Verbum

РУ́СКАЯ РАЎНІ́НА,

назва Усходне-Еўрапейскай раўніны на тэр. Расіі.

т. 13, с. 465

«РУ́СКАЯ ПРА́ЎДА» Песцеля, «Руская праўда, ці Запаветная дзяржаўная грамата вялікага народа расійскага, якая з’яўляецца запаветам для ўдасканалення Расіі і змяшчае верны наказ як для народа, так і для часовага вярхоўнага праўлення»,

праграмны дакумент Паўднёвага таварыства дзекабрыстаў. Распрацавана П.І.Песцелем да 1824. Прадугледжвала ліквідацыю прыгону, надзяленне сялян зямлёй пры частковым захаванні памешчыцкага землеўладання, абвяшчэнне Расіі рэспублікай, роўнасць усіх грамадзян перад законам, ліквідацыю саслоўяў, гарантыю грамадз. свабод: слова, друку, сходаў і інш. Паводле «Р.п.», уся паўната заканадаўчай улады ў краіне павінна належаць аднапалатнаму народнаму вечу, выканаўчая ўлада — Дзярж. думе. Упершыню надрукавана ў 1906 П.​Е.​Шчогалевым.

т. 13, с. 465

«РУ́СКАЯ АМЕ́РЫКА»,

неафіцыйная назва рус. уладанняў у 18—19 ст. у Паўн. Амерыцы (Аляска, Алеуцкія а-вы, ч. Паўн. Каліфорніі). Адкрыта і даследавана рус. падарожнікамі і даследчыкамі. Рус. паселішчы там існавалі з 1784. Адм. ц. — Новаархангельск (цяпер Сітка). У 1867 гэтыя тэрыторыі прададзены ЗША. Часткова захавалася рус. тапаніміка.

т. 13, с. 463

РУ́СКАЯ ПРА́ЎДА,

помнік стараж. права часоў Кіеўскай Русі і феад. раздробленасці. Вядома больш за 100 яе спісаў, якія зберагліся ў летапісных і інш. зб-ках 13—17 ст. Тэксты Р.П. падзяляюцца на 3 рэдакцыі — Кароткую, Падрабязную і Скарочаную. Кароткая праўда (11 ст.) складаецца з Праўды Яраслава і Праўды Яраславічаў. Ў 1-ю ўключаны нормы звычаёвага права 9—10 ст., дзе яшчэ захавалася роўная адказнасць за злачынствы супраць усіх вольных людзей; у 2-й выкладзены нормы права 11 ст., у якіх адлюстроўвалася класавае расслаенне грамадства, правы і прывілеі феадалаў, вызначалася, што мера пакарання залежыць ад сац. становішча пацярпелага. У Падрабязную праўду ўвайшлі перапрацаваныя нормы Кароткай і некат. законы і суд. пастановы 12—13 ст. Яна рэгулявала праваадносіны развітога феад. грамадства, вызначала прывілеі пануючага класа, абмяжоўвала правы залежных катэгорый насельніцтва, адлюстроўвала паступовае заняволенне закупаў і смердаў, замацоўвала бяспраўнае становішча халопаў; змяшчала шмат норм крымінальнага, цывільнага і працэсуальнага права. Скарочаная праўда перапрацавана з аднаго са спісаў Падрабязнай у 15 ст. для патрэб Маскоўскай дзяржавы, шырокага ўжытку не мела. Р.П. зрабіла значны ўплыў на развіццё рас., укр., бел. і літ. права (Судзебнік 1468).

Публ.: Правда Русская. Т. 1—3. М.; Л., 1940—63.

Літ.:

Тихомиров М.Н. Исследование о «Русской Правде»: Происхождение текстов. М.; Л., 1941;

Яго ж. Пособие для изучения Русской Правды. М., 1953.

І.​А.​Юхо.

т. 13, с. 465