Verbum

АНТРАПАФО́БЫ [ад антрапа... + ...фоб(ы)],

расліны і жывёлы, якія не пераносяць змены ўмоў існавання пад уплывам дзейнасці чалавека, напр. адоніс, кавыль не церпяць узмоцненай пасьбы, касьбы.

т. 1, с. 393

ГІДРАБІЯСФЕ́РА (ад гідра... + біясфера),

частка біясферы ў межах гідрасферы; сукупнасць арганізмаў (водных жывёл, водных раслін і мікраарганізмаў), якія насяляюць вадаёмы зямнога шара.

т. 5, с. 222

ДРЭ́ЙФАВЫЯ ЦЯЧЭ́ННІ,

цячэнні, абумоўленыя ўздзеяннем на паверхню вадаёма працяглых або пануючых вятроў, якія супадаюць з імі па напрамку. Гл. таксама Ветравыя цячэнні.

т. 6, с. 236

КАЛІНЕА́РНЫЯ ВЕ́КТАРЫ,

вектары, якія ляжаць на адной прамой ці на паралельных прамых. Умовай калінеарнасці двух вектараў з’яўляецца роўнасць нулю іх вектарнага здабытку.

т. 7, с. 466

КАМПЛАНА́РНЫЯ ВЕ́КТАРЫ,

вектары, якія ляжаць у адной плоскасці ці ў паралельных плоскасцях. Умовай кампланарнасці трох вектараў з’яўляецца роўнасць нулю іх змешанага здабытку.

т. 7, с. 538

КРЫК (англ. creek),

рака або часовы вадацёк, якія перыядычна перасыхаюць. Тэрмін ужываецца пераважна ў Аўстраліі ў складзе геагр. назваў (напр., Куперс-Крык).

т. 8, с. 506

КРЫЯГЕНЕ́З (ад крыя... + ...генез),

крыягенныя працэсы, сукупнасць фіз., хім., біяхім. і інш. працэсаў, якія адбываюцца ў межах крыясферы і суправаджаюцца ўтварэннем лёду.

т. 8, с. 530

ЛЕДЭРЫ́Н (ад ням. Leder скура),

тканіна (міткаль) ці папера з аднабаковым афарбаваным нітрацэлюлозным пакрыццём, якія імітуюць скуру. Выкарыстоўваюць пераважна на кніжныя пераплёты.

т. 9, с. 187

НАДЗВЫЧА́ЙНЫЯ ПАДА́ТКІ,

абавязковыя плацяжы фізіч. і юрыд. асоб у бюджэт дзяржаўны, якія ўводзяцца пры наступленні надзвычайных абставін (вайна, стыхійнае бедства і інш.).

т. 11, с. 120

АКСІДАРЭДУКТА́ЗЫ,

клас ферментаў, якія каталізуюць акісляльнааднаўленчыя рэакцыі. Трапляюцца ва ўсіх жывых клетках і адыгрываюць значную ролю ў забеспячэнні іх энергіяй. У залежнасці ад характару акісляльнай групы аксідарэдуктазы падзяляюць на падкласы, якія дзейнічаюць на спіртавую, альдэгідную або кетонную, этыльную і інш. групы. Акцэптарамі электронаў і пратонаў з’яўляюцца НАД, НАФД, цытахромы, хіноны і інш. злучэнні. Вядома больш за 200 аксідарэдуктазаў, найбольш значныя: дэгідрагеназы (пераносяць вадарод і электроны пры дыханні і фотасінтэзе), аксідазы, пераксідазы, гідраксідазы, аксігеназы.

т. 1, с. 206