НО́ВІКАЎ-ПРЫБО́Й (сапр. Новікаў) Аляксей Сілыч
(24.3.1877, с. Мацвееўскае Сасаўскага р-на Разанскай вобл., Расія — 29.4.1944),
рускі пісьменнік. Служыў матросам на Балтыйскім флоце (1899—1906), у руска-яп. вайну 1904—05 удзельнічаў у Цусімскай бітве. У 1908—13 паліт. эмігрант. Друкаваўся з 1906. У зб. «Марскія апавяданні» (у 1914 канфіскаваны, выд. 1917) пра жыццё матросаў рас. флоту, драм. калізіі, матывы сац. пратэсту. Рамантычныя адносіны да мора, жанчыны ў аповесцях «Мора кліча» (1919), «Падводнікі» (1923), «Жанчына ў моры» (1926) і інш. На асабістых уражаннях, сведчаннях удзельнікаў і дакументах заснавана гіст. эпапея «Цусіма» (ч. 1—2, 1932—35; 4-я рэд. 1940; Дзярж. прэмія СССР 1941). Аўтар раманаў «Салёная купель» (1929), «Капітан 1-га рангу» (незавершаны, кн. 1—2, 1942—44; экранізацыя 1958), аповесцей «Ухабы» (1927), «Уцёкі» (1931), зб-каў апавяданняў «Дзве душы» (1919), «Смерч» (1933) і інш. Сябраваў з Я.Купалам. Асобныя яго творы на бел. мову пераклалі С.Дарожны, Л.Маракоў і інш.
Тв.:
Собр. соч. Т. 1—5. М., 1963;
Повести и рассказы. М., 1988;
Цусима. Т. 1—2. М., 1993—94;
Бел. пер. — На падводнай лодцы. Мн., 1928;
Зуб за зуб. Мн., 1929;
Сапсаваны. Мн., 1930;
У бухце «Атрада». Мн., 1930;
Па-цёмнаму. Мн., 1931;
Марскі пажар. Мн., 1932;
Жанчына ў моры. Мн., 1936;
Цусіма. Кн. 1—2. 2 выд. Мн., 1937.
Літ.:
Перегудов А. Светлый день: Повесть о писателе и друге. М., 1977;
А.С.Новиков-Прибой в воспоминаниях соврсменников. М., 1980.
т. 11, с. 371