галава

назоўнік | жаночы род

  1. Верхняя частка цела чалавека (або жывёлы), якая складаецца з чарапной каробкі і твару (або морды жывёлы).

    • Схіліць галаву ў знак павагі.
    • Схапіцца за галаву (таксама пераноснае значэнне: жахнуцца).
    • Біць па галаве (таксама пераноснае значэнне: даваць заўвагі за няправільныя дзеянні, учынкі).
    • Нічога не прыходзіць у галаву каму-н. (не можа ні пра што думаць, засяродзіцца).
  2. Адзінка падліку жывёлы.

    • Сто галоў свіней.
  3. пераноснае значэнне: Розум, свядомасць, развага.

    • Чалавек з галавой.
    • Цвярозая галава.
    • У яго міністэрская галава (пра дзелавога, разважлівага чалавека).
    • Эх, ты г., не ўцяміў простай рэчы… (іранічны сэнс пра някемлівага чалавека).
  4. м., пераноснае значэнне Кіраўнік, начальнік.

    • Усёй справе г.
    • Гарадскі г. (устарэлае).
    • Г. сям’і (старэйшы ў сям’і).
  5. пераноснае значэнне: Перадавы атрад, пярздняя частка (спецыяльны тэрмін).

    • Г. дэманстрацыйнай калоны.
  6. Харчовы прадукт у форме шара, конуса.

    • Г. сыру.

Фразеалагізмы:

  • Бедная галава — пра няшчаснага чалавека, які выклікае спагаду.
  • Брацца (узяцца) за галаву (размоўнае) —
    1. быць вельмі здзіўленым, уражаным чым-н.;
    2. своечасова спахапіцца, зразумець.
  • Брань (узяць) у галаву што (размоўнае) — многа думаць пра што-н.
  • Валіць (перакладаць) з хворай галавы на здаровую (размоўнае неадабральнае) — пра звальванне віны на іншага.
  • Вецер (гуляе) у галаве (размоўнае неадабральнае) — пра несур’ёзнага чалавека.
  • Выкінуць з галавы каго-што (размоўнае) — перастаць думаць, забыцца пра каго-, што-н.
  • Галава і два вухі (размоўнае неадабральнае) — пра нездагадлівага, прастакаватага чалавека.
  • Галава як рэшата (размоўнае) — пра дрэнную памяць.
  • Дайсці сваёй галавой (размоўнае) — самастойна разабрацца ў чым-н.
  • Дурыць галаву (размоўнае неадабральнае) — збіваць з панталыку сваімі патрабаваннямі, капрызамі.
  • Злажыць (скласці) галаву — загінуць у баі, памерці.
  • Карана з галавы не зваліцца (не ўпадзе) (размоўнае) — гонар не будзе закранугы, аўтарытэт не будзе парушаны.
  • Крукам (шастом) галавы не даетаць кому (размоўнае неадабральнае) — пра вельмі ганарыстага чалавека.
  • Ламаць галаву над чым — напружана думаць (над вырашэннем якога-н. пытання, задачы).
  • Лезці ў галаву (размоўнае) — неадетупна, назойліва ўзнікаць, з’яўляцца ў думках.
  • Мець галаву (на плячах, на парку) (размоўнае неадабральнае) — быць талковым і разумным.
  • На галаве (на галовах) хадзіць (размоўнае неадабральнае) — дурэць, сваволіць.
  • На галаву (размоўнае неадабральнае) — у разліку на кожнага.
  • Налажыць галавой (размоўнае) — запнуць.
  • На сваю галаву (размоўнае) — сабе на клопат.
  • На скрут (злом) галавы (размоўнае) — сгрымгалоў, без развал (бегчы, ехаць).
  • Не знасіць галавы кому (размоўнае) — не мінуць пакарання, кары.
  • Прынсці ў галаву (размоўнае) — з’явіцца, узнікнуць (пра план, намер і пад.).
  • Прытуліць галаву (размоўнае) — знайсці прытулак дзе-н.
  • Сам чорт галаву злоініць (размоўнае) — пра вялікі беспарадак дзе-н.; пра непраходнае месца, дарогу.
  • Хоць кол на галаве чашы (размоўнае неадабральнае) — што ні рабі, што ні кажы (пра ўпартага чалавека).
  • Як снег на галаву (размоўнае) — нечакана, раптоўна.

|| памяншальная форма: галоўка і галовачка.

|| прыметнік: галаўны.

  • Г. мозг.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (2002, правапіс да 2008 г.)