часці́на, ‑ы, ж.
Разм. Тое, што і частка (у 1, 2 і 3 знач.); вялікая, значная частка чаго‑н. Ёсць важныя дзве часціны, з якіх складаецца жыццё і яго глыбокі сэнс і хараство — чалавек і прырода. Колас. [Самоцька:] — У цябе [Андрэя] унь брат.. гаруе, а ты і яго часцінаю заўладаў. Чорны.
•••
Часціны мовы — лексіка-граматычныя разрады слоў, якія характарызуюцца агульнымі лексічнымі і граматычнымі адзнакамі, агульнасцю асноўных сінтаксічных функцый у сказе.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
Тры́мкаць ‘брынкаць струнамі’ (Шат., Зайка Кос.; навагр., Ск. нар. мовы), ‘няўмела іграць’ (в.-дзв., Шатал., Сцяц., Ск. нар. мовы), ‘падыгрываць другому музыканту’ (кап., Жыв. сл.). Гукаперайманне, параўн. трым ‘шчоўк’ (Вушац. сл.). Параўн. таксама трынкаць, брынкаць.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
прынале́жнасць ж.
1. (да чаго) принадле́жность (к чему);
п. да арганіза́цыі — принадле́жность к организа́ции;
2. (да чаго) прича́стность (к чему);
п. да маста́цтва — прича́стность к иску́сству;
3. (характерная особенность) принадле́жность;
царкоўнаславяні́змы былі́ ~сцю кні́жнай мо́вы — церковнославяни́змы бы́ли принадле́жностью кни́жного языка́
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
Маха́льны ’тс’, паводле Крукоўскага (Уплыў, 118) — з рус. мовы.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Дапну́ць ’дабрацца, дайсці, знайсці, дапасці’ (Сцяц.). Як здаецца, можна ставіць пытанне, ці не з’яўляецца гэта лексема запазычаннем з польск. мовы. Параўн. польск. dopiąć ’дабіцца, дайсці’, dopinać ’дабівацца, дасягаць’. Аб магчымасці запазычання сведчыць геаграфія пашырэння слова (зах. гаворкі бел. мовы), а таксама, як здаецца, не зусім звычайны для бел. мовы марфалагічны тып дзеяслова. Прамым запазычаннем з польск. з’яўляецца і бел. дапя́ць (БРС) ’дабіцца, дайсці, апынуцца’.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Вы́сілак (БРС). Запазычанне з польск. wysiłek (Гіст. мовы, 2, 143).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Му (з дзіцячай мовы) ’карова’ (ТС). Гукапераймальнае (Смаль–Стоцкі, Прыміт.).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
А́збука < рус. азбука. Больш старое абецадла запазычана з польскай мовы.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Піджа́к ’пінжак’ (Бяльк.) — пад уплывам рус. мовы. Да пінжа́к (гл.).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Вінт 1 ’болт са спіральнай нарэзкай шруба’ (КТС, БРС). Укр. гвінт, рус. винт, макед., балг. винт ’тс’, чэш. народн. vint ’нарэзка шруба’. Запазычана з рус. мовы (Крукоўскі, Уплыў, 27) < польск. gwint ’вінт’ < ням. Gewinde ’нарэзка’, winden ’абвіваць, намотваць, круціць’ (Брукнер, 165; Шанскі, 1, В, 101; Фасмер, 1, 317). Цалкам магчыма, што бел. вінт паходзіць непасрэдна з польск. мовы. Сюды ж вінтавы́.
Вінт 2 ’частка рухавіка парахода ці самалёта ў выглядзе лопасцей, замацаваных на валу’. Запазычана з рус. мовы (Крукоўскі, Уплыў, 98).
Вінт 3 ’карцёжная гульня’ (БРС, КТС). Запазычана з рус. мовы; параўн. винт ’тс’ < ням. Gewinde. Да вінт 1 (гл.).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)