , -а́ юся, -а́ ешся, -а́ ецца (да 3 знач. ).
|| наз. капа́ нне , -я, н.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
сувыме́ рны , ‑ая, ‑ае.
Такі, які можна змераць аднолькавай з чым ‑н. мерай. Сувымерныя велічыні. // перан. Такі, які можна параўнаць з чым ‑н. Сувымерныя паняцці.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
пакры́ ўдзіць , -джу, -дзіш, -дзіць; -джаны; зак. , каго-што.
1. Прычыніць крыўду каму-н.
П. выказваннем.
Мухі не пакрыўдзіць (перан. : пра добрага, спакойнага чалавека).
2. Надзяліць чым -н. у недастатковай ступені, даць менш, чым патрэбна.
Прырода не пакрыўдзіла гэтага чалавека талентам.
Пакрыўджаны богам (пра няўдачлівага, абмежаванага розумам чалавека; разм. ).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
парашы́ ць , -рашу́ , -рэ́ шыш, -рэ́ шыць; зак. , што, на чым з інф. (разм. ).
1. Прыняць якое-н. рашэнне, рашыць.
Парашылі, што трэба ехаць неадкладна.
Ну, на чым вы тут парашылі?
2. Падумаўшы, разважыўшы, прыйсці да якога-н. вываду.
Усё абгледзеўшы, мы парашылі, што нехта ўжо тут быў да нас.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
даві́ цца , даўлю́ ся, да́ вішся, да́ віцца; незак. , чым .
1. Задыхацца ад чаго-н. , што засела ў горле, або прыступу кашлю, смеху і пад.
Д. косткай.
2. перан. чым -н. , што прыелася, абрыдла.
Д. бульбай.
|| зак. удаві́ цца , удаўлю́ ся, уда́ вішся, уда́ віцца (да 1 знач. ) і падаві́ цца , -даўлю́ ся, -да́ вішся, -да́ віцца (да 1 знач. ).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
вы́ калаць , -лю, -леш, -ле; -лі; -латы і -ланы; зак. , што.
1. Праткнуць чым -н. вострым.
В. вока.
2. Зрабіць узор, малюнак і пад. , праколваючы чым -н. вострым.
В. татуіроўку.
3. Высечы з сярэдзіны чаго-н. вострым.
В. кусок лёду.
◊
Хоць вока выкалі — вельмі цёмна.
|| незак. выко́ лваць , -аю, -аеш, -ае.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
саўлада́ ць ¹, -а́ ю, -а́ еш, -а́ е; зак. , з кім-чым .
1. Перамагчы, узяць верх у чым -н. ; адолець, асіліць каго-, што-н.
С. са злачынцам.
С. з канём (прымусіць слухацца, падпарадкаваць сабе). С. з сабою (перасіліць сябе).
2. Змагчы выканаць якую-н. работу, ажыццявіць што-н.
С. з уборкай хлеба.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
прае́ хацца , -е́ дуся, -е́ дзешся, -е́ дзецца; -е́ дзься; зак. разм. ).
1. Зрабіць падарожжа на чым -н. на невялікую адлегласць або, слізгаючыся, пракаціцца па чым -н.
П. па лёдзе.
2. са словамі «па кім-н. », «па чыім-н. адрасе» і пад. З’едліва паджартаваць з каго-н. (жарт. ).
|| незак. праязджа́ цца , -а́ юся, -а́ ешся, -а́ ецца.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
пракрыча́ ць , -чу́ , -чы́ ш, -чы́ ць; -чы́ м , -чыце́ , -ча́ ць; -чы́ ; зак.
1. Абазвацца крыкам.
Пракрычала дзіця.
2. што і без дап. Вымавіць, гучна крычучы.
П. «ура».
3. Правесці які-н. час крычучы.
◊
Пракрычаць вушы каму пра каго-што, аб кім-чым (разм. , неадабр. ) — надакучыць бясконцымі расказамі, нястрымнай балбатнёй пра што-н.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
