Verbum

ПАЛА́ДЗІН (Аляксандр Уладзіміравіч) (10.9.1885, Масква — 6.12.1972),

украінскі і расійскі вучоны-біяхімік, заснавальнік укр. навук. школы біяхімікаў. Акад. АН Украіны (1929), АН СССР (1942), АМН СССР (1944), ганаровы акад. АН Беларусі (1947) і інш. замежных акадэмій. Герой Сац. Працы (1955). Сын У.І.Паладзіна. Скончыў Пецярб. ун-т (1908). У 1916—54 праф. ВНУ у Кіеве і Харкаве. Адначасова з 1925 у Ін-це біяхіміі АН Украіны (дырэктар). З 1939 віцэ-прэзідэнт, у 1946—62 прэзідэнт АН Украіны. Навук. працы па біяхіміі вітамінаў, мышачнай і нерв. сістэм. Сінтэзаваў аналаг вітаміну K — вікасол, заклаў асновы функцыян. біяхіміі галаўнога мозга. Ленінская прэмія 1929.

т. 11, с. 533

ПА́ЛЬЧЫК (Эдуард Міхайлавіч) (н. 11.1.1939, в. Вялікія Нямкі Веткаўскага р-на Гомельскай вобл.),

бел. матэматык. Д-р. фіз.-матэм. н. (1992), праф. (1993). Скончыў Гомельскі пед. ін-т (1960). З 1967 у Магілёўскім маш.-буд.

ін-це (у 1985—90 заг. кафедры). З 1992 у Полацкім ун-це (заг. кафедры). Навук. працы па тэорыі канечных групп.

Тв.:

р-фактор-группы конечных групп // Весці АН БССР. Сер. фіз.-мат. навук. 1981. № 2;

(Z, J)-факторизация конечных p-скованных групп // Там жа. 1985. № 1;

(Z, J) свойства конечных р-локальных групп // Алгебра и анализ. 1991. Т. 3, вып. 1.

т. 12, с. 21

ПА́ЎЛАВА (Ада Дзмітрыеўна) (н. 14.11.1929, ст. Даурыя Забайкальскага р-на Чыцінскай вобл., Расія),

бел. вучоны-эканаміст. Дачка Дз.Р.Паўлава. Д-р эканам. н. (1977), канд. геагр. н. (1960). Скончыла Чэлябінскі пед. ін-т (1952). З 1960 у Ін-це эканомікі Нац. АН Беларусі (у 1965—87 заг. аддзела сац.-эканам. развіцця рэспублікі). Навук. працы па праблемах сац.-эканам. і навук.-тэхн. развіцця, сац. інфраструктуры і эфектыўнасці грамадскай вытв-сці.

Тв.:

Показатели для оптимизации внутрирайонного размещения промышленности. Мн., 1975;

Социальная инфраструктура — результат и фактор эффективности производства. Мн., 1980 (у сааўт.);

География и проблемы регионального развития Белоруссии. Мн., 1985 (у сааўт.).

т. 12, с. 201

ПІРО́ЖНІК (Іван Іванавіч) (н. 2.1.1952, хутар Міжрэчча Клічаўскага р-на Магілёўскай вобл.),

бел. географ. Д-р геагр. н. (1996), праф. (1997). Скончыў БДУ (1973), дзе і працуе з 1976 (з 1998 дэкан). Навук. працы па сацыяльна-эканам. і палітыка-геагр. праблемах прыродакарыстання, тэр. арганізацыі турыстычнай гаспадаркі, геаурбаністыцы, тэматычным картаграфаванні. Д-р прыродазнаўчых навук (Ягелонскі ун-т, Польшча; 1993).

Тв.:

Основы географии туризма и экскурсионного обслуживания. Мн., 1985;

Społccznogeograficzne tendencje rozwoju i przestrzennej organizacji zagospodarowania turystycznego. Sosnowiec, 1992;

Международный туризм в мировом хозяйстве. Мн., 1996;

Географические проблемы природопользования в условиях антропогенной деятельности. Мн., 1996 (у сааўт.).

І.​М.​Шаруха.

т. 12, с. 382

ПРУСТ ((Proust) Жазеф Луі) (26.9.1754, г. Анжэ, Францыя — 5.7.1826),

французскі хімік. Чл. Парыжскай АН (1816). Вучыўся ў Парыжскім ун-це (да 1777). У 1777—1808 выкладаў хімію ў розных навуч. установах Іспаніі (у 1791—1808 праф. Мадрыдскага ун-та). Навук. працы пераважна па прэцызійным хім. аналізе неарган. злучэнняў. У выніку даследавання саставаў аксідаў, хларыдаў і сульфідаў розных металаў устанавіў пастаянства саставу закон (1799—1806) і ў навук. дыскусіі (1801—08) з К.Л.Бертале дамогся яго замацавання ў хіміі. Даказаў існаванне гідраксідаў металаў. Вылучыў глюкозу з вінаграднага соку (1802).

Літ.:

Биографии великих химиков: Пер. с нем. М., 1981. С. 85.

