розум

назоўнік | мужчынскі род

  1. Здольнасць чалавека лагічна і творча мысліць, абагульняць вынікі пазнання.

    • Чалавек вялікага розуму.
    • Яна адрозніваецца і розумам і прыгажосцю.
    • Прыродны р.
  2. Разумовае развіццё, інтэлект.

    • Р. дыктаваў ёй зрабіць так.
    • Што галава, то р. (прыказка).
    • Каб не твой р. ды не наша хітрасць, прапалі б усе на свеце (прымаўка).
    • Людзей слухай, а свой р. май (прыказка).
    • Па адзенні сустракаюць, а па розуму праводзяць (прыказка).
  3. пераноснае значэнне: Пра чалавека, як носьбіта інтэлекту.

    • Лепшыя розумы чалавецтва (вялікія мысліцелі, вучоныя; высокае).

Фразеалагізмы:

  • Ад (з) вялікага розуму (размоўнае іранічны сэнс) — здуру, па дурасці.
  • Давесці да розуму каго (размоўнае) — тое, што і на розум наставіць.
  • Дайсці да розуму (размоўнае) — паразумнець, разабрацца ў чым-н.
  • Дайсці сваім розумам (размоўнае) — самастойна разабрацца ў чым-н.
  • Жыць сваім розумам (размоўнае) — прытрымлівацца сваіх поглядаў, быць самастойным ва ўсім.
  • Жыць чужым розумам (размоўнае) — прытрымлівацца чужых поглядаў, не маючы самастойнай думкі.
  • Звесці з розуму каго (размоўнае) — 1) давесці да страты розуму; 2) захапіць, зачараваць.
    • Яе прыгажосць звяла з розуму хлопца.
  • З розумам або з галавой (рабіць што-н.) (размоўнае) — разумна, з веданнем справы.
  • З розуму сышло (размоўнае) — зусім забыў.
  • На розум наставіць (навесці) каго (размоўнае) — даць разумную параду, навучыць чаму-н. добраму.
  • Не пры сваім розуме хто (размоўнае) — не зусім нармальны псіхічна.
  • Прыйсці да розуму (размоўнае) — стаць разважлівым.
  • Пры сваім розуме хто (размоўнае) — у нармальным псіхічным стане.
  • Розум за розум заходзіць у каго (размоўнае) — не ў стане разумна разважаць, дзейнічаць з-за разгубленасці, мноства спраў.
  • Розуму не дабяру (размоўнае) — не магу зразумець, здагадацца.
  • Траціць розум — 1) дурнець; 2) ад каго-чаго, надта захапляцца кім-, чым-н. (размоўнае).
  • Ці маеш ты розум? (размоўнае) — ці разумееш ты, што робіш?
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (2002, правапіс да 2008 г.)