ТЭМПЕРАТУ́РА (ад лац. temperatura нармальны стан),
фізічная велічыня, якая характарызуе стан тэрмадынамічнай раўнавагі макраскапічных фіз. сістэм Абазначаецца t або T (абсалютная тэмпература) Вымяраецца кантактнымі і бескантактнымі метадамі з дапамогай тэрмометраў, пірометраў, тэрмапар і інш. паводле змены пэўнага параметра тэрмаметрычнага рэчыва, напр., аб’ёму, ціску, эрс. Адзінка вымярэння ў розных тэмпературных шкалах — градус (у СІ — кельвін). Дыяпазон Т. розных фіз. з’яў (у эксперыментах і разліках) ад абсалютнага нуля да 1032 К.
У замкнёнай тэрмадынамічнай сістэме, якая знаходзіцца ў стане раўнавагі тэрмадынамічнай, Т. ўсюды аднолькавыя. Калі Т. асобных частак сістэмы розная, адбываецца пераход энергіі (цеплаперадача) ад больш нагрэтых частак да менш нагрэтых, што вядзе да выраўноўвання Т. У раўнаважных умовах Т. прапарцыянальная сярэдняй кінетычнай энергіі часціц цела (гл. Статыстычная фізіка) і вызначае размеркаванне часціц, што ўтвараюць дадзеную сістэму, па ўзроўнях энергіі (гл. Больцмана статыстыка), а таксама па скарасцях (гл. Максвела размеркаванне), ступень іанізацыі рэчыва, поўную аб’ёмную шчыльнасць выпрамянення (гл. Стэфана—Больцмана закон выпрамянення) і інш.
Літ.:
Линевег Ф. Измерение температур в технике: Справ.: Пер. с нем. М., 1980;
Куинн Т. Температура: Пер. с англ. М., 1985.
У.Л.Драгун.
т. 16, с. 125
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)