аI союз
1. (противительный) а; (но) але; (да) ды;
на горе́ дом, а под горо́й руче́й на гары́ дом, а пад гаро́й руча́й;
хоть уже́ о́сень, а дни стоя́т тёплые хаця́ ўжо во́сень, а дні стая́ць цёплыя;
2. (усилительный) а, ды;
отку́да вы пришли́? — А отту́да, отку́да и вы адку́ль вы прыйшлі́? — А (ды) адту́ль, адку́ль і вы;
3. (присоединительный) а;
что вы сего́дня де́лаете? А за́втра? А послеза́втра? што вы сяго́ння ро́біце? А за́ўтра? А пасляза́ўтра?;
◊
а то а то;
спеши́, а то опозда́ешь спяша́йся, а то спо́знішся;
а и́менно а і́менна, а менаві́та.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
гора́ в разн. знач. гара́, -ры́ ж.;
вдали́ видне́лись горы удалечыні́ відне́ліся го́ры;
сне́жная гора́ сне́жная гара́;
горы книг го́ры кніг;
жить в гора́х жыць у гара́х;
◊
кати́ться по́д гору апуска́цца, занепада́ць;
не за гора́ми не за гара́мі;
пир горо́й банке́т на ўвесь свет;
стоя́ть горой стая́ць гаро́й;
сули́ть золоты́е горы абяца́ць залаты́я го́ры;
как гора́ с плеч як гара́ з плячэ́й;
как на ка́менную гору (наде́яться, опира́ться) як на каме́нную гару́ (спадзява́цца, апіра́цца);
гора́ на душе́ (лежи́т) гара́ на душы́ (ляжы́ць);
горы воро́чать го́ры варо́чаць;
не за гора́ми не за гара́мі;
гора́ родила́ мышь погов. гара́ нарадзі́ла мыш.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
снести́I сов.
1. (доставить, отнести вниз) зне́сці, мног. пазно́сіць;
снести́ мешки́ в подва́л зне́сці (пазно́сіць) мяшкі́ ў падва́л;
2. (отнести куда-л.) зане́сці, мног. пазано́сіць;
снести́ письмо́ на по́чту зане́сці ліст на по́шту;
3. (сломать, разрушить) зне́сці, мног. пазно́сіць; (сорвать — ещё) сарва́ць, мног. пазрыва́ць;
бу́ря снесла́ кры́шу бу́ра зне́сла (сарва́ла) дах;
пожа́р всё снёс пажа́р усё знёс (пазно́сіў);
4. (голову) зняць, мног. пазніма́ць; сцяць;
5. (переписать, перенести вниз) зне́сці, мног. пазно́сіць, перане́сці, мног. паперано́сіць;
снести́ примеча́ние под стро́чку зне́сці заўва́гу пад радо́к;
6. (быть в силах понести что-л.) пане́сці;
подня́ть — подниму́, а не снесу́ падня́ць — падыму́, але́ не панясу́.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
адкры́ты
1. прич. откры́тый; (о частях тела — ещё) обнажённый; см. адкры́ць;
2. прил. (искренний) открове́нный; прямо́й;
а. чалаве́к — открове́нный (прямо́й) челове́к;
3. прил. (явный, не скрываемый) откры́тый, открове́нный, неприкры́тый;
~тая варо́жасць — откры́тая (открове́нная, неприкры́тая) вражде́бность;
4. прил. (не закрытый) откры́тый;
○ ~тае галасава́нне — откры́тое голосова́ние;
~тае мо́ра — откры́тое мо́ре;
~тае пісьмо́ — откры́тое письмо́;
~тае пыта́нне — откры́тый вопро́с;
а. склад — лингв. откры́тый слог;
а. ўрок — откры́тый уро́к;
◊ з ~тымі вача́мі — (рабіць што) с откры́тыми глаза́ми (делать что);
з ~тай душо́й — с откры́той душо́й;
пад ~тым не́бам — под откры́тым не́бом;
ісці́ ў ~тую — идти́ в откры́тую;
з ~тым сэ́рцам — с откры́тым се́рдцем
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
страх
1. род. стра́ху м. страх; (сильное волнение) тре́пет;
пачуццё стра́ху — чу́вство стра́ха;
са стра́ху — со стра́ха;
пад стра́хам чаго́-не́будзь — под стра́хом чего́-л.;
2. нареч., разг. страх, страсть;
с. як люблю́ спява́ць — страх (страсть) как люблю́ петь;
с. як хо́чацца пае́хаць у Маскву́ — страсть как хо́чется пое́хать в Москву́;
3. в знач. сказ. страх, жуть;
маро́з такі́ — про́ста с. — моро́з тако́й — про́сто страх (жуть);
◊ на свой с. — на свой страх;
не вялі́кі с. — не велика́ беда́;
нагна́ць стра́ху — (на каго) нагна́ть стра́ха (на кого);
ры́цар без стра́ху і дако́ру — книжн. ры́царь без стра́ха и упрёка
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
ша́пка ж.