т. 13, с. 52

РАВІ́НСКІ (Віктар Вікенцьевіч) (н. 7.7.1943, г. Баранавічы Брэсцкай вобл.),

бел. вучоны ў галіне выліч. тэхнікі. Д-р тэхн. н. (1996). Скончыў БДУ (1969). З 1969 у БДУ. З 1979 у НДІ прыкладных фіз. праблем БДУ (з 1980 заг. лабараторыі). Навук. працы па стварэнні высоканадзейных хуткадзейных спецыялізаваных, сістэм на базе нетрадыцыйных метадаў выканання арыфм. аперацый і сучасных канцэпцый пабудовы высокапрадукцыйных выліч. сродкаў. Дзярж. прэмія СССР 1991.

Тв.:

Системы технического зрения: (принципиальные основы, аппаратное и мат. обеспечение). Л., 1988 (у сааўт.);

Градиентнорелаксационная технология формирования поля направлений для дактилоскопических изображений (у сааўт.) // Весці Нац. АН Беларусі. Сер. фіз.-мат. навук. 2000. №1.

т. 13, с. 192

РОТ (Лазар Артуравіч) (н. 13.12.1920, г. Курган, Расія),

бел. вучоны ў галіне тэарэт. фізікі. Д-р фіз.-матэм. н., праф. (1977). Скончыў Ваенна-паветраную інж. акадэмію (1944). З 1953 у Бел. тэхнал. ун-це (у 1964—92 заг. кафедры). Навук. працы па статыст. тэрмадынаміцы, механіцы суцэльных асяроддзяў, біяфізіцы, даследаванні крытычных з’яў і турбулентнасці, праблемах удасканалення падрыхтоўкі навук. кадраў. Стварыў метад умоўных размеркаванняў — новы метад статыст. механікі, які дазволіў адзіным чынам апісаць ўсе віды фазавых пераходаў I роду.

Тв.:

Статистическая теория молекулярных систем. М., 1979;

За спиной двадцатый век. Мн., 1999.

Я.​Г.​Міляшкевіч.

т. 13, с. 410

РЫ́ТАЎ (Міхаіл Васілевіч) (16.1.1846, г. Наваміргарад Кіраваградскай вобл., Украіна — 17.4.1920),

бел. вучоны-аграном, адзін з заснавальнікаў навук. агародніцтва і пладаводства на Беларусі. Скончыў Маскоўскі ун-т (1878). З 1879 у Горы-Горацкай земляробчай школе, з 1919 праф. Горы-Горацкага земляробчага ін-та. Навук. працы па біялогіі агароднінных і пладовых раслін. Паказаў магчымасць вегетатыўнай гібрыдызацыі і стварэння новых сартоў спосабам адбору іх пры вырошчванні ў адпаведных умовах, прапанаваў насеннае размнажэнне яблыні, вывучаў уплыў прышчэпы на прышчэпак. Арганізаваў першы пладовы гадавальнік, памалагічны сад і доследнае поле для вывучэння агароднінных культур.

Тв.:

Избр. труды. М., 1956;

Русские яблоки. М., 1960.

т. 13, с. 521

САЛДА́ТКІН (Міхаіл Цімафеевіч) (10.11.1919, в. Сасноўка Ульянаўскай вобл., Расія — 17.12.1987),

бел. вучоны ў галіне цеплазабеспячэння і вентыляцыі. Д-р тэхн. н., праф. (1973). Засл. будаўнік Беларусі (1980). Скончыў Горкаўскі інж.-буд. ін-т (1948). З 1953 у БПІ (з 1960 прарэктар, з 1972 заг. кафедры). Навук. працы па тэрмаапрацоўцы бетону, панэлей, па даследаванні фільтрацыі паветра і цеплафіз. параметраў буд. матэрыялаў.

Тв.:

Разлік фільтрацыі паветра праз керамзітабетонныя матэрыялы (разам з В.​Д.​Акельевым) // Весці АН БССР. Сер. фіз.-энергет. навук. 1968. № 3;

Анализ существующих путей выбора режимов тепловой обработки бетонных изделий // Отопление, вентиляция и строительная теплофизика. 1973. Вып. 2.

т. 14, с. 106

СЕМЯНЕ́НЯ (Ігар Мікалаевіч) (н. 22.11.1960, Мінск),

бел. вучоны ў галіне фізіялогіі. Д-р мед. н. (2001). Скончыў Мінскі мед. ін-т (1983), працаваў у ім. З 1995 вучоны сакратар Аддзялення медыка-біял. навук Нац. АН Беларусі. Навук. працы па праблемах касм. экалогіі чалавека, ролі псіхікі ў механізмах захворвання і выздараўлення, функцыян. рэзервах арганізма і шляхах іх мабілізацыі, карэкцыі парушэнняў жыццядзейнасці прыроднымі фактарамі.

Тв.:

Методологическое значение правила исходного состояния в физиологии и медицине // Здравоохранение Беларуси. 1994. № 11;

Системно-кибернетический подход к проблеме социогенеза // Организация и управление. 2000. № 1;

Проблема субфебрилитета: (фундаментальные аспекты). Мн., 2002.

т. 14, с. 322