ры́ба ры́ба, -бы ж.;
◊
ни ры́ба ни мя́со ні ры́ба ні мя́са; ні пра́жаны ні сма́жаны; ні пе́чаны ні ва́раны; ні з мя́са ні з пе́р’я; ні ла́ду ні скла́ду;
как ры́ба в воде́ як ры́ба ў вадзе́;
в му́тной воде́ ры́бу лови́ть погов. у каламу́це ры́бу лаві́ць;
би́ться как ры́ба об лёд погов. бі́цца як ры́ба аб лёд;
немо́й (нем) как ры́ба нямы́ як ры́ба.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
ка́пелька
1. уменьш.-ласк. кро́пелька, -кі ж., ка́пелька, -кі ж.;
2. (самое малое количество чего-л.) разг. ка́пелька, -кі ж.;
◊
ни ка́пельки ні ка́пелькі;
до после́дней ка́пельки да апо́шняй кро́пелькі (ка́пелькі).
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
сокро́вище ср., прям., перен. скарб, род. ска́рбу м.;
сокро́вища недр ска́рбы не́траў;
сокро́вища мирово́й культу́ры ска́рбы сусве́тнай культу́ры;
◊
ни за каки́е сокро́вища ні за які́я ска́рбы, ні за што на све́це;
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
Прыга́на, прыга́нка ’недахоп; загана’ (ТСБМ, Дзмітр., Нас., Нас. Доп., Янк. БП). Відаць, сюды ж фальклорнае прыга́нка з няясным значэннем (Шн. 1, з паметай “Прынёманне”): “А соро́чки, як прыданки, /скачуць каля лаўки: // Бедна наша голо́венька, /не маем прыганки”. Вядомае ўжо ў ст.-бел. пригана ’загана’, параўн.: “Несть въ речахъ твоихъ ни единое приганы” (Сл. Скарыны); параўн. таксама аналагічныя фармальна і семантычна укр. прига́на ’ганьба, знеслаўленне, папрок; недахоп, загана’, польск. przygana ’абгавор’, чэш. příhana ’дакор’, славац. príhana ’тс’. Усё гэта дае падставы рэканструяваць прасл. дыял. *prigana, прэфіксальнае ўтварэнне ад *gana > якое, у сваю чаргу, ад *ganati, суадноснага і роднаснага *ganiti (ЭССЯ, 6, 99–100, з літ-рай), гл. га́ніць. Разам з тым нельга цалкам выключыць і магчымасць старога запазычання з заходнеславянскіх моў, у такім выпадку ст.-бел. пригана — з чэш. (у мове Скарыны), іншыя формы — з польскай, гл. Банькоўскі, 2, 934, дзе адпаведнае слова адзначана з 1399 г. Параўн., аднак, зага́на і нага́на (гл.).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
ка́пелька ж.
1. уменьш.-ласк. ка́пелька;
~кі расы́ — ка́пельки росы́;
2. разг. (самое малое количество чело-л.) ка́пелька;
застала́ся адна́ к. малака́ — оста́лась одна́ ка́пелька молока́;
◊ ні ~кі — ни ка́пельки
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
усю́ды нареч. всю́ду, везде́, повсю́ду; (в очень многих местах — ещё) повсеме́стно;
у. ён быў — всю́ду (везде́, повсю́ду) он быва́л;
◊ куды́ ні кінь — у. клін — погов. куда́ ни кинь — всё клин
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
наде́жда ж. надзе́я, -дзе́і ж.; (ожидание) спадзява́нне, -ння ср.;
◊
тще́тные наде́жды ма́рныя надзе́і;
сла́бая наде́жда сла́бая надзе́я;
пита́ть наде́жды спадзява́цца;
подава́ть наде́жды падава́ць надзе́і;
ни мале́йшей наде́жды нія́кай надзе́і;
в наде́жде спадзеючы́ся.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
мост м.
1. в разн. знач. мост;
чыгу́начны м. — железнодоро́жный мост;
за́дні мост — за́дний мост;
кансо́льны м. — консо́льный мост;
наплаўны́ м. — наплавно́й мост;
панто́нны м. — понто́нный мост;
пад’ёмны м. — подъёмный мост;
паве́траны м. — возду́шный мост;
2. обл. пол;
3. (зубной протез) мост;
◊ (патрэ́бна) як у мо́сце дзі́рка — (ну́жно) как соба́ке пя́тая нога́;
масты́ спалі́ць — сжечь мосты́;
про́ста з мо́ста — ни с того́ ни с сего́, про́сто так
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
све́чка ж.
1. свеча́, све́чка;
стэары́навая с. — стеари́новая свеча́ (све́чка);
2. тех. свеча́;
запа́льная с. — запа́льная свеча́;
3. эл. свеча́;
ля́мпачка на 150 ~чак — ла́мпочка в 150 свече́й;
4. мед. свеча́;
прапіса́ць ~кі — прописа́ть све́чи;
◊ са ~кай не знайсці́ — днём с огнём не найти́;
прыйсці́ ~кі тушы́ць — прийти́ к ша́почному разбо́ру;
ні бо́гу с. ні чо́рту качарга́ — погов. ни бо́гу све́чка ни чёрту кочерга́
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
копе́йка капе́йка, -кі ж.;
◊
копе́йка в копе́йку капе́йка ў капе́йку;
без копе́йки без капе́йкі, без гро́ша;
в копе́йку стать (обойти́сь, вскочи́ть, влете́ть и т. п.) у капе́йку абысці́ся (уляце́ць);
до после́дней копе́йки израсхо́довать да апо́шняй капе́йкі зрасхо́даваць;
дрожа́ть (трясти́сь) над ка́ждой копе́йкой дрыжа́ць (калаці́цца, трэ́сціся) над ко́жнай капе́йкай;
за копе́йку уступи́ть (отда́ть) за капе́йку адда́ць;
как одну́ копе́йку (заплати́ть, вы́ложить и т. п.) як адну́ капе́йку (заплаці́ць, вы́класці і да т.п.);
ни копе́йки ні (ані́) капе́йкі;
ни на копе́йку (нет) ні на капе́йку (ні на грош) (няма́);
поги́бнуть (пропа́сть и т. п.) ни за копе́йку загі́нуць (прапа́сці і да т.п.) ні за што (ні за грош);
с копе́йками з капе́йкамі.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)