барада́ ж.
1. в разн. знач. борода́;
адпусці́ць ~ду́ — отпусти́ть бо́роду;
б. кудзе́лі — борода́ куде́ли;
2. перен., разг. (о бородатом человеке) борода́, борода́ч м.;
3. разг. подборо́док м.;
дзіця́ ўпа́ла і ~ду́ пабі́ла — ребёнок упа́л и уши́б подборо́док;
◊ навіна́ (анекдо́т) з ~до́ю — но́вость (анекдо́т) с бородо́й;
смяя́цца ў ~ду́ — смея́ться в бо́роду;
узя́ць бо́га за ~ду́ — взять (ухвати́ть) бо́га за бо́роду;
казлі́ная б. — козли́ная борода́;
па ~дзе́ цякло́, а ў рот не папа́ла — погов. по уса́м текло́, а в рот не попа́ло
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
бі́цца несов.
1. (наносить побои, затевать драку) дра́ться;
2. воен. би́ться, дра́ться, сража́ться;
3. (состязаться) би́ться;
4. (ударяться обо что-л.) би́ться, колоти́ться;
5. (ломаться, дробиться) би́ться;
6. (о сердце, пульсе) би́ться;
7. (о масле) па́хтаться;
8. (трудиться над чем-л.) би́ться;
9. страд. би́ться; па́хтаться;
◊ б. як ры́ба аб лёд — би́ться, как ры́ба об лёд;
б. за пусты́ мех — дра́ться из-за пустяко́в;
б. галаво́й аб сцяну́ — би́ться голово́й о сте́ну;
б. (лама́цца) у адчы́неныя дзве́ры — ломи́ться в откры́тую дверь
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
засе́сці сов.
1. в разн. знач. засе́сть;
з. за пра́ўку ру́капісу — засе́сть за пра́вку ру́кописи;
батальён засе́ў у крэ́пасці — батальо́н засе́л в кре́пости;
ва ўстано́ве засе́лі бюракра́ты — в учрежде́нии засе́ли бюрокра́ты;
з. на ўсё жыццё ў ро́днай вёсцы — засе́сть на всю жизнь в родно́й дере́вне;
засе́ла ду́мка ў галаве́ — засе́ла мысль в голове́;
2. засе́сть, застря́ть; завя́знуть;
ку́ля засе́ла ў сцяне́ — пу́ля засе́ла (застря́ла) в стене́;
машы́на засе́ла ў гразі́ — маши́на завя́зла в грязи́;
3. см. заві́снуць;
◊ з. ў го́рле — застря́ть в го́рле
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
ка́пля ж.
1. ка́пля;
к. расы́ — ка́пля росы́;
2. только мн. ка́пли;
ані́савыя ~лі — ани́совые ка́пли;
3. разг. только ед. (малое количество чего-л.) ка́пля;
◊ ні ~лі — ни ка́пли;
к. ў мо́ры — ка́пля в мо́ре;
к. за ~ляй — ка́пля за ка́плей;
к. ў ~лю — ка́пля в ка́плю;
да (апо́шняй) ~лі — до (после́дней) ка́пли;
да апо́шняй -лі крыві́ — до после́дней ка́пли кро́ви;
~лі ў рот не браць — ка́пли в рот не брать;
як дзве ~лі вады́ (падо́бны) — как две ка́пли воды́ (похо́ж)
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
мех I м.
1. (тара) мешо́к; (из рогожи) куль;
2. (мера) мешо́к;
м. мукі́ — мешо́к муки́;
◊ м. развяза́ўся — прорва́ло;
нагавары́ць цэ́лы м. — наговори́ть с три ко́роба;
як з ме́ха — как из ро́га изоби́лия;
прапа́ў м. — на ба́цьку грэх — погов. с больно́й головы́ на здоро́вую;
эх, каб гро́шай м. — погов. эхма́, ка́бы де́нег тьма;
бі́цца за пусты́ м. — дра́ться из-за пустяко́в
мех II м. мех;
кава́льскі м. — кузне́чный мех;
мяхі́ фотаапара́та — мехи́ фотоаппара́та;
◊ сапе́ як кава́льскі м. — пыхти́т как парово́з
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
пасла́ць I сов.
