ча́паць, ‑аю, ‑аеш, ‑ае;
чапа́ць, ‑а́ю, ‑а́еш, ‑а́е;
1. Дакранацца, датыкацца да каго‑, чаго‑н.
2.
3.
4.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
ча́паць, ‑аю, ‑аеш, ‑ае;
чапа́ць, ‑а́ю, ‑а́еш, ‑а́е;
1. Дакранацца, датыкацца да каго‑, чаго‑н.
2.
3.
4.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
вода́
по́лая вода́ паво́дка;
высо́кая вода́ вялі́кая вада́;
тяжёлая вода́
жёлтая вода́
тёмная вода́
◊
как в во́ду опу́щенный як у ваду́ апу́шчаны;
концы́ в во́ду канцы́ ў ваду́;
водо́й не разольёшь вадо́й не разліе́ш;
как в во́ду ка́нул як у ваду́ ка́нуў;
как с гу́ся вода́ як з гусі́ вада́;
мно́го воды́ утекло́ шмат вады́ сплыло́;
как две ка́пли воды́ як
воды́ не замути́т вады́ не заму́ціць;
как ры́ба в воде́ як ры́ба ў вадзе́;
сквозь ого́нь и во́ду прошёл праз аго́нь і ваду́ прайшо́ў, ≅ быў на кані́ і пад канём;
вы́йти сухи́м из воды́ вы́йсці сухі́м з вады́;
чи́стой воды́ чы́стай вады́;
вы́вести на чи́стую во́ду вы́весці на чы́стую ваду́;
как в во́ду гляде́л (смотре́л) як у ваду́ глядзе́ў;
лить во́ду на (чью) ме́льницу ліць ваду́ на (чый) млын;
как воды́ в рот набра́ть як вады́ ў рот набра́ць;
носи́ть решето́м во́ду насі́ць у рэ́шаце ваду́;
седьма́я (деся́тая) вода́ на киселе́
толо́чь во́ду (в сту́пе) таўчы́ ваду́ (у сту́пе);
холо́дной водо́й окати́ть (обли́ть) хало́днай вадо́й аблі́ць;
ти́ше воды́, ни́же травы́
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
зацягну́ць 1, ‑цягну, ‑цягнеш, ‑цягне;
1. Цягнучы, даставіць куды‑н.
2.
3. Уцягнуць у сярэдзіну, унутр чаго‑н.
4. Удыхнуць, уцягнуць у сябе (дым, паветра і пад.).
5. Накрыць тонкім слоем чаго‑н.
6. Пацягнуць, расправіць (занавеску і пад.) так, каб закрыць, засланіць што‑н.
7. Туга завязаць, сцягнуць.
8. Заняць чым‑н. часу больш, чым меркавалася; затрымаць заканчэнне чаго‑н.
9. Шчыльна закруціць, зашрубаваць.
•••
зацягну́ць 2, ‑цягну, ‑цягнеш, ‑цягне;
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
скарб, ‑у,
1.
2.
3.
4. Каштоўнасць схаваныя, закапаныя дзе‑н.
5. Багацце, маёмасць.
6.
7.
[Польск. skarb.]
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
шалёны, ‑ая, ‑ае.
1. Хворы на шаленства, на вадабоязь.
2.
3. Які страціў разважлівасць, цвярозы розум.
4.
5.
6. Свавольны, дураслівы.
7.
8.
•••
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
два (род. двух) два; (
◊ двух слоў не звя́жа — двух слов не свя́жет;
па́лка з двума́ канца́мі — па́лка о двух конца́х;
ні два ні паўтара́ — ни два ни полтора́;
забі́ць двух зайцо́ў — уби́ть двух за́йцев;
памі́ж двух агнёў — ме́жду двух огне́й;
як
як дво́йчы два — как два́жды два;
на два франты́ — на два фро́нта;
галава́ і д. ву́хі — садо́вая голова́;
за д. (тры і г.д.) кро́кі — в двух (трёх и т.д.) шага́х;
у двух сло́вах — в двух слова́х;
ба́чыць на д. аршы́ны пад зямлёю — ви́деть на два арши́на под землёй;
сядзе́ць памі́ж двух крэ́слаў — сиде́ть ме́жду двух сту́льев;
крок напе́рад, д. кро́кі наза́д — шаг вперёд, два ша́га наза́д;
скупы́ д. разы́ тра́ціць — скупо́й теря́ет вдвойне́;
раз-д. і гато́ва — раз-два и гото́во;
з аднаго́ вала́ дзвюх шкур не дзяру́ць —
д. бо́ты па́ра —
за аднаго́ бі́тага двух нябі́тых даю́ць —
за двума́ зайца́мі паго́нішся, ніво́днага не зло́віш —
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
праз предлог с
1. (проходя, минуя какую-л. среду) сквозь; че́рез;
2. (при обозначении предмета, через который совершается действие) в;
3. (по прошествии) че́рез, спустя́;
4. на протяже́нии (чего);
5. (посредством чего-л.) че́рез;
6. (по вине, по причине) из-за, че́рез (кого, чего); (о причине — ещё) всле́дствие (чего); за (чем);
7. сквозь;
8. (со словами «мера», «сіла»
◊ глядзе́ць п. па́льцы — смотре́ть сквозь па́льцы;
сказа́ць п. зу́бы — сказа́ть сквозь зу́бы;
глядзе́ць праз ружо́выя акуля́ры — смотре́ть сквозь ро́зовые очки́;
сам (само́) п. сябе́ — без ви́димой причи́ны;
як п. сон — как сквозь сон
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
ве́сці, вяду, вядзеш, вядзе; вядзём, ведзяце;
1.
2.
3.
4.
5. Мець пэўны напрамак, быць шляхам куды‑н.
6.
7.
•••
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
ступе́нь, ‑і,
1. Гарызантальны выступ лесвіцы, на які ступаюць пры пад’ёме або спуску.
2.
3.
4.
5. Вучонае званне.
6. У музыцы — кожны гук музычнага гукарада, тэмы, ладу.
7. У матэматыцы — здабытак роўных сумножнікаў.
8. Частка састаўной ракеты, якая забяспечвае яе палёт на пэўным участку траекторыі і аддзяляецца пасля выгарання паліва, што знаходзіцца ў ёй.
9.
•••
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
Ра́ла 1 ’адгалінаванне ствала дрэва’, ’тоўсты сук’, ’вілападобны ствол дрэва’, ’дрэва з адным коранем і двума стваламі’ (
Ра́ла 2 ’частка прыстасавання для арання, што вырабляецца з хвойных дрэў, на яе накладаецца сашнік’ (
Ра́ла 3 ’прамежнасць між капытоў каровы’ (
*Ра́ла 4, ра́ло ’ткацкі станок’, ’прымітыўныя кросны’: колісь поўкотваюць у хаты ра́ла, а ето ўжэ цепер <…> поробілі ста́ва (
*Ра́ла 5, ра́ло ’прамежнасць, ніжняя частка тулава’: угразнеш [у балоце] по рала (
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)