1. в разн. знач. ша́пка; (головной убор — ещё) карту́з м.; фура́жка;
зняць ~ку — снять ша́пку;
сне́жная ш. — сне́жная ша́пка;
надрукава́ць арты́кулы пад агу́льнай ~кай — напеча́тать статьи́ под о́бщей ша́пкой;
2. (гриба) шля́пка;
◊ даста́ць па ша́пцы — получи́ть по ша́пке;
даць па ша́пцы — дать по ша́пке;
спаць у ~ку — воро́н счита́ть;
па Се́ньку (і) ш. — по Се́ньке и ша́пка;
ш. расце́ на галаве́ — во́лосы ды́бом встаю́т (стано́вятся);
ш.-невідзі́мка — фольк. ша́пка-невиди́мка;
лама́ць ~ку — лома́ть ша́пку;
залама́ць ~ку — заломи́ть ша́пку;
аршы́н з ~каю — от горшка́ два вершка́;
~камі закі́даць — ша́пками закида́ть;
на зло́дзеі ш. гары́ць — погов. на во́ре ша́пка гори́т
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
звезда́ зо́рка, -кі ж., зара́, -ры́ ж.;
вече́рняя звезда́ вячэ́рняя зо́рка;
у́тренняя звезда́ зара́нка, зарані́ца;
не́бо усе́яно звёздами не́ба ўсы́пана зо́ркамі;
звезда́ пе́рвой, второ́й величины́ астр. зо́рка пе́ршай, друго́й велічыні́;
неподви́жные звёзды астр. нерухо́мыя зо́ркі;
па́дающие звёзды астр. зні́чкі;
Поля́рная звезда́ Паля́рная зо́рка;
пятиконе́чная звезда́ пяціканцо́вая зо́рка;
о́рден Кра́сной Звезды́ о́рдэн Чырво́най Зо́ркі;
знак отли́чия «Ма́ршальская Звезда́» знак адро́знення «Ма́ршальская Зо́рка»;
путево́дная звезда́ пуцяво́дная зо́рка;
счастли́вая звезда́ шчаслі́вая зо́рка;
морска́я звезда́ зоол. марска́я зо́рка;
◊
звёзд с не́ба не хвата́ет зо́рак з не́ба не хапа́е;
роди́ться под счастли́вой звездо́й нарадзі́цца пад шчаслі́вай зо́ркай;
звёзды счита́ть а) (мечтать) зо́ркі лічы́ць, луна́ць у надхма́р’і; б) (ротозейничать) варо́н страля́ць.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
па́ра ж.
1. па́ра, -ры ж.;
па́ра чуло́к па́ра панчо́х;
па́ра брюк па́ра штано́ў;
па́ра очко́в па́ра акуля́раў;
на па́ре лошаде́й на па́ры ко́ней;
супру́жеская па́ра жана́тая па́ра;
танцу́ющие па́ры па́ры танцо́раў (танцу́ючыя па́ры);
2. (мужской костюм) касцю́м, -ма м.; гарніту́р, -ра м.;
он в но́вой па́ре ён у но́вым касцю́ме (гарніту́ры);
3. в знач. сказ. па́ра, -ры ж.;
он тебе́ не па́ра ён табе́ не па́ра;
◊
под па́ру да па́ры;
два сапога́ па́ра або́е рабо́е, два бо́ты па́ра; адзі́н аднаго́ не пераця́гне;
на па́ру слов на па́ру слоў;
па́ра пустяко́в дро́бязь; няма́ што; як арэ́х раскусі́ць;
в па́ре, на па́ру (с кем) у па́ры, на па́ру (з кім).
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
уда́р в разн. знач. уда́р, -ру м.;
нанести́ уда́р нане́сці ўдар;
одни́м уда́ром адны́м уда́рам;
уда́ры ки́рок уда́ры кі́рак;
уда́р гро́ма уда́р гро́му;
перенести́ уда́р перане́сці ўдар;
отве́тить уда́ром на уда́р адказа́ць уда́рам на ўдар;
уда́р попа́л в цель прям., перен. уда́р тра́піў у цэль;
апоплекси́ческий уда́р мед. апаплексі́чны ўдар;
штрафно́й уда́р спорт. штрафны́ ўдар;
уда́р пу́льса уда́р пу́льсу;
фронта́льный уда́р воен. франта́льны ўдар;
теплово́й уда́р цеплавы́ ўдар;
со́лнечный уда́р со́нечны ўдар;
◊
находи́ться под уда́ром знахо́дзіцца пад уда́рам;
уда́р в спи́ну уда́р у спі́ну;
одни́м уда́ром двух за́йцев уби́ть адны́м уда́рам двух зайцо́ў забі́ць;
уда́р судьбы́ уда́р лёсу;
в уда́ре у настро́і (у гумо́ры).
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
вы́расці сов., в разн. знач. вы́расти;
трава́ ~сла — трава́ вы́росла;
дзе́ці ~слі — де́ти вы́росли;
з жо́луда вы́рас дуб — из жёлудя вы́рос дуб;
в. з касцю́ма — вы́расти из костю́ма;
гэ́ты кампазі́тар вы́рас за апо́шні год — э́тот компози́тор вы́рос за после́дний год;
шум вы́рас і пракаці́ўся над рако́й — шум вы́рос и прокати́лся над реко́й;
пе́рад падаро́жнікамі вы́рас го́рад — пе́ред путеше́ственниками вы́рос го́род;
на пустыры́ ~слі карпусы́ заво́да — на пустыре́ вы́росли корпуса́ заво́да;
на лбе вы́рас гуз — на лбу вы́росла ши́шка;
◊ в. на вача́х — вы́расти на глаза́х;
як з (-пад) зямлі́ в. — как (бу́дто, сло́вно, то́чно) из-под (из) земли́ вы́расти;
в. ў вача́х — (чыіх) вы́расти в глаза́х (чьих)
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)