1. посла́ть; усла́ть;
п. рэпарцёраў на зада́нне — посла́ть репортёров на зада́ние;
п. кур’е́ра з паке́там — посла́ть (усла́ть) курье́ра с паке́том;
2. (письмо и т.п.) посла́ть, отосла́ть;
3. наряди́ть, посла́ть;
п. фурма́нку — уст. наряди́ть (посла́ть) подво́ду;
4. (направить) посла́ть;
п. ку́лю — посла́ть пу́лю;
◊ пашлі́ дурно́га, а за ім друго́га — посл. дурака́ пошлёшь, а за ним и сам пойдёшь
пасла́ць II сов., в разн. знач. постла́ть, постели́ть;
п. абру́с на стол — постла́ть (постели́ть) ска́терть на стол;
п. пасце́ль — постла́ть (постели́ть) посте́ль
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
паспе́ць I сов.
1. созре́ть, поспе́ть;
аўсы́ даўно́ ~пе́лі — овсы́ давно́ созре́ли (поспе́ли);
2. разг. (стать готовым для еды) поспе́ть;
устава́й з пасце́лі — бліны́ ~пе́лі — встава́й с посте́ли — блины́ поспе́ли
паспе́ць II
1. успе́ть, поспе́ть;
п. на цягні́к — успе́ть (поспе́ть) на по́езд;
ён ~пе́ў зрабі́ць усю́ рабо́ту — он успе́л сде́лать всю рабо́ту;
2. (не отстать) успе́ть, поспе́ть, угна́ться;
я не магу́ п. за ва́мі — я не могу́ угна́ться (успе́ть, поспе́ть) за ва́ми;
◊ ~пе́еш з ко́замі на торг — не торопи́сь, успе́ешь
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
прапусці́ць сов.
1. в разн. знач. пропусти́ть;
п. у парк — пропусти́ть в парк;
папе́ра ~ці́ла чарні́ла — бума́га пропусти́ла черни́ла;
стало́вая за дзень ~ці́ла чаты́рыста наве́двальнікаў — столо́вая за день пропусти́ла четы́реста посети́телей;
п. сту́жку праз кальцо́ — пропусти́ть ле́нту че́рез кольцо́;
п. дзяце́й упе́рад — пропусти́ть дете́й вперёд;
п. уро́к — пропусти́ть уро́к;
п. ча́рку — пропусти́ть рю́мку;
2. пропусти́ть, опусти́ть;
п. падрабя́знасці — пропусти́ть (опусти́ть) подро́бности;
3. (не воспользоваться чем-л.) пропусти́ть, упусти́ть;
п. зру́чны мо́мант — пропусти́ть (упусти́ть) удо́бный моме́нт;
◊ п. мі́ма вушэ́й — пропусти́ть ми́мо уше́й
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
Гру́ша ’груша’ (БРС). Параўн. рус., укр. гру́ша, польск. grusza, чэш. hruška, далей балг. кру́ша, польск. дыял. krusza, каш. kreša, ц.-слав. хруша. Параўн. і літ. kriáušė ’тс’. Магчыма, старое запазычанне (гл. агляд версій у Фасмера, 1, 465). Трубачоў (Эт. сл., 7, 156–157) выступае за слав. крыніцу гэтых слоў (ад дзеяслова *grušiti, *krušiti ’драбіць, крышыць’), маючы пры гэтым на ўвазе крупчастую структуру мякаці груш.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
На́ша ’кіслае малако’ (Мат. Маг.). Няясна; магчыма, да наш (гл.), параўн. эўфемізм нашаннб (нашъ‑онъ‑нб) ’кал, дрэнь’ (Нас.); сувязь з рус. няша ’іл, рэдкая гразь; плесня, цвіль’, якое выводзяць з комі naša ’пена, асадак, гушча, іл’ (Фасмер, 3, 95), нягледзячы на значную фармальную і семантычную блізкасць, здаецца праблематычнай, перш за ўсё па лінгвагеаграфічных меркаваннях; па семантычных меркаваннях цяжка звязаць з літ. naša ’ўраджай’.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)