Verbum

анлайнавы слоўнік

ЗАСЛУ́ЖАНЫ ДЗЕ́ЯЧ КУЛЬТУ́РЫ РЭСПУ́БЛІКІ БЕЛАРУ́СЬ,

ганаровае званне, якое прысвойваецца высокакваліфікаваным работнікам культ.-асв. устаноў, кінафікацыі, радыёвяшчання і тэлебачання, друку, выд-ваў, паліграф. прам-сці і інш., што працуюць у галіне культуры не менш за 15 гадоў, маюць вял. заслугі ў яе развіцці. Устаноўлена законам ад 13.4.1995, прысвойваецца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь. З 2.7.1957 існавала званне засл. дз. культ. Беларускай ССР, якое прысвойвалася Прэзідыумам Вярх. Савета БССР. У 1971—95 прысвойвалася званне заслужаны работнік культуры Рэспублікі Беларусь.

Заслужаныя дзеячы культуры Рэспублікі Беларусь

1957. П.М.Касач, Б.І.Любовіч, І.Б.Сіманоўскі, П.І.Шыдлоўскі.

1959. С.П.Астравумаў, У.А.Жлукценка, У.Ф.Луцэвіч, М.М.Тышэвіч, М.І.Шчансновіч.

1960. С.М.Грабеншчыкоў, А.А.Дзяруга, А.П.Лукомскі, Ф.Ф.Пятрэнка, П.А.Радоліцкі, В.М.Сакалоў, А.А.Слесарэнка, В.М.Смірноў, А.К.Шыдлоўскі.

1961. І.Б.Сакольскі.

1962. В.А.Захараў, М.І.Фрыдман.

1963. М.Т.Бяспалаў, Л.П.Валчэцкі, А.М.Валынчык, Н.Б.Ватацы, К.Дз.Гусеў, Р.Я.Кісялёў, М.Р.Солапаў, А.Я.Фінкельберг, А.С.Чопчыц, М.М.Чысцякоў, Л.І.Ячнеў.

1964. У.Я.Карпаў, А.Ф.Кутай, Л.Дз.Ляшэнка, Ф.М.Міхайлаў, А.С.Плеўскі, Р.П.Раскевіч, А.Г.Русак.

1965. Дз.Р.Новікаў, М.М.Салдатаў, М.М.Сімкоўскі.

1966. М.Я.Дадзькоў, Ю.А.Залатарэнка, У.І.Кулікоўскі, П.В.Мядзёлка, В.Н.Пазняк, С.П.Школьнікаў.

1967. А.М.Бачыла (Алесь Бачыла), А.У.Броўка, В.М.Варатнікоў, Б.З.Галубоўскі, М.А.Ільічоў, А.І.Каландзёнак, К.Ф.Калітоўская, Я.І.Качан, Ф.Я.Кляцкоў, Г.Я.Кутневіч, Л.К.Кухарава, І.В.Ляшчынскі, К.Л.Манучараў, Я.Г.Міско, І.Ф.Міхалюта, І.Р.Новікаў, В.П.Палескі-Станкевіч, В.Х.Партной, Д.Ш.Пінхасік, М.І.Пржыбытка, В.А.Пыжкоў, В.Е.Самуцін, К.В.Сувораў.

1968. У.І.Аніковіч, Г.Б.Асвяцінскі, Л.Я.Бацвіннік, І.А.Бейдзін, Г.В.Будай, М.М.Бяльзацкая, І.Я.Васілеўскі, Б.Я.Вішкароў, К.Г.Высоцкі, В.Ц.Гарбатоўскі, В.А.Данілевіч, Дз.М.Жураўлёў, М.В.Ісакоўскі, Э.А.Казачкоў, К.А.Калечыц (Буйло), М.Г.Кіракозаў, Л.У.Кісялёва, Я.А.Комік, Г.С.Лысоў, Я.С.Мазалькоў, М.Ц.Марушкевіч, Ф.М.Нікіфараў, П.С.Пестрак, А.А.Пракоф’еў, В.Ф.Праскураў, С.З.Сапешка, Н.М.Саўчанка, І.А.Серыкаў, В.П.Смоляр, У.В.Таран, Г.Г.Удараў, І.М.Фёдараў (Янка Маўр), М.Я.Філімонаў, Я.А.Хелемскі, В.Р.Шапавалава, І.Р.Юшанкоў, А.В.Яблонскі, А.І.Якімовіч.

1969. А.С.Вялюгін, І.Д.Гурскі.

1970. К.Ц.Кірэенка, У.І.Корбан, Ц.В.Крысько (Васіль Вітка), Д.К.Міцкевіч.

1971. М.І.Акшэўскі, І.С.Аляксанаў, Т.М.Аляксеева, Т.П.Бастун, В.Ф.Вольскі-Зэйдэль, Ф.М.Ганчар, М.В.Гарбачоў, А.Р.Ільюшэнка, І.К.Казлоў, А.І.Каўко, Н.А.Конанава, А.У.Лісоўскі, А.Ф.Мазурава, В.І.Розін, І.П.Таргоўскі, М.Дз.Троіцкая, В.А.Чарняўская, М.І.Шыбаліс, Л.Б.Эйдзін, М.С.Юрэвіч, Т.М.Якута.

1995. У.А.Цацоха.

1996. А.Р.Майсененка, Э.М.Скобелеў, Л.П.Ударава.

1997. Г.М.Алейнік, У.П.Вялічка, У.П.Мальчыкаў, Л.І.Пятрова, В.Г.Рагоўская, І.Д.Сіпакоў, Б.В.Стральцоў, І.У.Угальнік, Е.П.Фешчанка.

1998. М.К.Грэсь, Э.В.Кірыленка, Я.М.Лабовіч, Р.В.Сакалоўскі, У.М.Сяргейчык, Н.І.Урукіна.

