ТАНТА́Л (лац. Tantalum),
Ta, хімічны элемент V групы перыяд. сістэмы, ат. н. 73, ат. м. 180,948. Прыродны Т. — сумесь стабільнага 181Ta (99,9877%) і слаба радыеактыўнага 180Ta (перыяд паўраспаду 1∙1013 гадоў). У зямной кары 2,5∙10−4% па масе, трапляецца звычайна разам з ніобіем (гл. Танталавыя руды). Адкрыты ў 1802 швед. вучоным А.Экебергам; назва ад імя міфалагічнага Тантала (з-за цяжкасці атрымання ў чыстым выглядзе).
Шэры з сіняватым адценнем пластычны метал, tпл 3014 °C, tкіп каля 5500 °C, шчыльн. 16 600 кг/м³. У звычайных умовах хімічна устойлівы. Раствараецца ў плавікавай кіслаце і яе сумесях з азотнай к-той, гарачай канцэнтраванай сернай кіслаце, расплавах шчолачаў. Кампактны ў паветры пакрываецца тонкай ахоўнай плёнкай пентааксіду Ta2O5, акісляецца пры t > 300 °C. Пры награванні ўзаемадзейнічае з хлорам, фторам, вадародам, пры t > 1200 °C — з азотам і вугляродам; нітрыды (Ta2N, TaN) і монакарбід TaC (tпл каля 3800 °C) вельмі ўстойлівыя да ўздзеяння хім. рэагентаў. Атрымліваюць аднаўленнем Ta2O5 вугалем пры 2000 °C у вакууме. калію гептафтортанталату (V) K2TaF7 — натрыем. Выкарыстоўваюць як кампанент каразійна- і гарачаўстойлівых сплаваў, для вырабу электралітычных кандэнсатараў, электродаў электронных лямпаў, спец. каразійнаўстойлівай апаратуры ў хім. прам-сці і ядз. энергетыцы, фільер у вытв-сці штучнага валакна, награвальнікаў высокатэмпературных печаў, для касцявога пратэзавання ў медыцыне і інш.
Літ.:
Фейрбротер Ф. Химия ниобия и тантала: Пер. с англ. М., 1972;
Ниобий и тантал. М., 1990.
т. 15, с. 426
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)