ТРЫ́ТЫЙ (лац. Tritium),

звышцяжкі радыенуклід вадароду з масавым лікам 3. Абазначаецца T або ​3H. Ядро Т. — трытон складаецца з пратона і 2 нейтронаў перыяд паўраспаду 12,35 года (β-выпрамяняльнік). Прыродны Т. у нязначнай колькасці ўтвараецца ў верхніх слаях атмасферы ў выніку ўзаемадзеяння касм. выпрамянення пераважна з ядрамі азоту (​14N + n = ​3T + 3​4Ne) і кіслароду; у прыроднай вадзе на 10​18 атамаў ​1H прыпадае ад 1 да 150 атамаў Т. Адкрыты ў 1934 Э.Рэзерфардам з супрацоўнікамі; назва ад грэч. tritos — трэці.

У звычайных умовах Т. — газ (tкіп -248,12 °C); малекулы двухатамныя T2. З кіслародам узаемадзейнічае пры пакаёвай т-ры з прычыны β-распаду; звышцяжкая вада T2O мае 101,55 °C, шчыльн. 1214,59 кг/м³ (20 °C). У прам-сці атрымліваюць у ядз. рэактарах пры апрамяненні літыю нейтронамі. Выкарыстоўваюць як кампанент паліва для тэрмаядз. сінтэзу, ізатопны індыкатар у хіміі, біялогіі, медыцыне. геафізіцы. Газападобны Т. па радыетаксічнасці адносіцца да групы Г (гл. Радыеактыўнае рэчыва); небяспечны пры пападанні ў арганізм праз скуру, лёгкія, з ежай і вадой.

Літ.:

Беловодский Л.Ф., Гаевой В.К., Гришмановский В.И. Тритий. М., 1985.

т. 16, с. 7

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)