т. 6, с. 551

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

КАРНІ́ЛАВА МЯЦЕ́Ж 1917,

карнілаўшчына, узброенае выступленне рас. вярх. галоўнакамандуючага Л.Г.Карнілава супраць Часовага ўрада 25—31.8(7—13.9).1917 з мэтай устанаўлення ваен. дыктатуры ў Расіі. Пачаўся пасля заключэння ў жн. 1917 паміж ваен. міністрам А.Ф.Керанскім і Карнілавым сакрэтнага пагаднення пра замену ўрадавымі войскамі збальшавізаваных часцей Петраградскага гарнізона і наступным утварэнні больш моцнага Часовага ўрада ва ўмовах пагаршэння становішча на фронце (захоп Рыгі герм. войскамі) і актывізацыі курсу бальшавікоў на ўзяцце ўлады шляхам узбр. паўстання. Паводле загаду Карнілава карпусы генералаў А.М.Крымава і Дз.П.Баграціёна рушылі з Магілёва ў бок сталіцы. 26.8(8.9).1917 Часовы ўрад абвінаваціў Карнілава ў імкненні выйсці за межы дамоўленасці, загадаў яму здаць пасаду галоўнакамандуючага і неадкладна прыбыць у Петраград, які быў аб’яўлены на ваен. становішчы. У адказ Карнілаў абвінаваціў Часовы ўрад у тым, што ён трапіў пад уплыў бальшавікоў і дзейнічае на карысць герм. ген. штаба. 28.8(10.9).1917 цэнтр. выканаўчыя к-ты Саветаў у Петраградзе выказаліся ў падтрымку ўрада ў барацьбе супраць Карнілава. Былі створаны цэнтр для ліквідацыі мяцяжу (К-т нар. барацьбы з контррэвалюцыяй) і грамадскія антыкарнілаўскія к-ты. Аднымі з галоўных кіраўнікоў і арганізатараў барацьбы з карнілаўшчынай выступілі бальшавікі. Яны пачалі мабілізацыю рабочых і салдат, атрады якіх сканцэнтраваліся пад Петраградам, Нарвай, Ноўгарадам, Псковам. Супраць карнілаўскіх войск былі накіраваны салдаты рэв. часцей петраградскага гарнізона, маракі Балт. флоту, чырвонагвардзейцы. Бальшавіцкія агітатары растлумачвалі салдатам і казакам карнілаўскіх часцей контррэв. сэнс карнілаўшчыны. У гэтых умовах войскі Крымава і Баграціёна пачалі далучацца да ўрадавых сіл (узбр. сутыкненняў практычна не было), усе іх часці былі вернуты на месцы сваёй дыслакацыі. Пасля ліквідацыі пагрозы ўзбр. барацьбы была створана Надзвычайная следчая камісія для высвятлення акалічнасцей удзелу ў мяцяжы вышэйшых кіраўнікоў арміі. 30.8(12.9).1917 вярх. галоўнакамандуючым прызначаны Керанскі, а яго нам. — ген. М.В.Аляксееў, які выехаў у Магілёў для перагавораў з Карнілавым. 1(14).9.1917 магілёўскі гарнізон абвясціў аб падтрымцы Часовага ўрада. Генералы Карнілаў, А.С.Лукомскі, І.П.Раманоўскі, С.А.Маркаў, І.Г.Эрдэлі, А.І.Дзянікін былі арыштаваны. Іх трымалі ў турме г. Быхаў, адкуль яны 20.11.1917 уцяклі на Дон.

Калі стала вядома пра выступленне Карнілава, у буйнейшых гарадах Беларусі пачалі ўтварацца антыкарнілаўскія к-ты. Выканком Зах. фронту ў Мінску звярнуўся з адозвай да арміі і насельніцтва з патрабаваннем падпарадкоўвацца толькі Часоваму ўраду, выказаўся за неабходнасць арышту Карнілава, устанавіў кантроль за адпраўкай войск на Петраград. З прадстаўнікоў Франтавога к-та, выканкомаў Мінскага Савета і гар. думы быў створаны Часовы рэв. к-т Зах. фронту (старшыня — эсэр А.М.Кажэўнікаў, нам. — бальшавік К.І.Ландар). Усе распараджэнні к-та рабіліся ад імя ваен. камісара Зах. фронту меншавіка У.В.Жданава. К-т сканцэнтраваў у сваіх руках агульнае кіраўніцтва ўсімі рэв. арг-цыямі Зах. фронту. Каб захаваць спакой і знізіць небяспеку, былі абмежаваны дэмакр. свабоды, уведзена цэнзура і ўсталяваны нагляд за друкарнямі Мінска, прыняты захады па недапушчэнні выкарыстання Карнілавым войск Зах. фронту, кантралявалася перамяшчэнне войск на ўсіх вузлавых станцыях Мінскай ваен. акругі. У Віцебску супраць Карнілава дзейнічала ваен. бюро. Антыкарнілаўскія к-ты (пераважна з эсэраў і меншавікоў) былі створаны і ў Гомелі, Магілёве, Оршы, Бабруйску, Мазыры і інш. Бальшавікі, аўтарытэт якіх вырас у сувязі з ліквідацыяй мяцяжу, абвінавацілі Часовы ўрад і вышэйшае ваен. камандаванне у тых жа злачынствах, што і Карнілава.

Літ.:

Иоффе Г.З. «Белое дело»: Генерал Корнилов. М., 1989;

Сяменчык М.Я. Карнілаўшчына на Беларусі: На шляхах да гіст. праўды // Пытанні гісторыі і метадалогіі гістарычнай навукі: 36. арт. Мн., 1997.

М.Я.Сяменчык.

т. 8, с. 82

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)