Verbum

САЧЫ́ЎКІ,

вёска ў Іванаўскім р-не Брэсцкай вобл. Цэнтр сельсавета і калгаса. За 13 км на ПнЗ ад г. Іванава, 135 км ад Брэста, 15 км ад чыг. ст. Янаў-Палескі. 350 ж., 138 двароў (2001). Сярэдняя школа, Дом культуры, б-ка, амбулаторыя, аддз. сувязі. Помнік землякам, якія загінулі ў Вял. Айч. вайну.

т. 14, с. 219

СВАТАШЫ́ЦЫ,

вёска ў Дабрынскім с/с Дубровенскага р-на Віцебскай вобл. Цэнтр калгаса. За 13 км на ПдУ ад г.

Дуброўна, 115 км ад Віцебска, 18 км ад чыг. ст. Асінаўка. 412 ж., 140 двароў (2001). Сярэдняя школа, клуб, б-ка, аддз. сувязі. Брацкая магіла сав. воінаў. Помнік землякам, якія загінулі ў Вял. Айч. вайну.

т. 14, с. 247

СЕЛЕНІ́Т (ад грэч. selēnē Месяц),

сацінавы шпат, мінерал, структурная разнавіднасць гіпсу. Тонкавалакністыя крышталі ўтвараюць субпаралельныя агрэгаты, якія запаўняюць трэшчыны ў мергелістых пясчаніках; валокны С. перпендыкулярныя сценкам трэшчын. Колер мядовы, ружова-жоўты, крэмавы, зменлівы ўздоўж валокнаў. Бляск шаўкавісты, узмацняецца пры паліроўцы, абумоўлівае з’яву светлавога «месяцавага» водбліску. Цв. 2. Вырабны камень. Буйное радовішча на Урале (Расія).

т. 14, с. 306

СЕЛЬСКАГАСПАДА́РЧЫЯ ПЕ́РАПІСЫ,

збор статыстычных звестак пра с.-г. вытв-сць, неабходных для вывучэння працэсаў і з’яў, якія адбываюцца ў сельскай гаспадарцы. Могуць ахопліваць асн. элементы с.-г. вытв-сці па краіне ці рэгіёне або пэўны элемент сельскай гаспадаркі (напр., жывёлу, расл. культуры). Ажыццяўляюцца адначасова, па адзінай праграме і метадалогіі. Гл. таксама Перапісы статыстычныя.

т. 14, с. 311

СЕРАСКЕ́Р (тур. sarasker),

у Асманскай імперыі першапачаткова галоўнакамандуючы арміяй, якога выбіралі з ліку пашоў; у канцы 19 — пач. 20 ст. — ваен. міністр. Акрамя таго, з канца 16 ст., калі тур. султаны ўхіліліся ад асабістага камандавання войскамі, тытул С. насілі нам. вял. везіра, якія кіравалі войскамі. Тытул С. скасаваны ў пач. 20 ст.

т. 14, с. 343

СЕРКАВІ́ЦА,

вёска ў Талачынскім р-не Віцебскай вобл., на аўтадарозе Сянно—Талачын. Цэнтр сельсавета і саўгаса. За 17 км на Пн ад горада і чыг. ст. Талачын, 89 км ад Віцебска. 624 ж., 226 двароў (2001). Сярэдняя школа, Дом культуры, б-ка, бальніца, аптэка, аддз. сувязі. Помнік землякам, якія загінулі ў Вял. Айч. вайну.

т. 14, с. 350

СІ́ДАРАВІЧЫ,

вёска ў Магілёўскім р-не, каля аўтадарогі Магілёў—Гомель. Цэнтр сельсавета і калгаса. За 24 км на Пд ад Магілёва. 554 ж., 215 двароў (2001). 2 дрэваапр. цэхі. Сярэдняя школа, клуб, б-ка, амбулаторыя, аддз. сувязі. Царква. Брацкая магіла сав. воінаў. Помнікі сав. воінам і землякам, якія загінулі ў Вял. Айч. вайну.

т. 14, с. 368

СІМПТО́М (ад грэч. symptōma супадзенне, прыкмета),

характэрнае праяўленне або прыкмета хваробы. Бываюць С. суб’ектыўныя, пра якія хворы паведамляе ўрачу (напр., боль, слабасць), і аб’ектыўныя (вызначаюцца ўрачом у час абследавання); агульныя, характэрныя для многіх хвароб (напр., павышэнне т-ры) і патагнаманічныя, характэрныя толькі для пэўнага захворвання (напр., болі ў вобласці паясніцы пры хваробе нырак).

т. 14, с. 388

СІНДРО́М (ад грэч. syndromē намнажэнне, збег),

сукупнасць сімптомаў, абумоўленых адзіным механізмам узнікнення хваробы (патагенезам), якія характарызуюць вызначаны паталаг. стан арганізма. У некат. выпадках адлюстроўвае ўсё захворванне цалкам, зрэдку адзін і той жа С. сустракаецца пры розных захворваннях. Напр., гемарагічны С. назіраецца пры вострым лейкозе, гемафіліі, цырозе печані і інш. Сучасная медыцына вылучае каля 1500 С.

т. 14, с. 398

СІНЬКІ́,

вёска ў Смаргонскім р-не Гродзенскай вобл. Цэнтр сельсавета і калгаса. За 17 км на Пд ад г. Смаргонь, 250 км ад Гродна, 13 км ад чыг. ст. Залессе. 341 ж., 138 двароў (2001). Сярэдняя школа, Дом культуры, б-ка, камбінат быт. абслугоўвання, аддз. сувязі. Помнік землякам, якія загінулі ў Вял. Айч. вайну.

т. 14, с. 407