ПАВУЧА́ННЕ,

празаічны твор павучальнага характару. Узнік у стараж. л-ры пад уплывам візант. і балг. царк. прамоўніцкай прозы. Існаваў у форме дыдактычнага «слова», пропаведзі, прамовы. Ствараліся царк. і свецкімі аўтарамі. У Кіеўскай Русі вядома з сярэдзіны 11 ст. Найб. папулярнымі на бел. землях былі «словы» Іаана Златавуста (зб-кі «Златавуст», «Златаструй»), у якія пазней былі ўключаны «Словы» Кірылы Тураўскага, што далі матэрыял для стараж.-рус. зб-каў «Ізмарагд» і «Златыя чэпі», якія распаўсюджваліся (перапісваліся і друкаваліся) на Беларусі ў 12—18 ст.

Вылучаюць урачыста-ўзнёслыя і дыдактычныя П. Урачыста-ўзнёслыя П. апавядалі пра магутнасць рус. дзяржавы, яе князёў і г.д. («Слово о законе и благодати» мітрапаліта Іларыёна, «Словы» Кірылы Тураўскага). Дыдактычныя П. — «настаўленні ў веры», у якіх у даступнай форме, без рытарычных акрас апавядалася пра хрысціянскія ісціны або абрады (творы Лукі Жыдзяты, Феадосія Пячэрскага). Лепшыя ўзоры П. выходзілі за межы рэліг.-царк. дыдактыкі, у іх ставіліся пытанні грамадскага значэння, асветніцтва, гуманізму (творы Грыгорыя Цамблака, Сімяона Полацкага, Георгія Каніскага). Асобна вылучаліся П.-звароты да сваіх дзяцей з мэтай перадачы ім жыццёвай і дзярж. мудрасці («Павучанне Уладзіміра Манамаха»). П. аб павазе да кніг змешчаны ў Ізборніках Святаслава 1073 і 1076.

Л.Л.Кароткая.

т. 11, с. 473

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

но́вый но́вы;

но́вая те́хника но́вая тэ́хніка;

но́вый урожа́й но́вы ўраджа́й;

но́вые места́ но́выя мясці́ны;

Но́вый год Но́вы год;

Но́вый Свет Но́вы Свет;

◊

но́вое сло́во но́вае сло́ва;

но́вая страни́ца исто́рии но́вая старо́нка гісто́рыі.

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

Felicitatem ingentem animus ingens decet

Вялікаму духам пасуе вялікае шчасце.

Великому духом подобает большое счастье.

бел. Вялікі карабель плавае ў глыбокіх водах.

рус. Большому кораблю большое плавание. На великое дело ‒ великое слово.

фр. A grand cheval grand gué (Большому коню большая переправа).

англ. A great ship asks deep waters (Большому кораблю нужна глубокая вода).

нем. Ein großes Schiff braucht großes Fahrwasser (Большому кораблю нужен большой фарватер).

Шасцімоўны слоўнік прыказак, прымавак і крылатых слоў (1993, правапіс да 2008 г.)

уста́віць сов.

1. (поместить внутрь чего-л.) вста́вить;

у. шы́бу — вста́вить стекло́;

2. (занять чем-л. всю поверхность) уста́вить;

у. стол ядо́й — уста́вить стол едо́й;

◊ у. сло́ва — вста́вить сло́во;

у. мазгі́ — (каму) вста́вить мозги́ (кому)

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

*Кале́шня, коле́шня і кол́эшня: ’гуменца для сена, саломы’ (кам., Нар. сл.), ’мякіннік, прыбудова да хлява, гумна’ (кам., Нар. сл.), ’паветка для калёс, плуга, бараны, саней’ (кам., брэсц., малар., пін., стол., Нар. сл.; Хар.), ’прыбудоўка, дзе знаходзілася майстэрня на колы, калёсы’ (пруж., кобр., драг., усх.-палес., Нар. сл.), ’дрывотня’ (зах.-палес., Нар. сл.; малар., Харузін). Фанетычны варыянт да калесьня ў падобных значэннях. Яшчэ Харузін (263) пісаў: «Слово колешня, по-видимому, стоит в прямой связи с общеславянским словом коло — круг, колесо». Паводле семантыкі — інавацыя, з падобнай фанетыкай адзначаецца і ў іншых, відавочна, укр. або блізкіх ім гаворках. Статус інавацыі не вельмі ясны. Параўн. укр. валын. колешня ’дрывотня’, гуц. ’вазоўня; таксама і для жывёлы пад адным дахам з хатай’, колішня ’двухколавы перадок у плузе’, рус. дан. ’першая пара быкоў, якая знаходзіцца непасрэдна каля пераду плуга’. Адносна суфіксацыі гл. яшчэ Сцяцко, Афікс. наз., 165–166.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

значэ́нне ср., в разн. знач. значе́ние; (важность, значительность — ещё) зна́чимость ж.;

сло́ва «хво́ры» ў ~нні назо́ўніка — сло́во «больно́й» в значе́нии и́мени существи́тельного;

гэ́таму працэ́су надае́цца вялі́кае паліты́чнае з. — э́тому проце́ссу придаётся большо́е полити́ческое значе́ние (больша́я полити́ческая зна́чимость)

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

магчы́ма нареч.

1. возмо́жно, мы́слимо;

2. в знач. безл. сказ. возмо́жно;

усё м. — всё возмо́жно;

3. вводн. слово возмо́жно, вероя́тно, пожа́луй;

у шэсць гадзі́н я, м., бу́ду до́ма — в шесть часо́в я, возмо́жно (вероя́тно, пожа́луй), бу́ду до́ма

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

Ne quid nimis (Terentius)

Нічога лішняга/празмерна.

Ничего лишнего/слишком.

бел. Лішняга і ў мех не ўсыпеш.

рус. Хорошего понемногу. Всему счёт, мера и граница. Душа меру знает. Пей, кума, да не пропей ума. Лишнее слово в досаду вводит.

фр. L’excès en tout est un défaut (Чрезмерность во всём ‒ это порок/недостаток).

англ. Temperance is the best physic (Умеренность ‒ лучший врач).

нем. Trink, aber sauf nicht (Пей, но не пьянствуй). Disputier, aber rauf nicht (Спорь, но не дерись).

Шасцімоўны слоўнік прыказак, прымавак і крылатых слоў (1993, правапіс да 2008 г.)

воробе́й верабе́й, -б’я́ м.;

◊

сло́во не воробе́й, вы́летит — не пойма́ешь посл. сло́ва не верабе́й, вы́леціць — не зло́віш;

стре́ляный воробе́й стрэ́ляны верабе́й;

ста́рого воробья́ на мяки́не не проведёшь посл. старо́га вераб’я́ на мякі́не не падмане́ш (не ашука́еш).

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

вы́гаварыць сов.

1. вы́говорить, произнести́;

гэ́та сло́ва ця́жка в. — э́то сло́во тру́дно вы́говорить (произнести́);

2. разг. вы́говорить;

в. два дні адтэрміно́ўкі — вы́говорить два дня отсро́чки;

3. разг. вы́говорить;

ма́ці ~рыла хлапчуку́ за сваво́льства — мать вы́говорила ма́льчику за ша́лость

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)